James David Vance (ur. 2 sierpnia 1984 w Middletown jako James Donald Bowman) – amerykański polityk i prawnik, od 20 stycznia 2025 roku 50. wiceprezydent Stanów Zjednoczonych. Były żołnierz Korpusu Piechoty Morskiej Stanów Zjednoczonych, w latach 2023–2025 senator Stanów Zjednoczonych z Ohio. == Życiorys == === Młodość, edukacja i służba wojskowa === Urodził się 2 sierpnia 1984 roku w Middletown w stanie Ohio jako James Donald Bowman, syn Donalda Bowmana i Beverly z domu Vance. Jego rodzice byli pochodzenia irlandzkiego, należeli do klasy robotniczej, mieli wykształcenie średnie. W wieku 6 lat, po rozwodzie rodziców, został opuszczony przez ojca. Matka Jamesa walczyła z uzależnieniem – najpierw od alkoholu, a następnie od narkotyków. Po rozwodzie z ojcem Vance’a jego matka zmieniła synowi nazwisko z odojcowskiego Bowman na Hamel, należące do jego ojczyma, trzeciego męża Beverly, Boba Hamela, oraz drugie imię, z Donald na David, na cześć wujka przyszłego polityka. Posługiwał się nazwiskiem Hamel jeszcze w okresie służby w Piechocie Morskiej i nosił je do czasu rozwodu matki z ojczymem; po nim zmienił nazwisko na Vance w odniesieniu do dziadków ze strony matki, Jamesa i Bonnie Vance, którzy w największym stopniu zajmowali się jego wychowaniem. Już w dzieciństwie używał przy tym inicjałów imion, J.D., jako przydomka. Dorastał w położonym w tzw. pasie rdzy mieście Middletown w stanie Ohio oraz w appalaskim miasteczku Jackson w stanie Kentucky. W 2003 roku Vance ukończył Middletown High School w rodzinnym mieście. Został żołnierzem USMC, gdzie służył w latach 2003–2007 i podczas wojny w Iraku. W 2009 roku uzyskał bakalaureat z wyróżnieniem (summa cum laude) na Uniwersytecie Stanu Ohio z politologii i filozofii. Ukończywszy uniwersytet stanowy, Vance został studentem Yale Law School, gdzie był redaktorem czasopisma studenckiego „The Yale Law Journal”. Został absolwentem tej uczelni w roku 2013, zdobywając stopień Juris Doctor. === Praca zawodowa === W październiku 2014 roku Vance rozpoczął pracę w firmie Sidley Austin LLP. Następnie przeniósł się do San Francisco, gdzie pracował jako venture capitalist, a w latach 2016–2017 był dyrektorem należącej do Petera Thiela firmy Mithril Capital. Później, w 2022 roku Thiel przeznaczył 10 milionów dolarów na kampanię Vance’a do Senatu. W 2016 roku została opublikowana książka jego autorstwa Elegia dla bidoków, która znalazła się na liście bestsellerów „The New York Times” w 2016 i 2017 roku. „The New York Times” opisał ją jako „jedną z sześciu książek, które pomogą zrozumieć zwycięstwo Trumpa”, natomiast „The Washington Post” uznał ją za „głos pasa rdzy”. W 2020 roku na platformie Netflix została opublikowana filmowa wersja Elegii dla bidoków w reżyserii Rona Howarda. W postać J.D. Vance’a wcielił się Gabriel Basso, a także Owen Asztalos – w scenach z dzieciństwa. W 2017 roku Vance rozpoczął pracę w firmie inwestycyjnej Revolution LLC, gdzie zajmował się rozszerzeniem inicjatywy „Rise of the Rest”, wspierającej inwestowanie w startupy spoza Doliny Krzemowej, Nowego Jorku i Bostonu. W latach 2017–2018 był współpracownikiem stacji CNN. W marcu 2017 roku został powołany do zarządu zajmującego się uprawą roślin w pomieszczeniach zamkniętych startupu AppHarvest (zgodnie z jego deklaracją z okresu pracy w Senacie; dokumenty bezpieczeństwa firmy wskazują, że Vance dołączył do niej w 2020 roku). Pełnił funkcję członka zarządu AppHarvest do czasu rozpoczęcia kariery politycznej w 2021 roku, jednak pozostał jej inwestorem. W 2019 roku zasiadał w radzie doradczej With Honor Fund, krajowej kampanii PAC wspierającej byłych żołnierzy ubiegających się o stanowiska polityczne, ponadto wraz z Chrisem Buskirkiem założył grupę interesu o profilu konserwatywnym, Rockbridge Network. W tym samym roku ogłosił uruchomienie firmy venture capital Narya Capital z siedzibą w Cincinnati, wspieranej finansowo przez Petera Thiela, Erica Schmidta, Marca Andreessena i Scotta Dorseya, która miała się zajmować inwestowaniem w startupy na środkowym zachodzie Stanów Zjednoczonych. W momencie zaanonsowania działalności firmy miała ona zebrane 93 miliony dolarów w zobowiązaniach kapitałowych na swój debiutancki fundusz. W maju 2021 roku Vance z Peterem Thielem zainwestowali w platformę internetową Rumble. W tym samym roku Vance uczestniczył w powstaniu American Moment, grupy skupiającej się na identyfikowaniu i przygotowywaniu młodych ludzi do pełnienia funkcji politycznych w rządzie. === Senator Stanów Zjednoczonych === W lipcu 2021 roku ogłosił swoją kandydaturę w wyborach do Senatu Stanów Zjednoczonych. 3 maja 2022 roku wygrał prawybory Partii Republikańskiej, zdobywając 32,2% głosów, uprzednio uzyskując poparcie byłego prezydenta Stanów Zjednoczonych, Donalda Trumpa. 8 listopada 2022 roku został wybrany senatorem Stanów Zjednoczonych ze stanu Ohio, pokonując Demokratę Tima Ryana i zdobywając 53,1% głosów. 3 stycznia 2023 roku został zaprzysiężony na stanowisku senatora przez wiceprezydent Kamalę Harris. Według stanu na połowę lipca 2024 roku J.D. Vance wygłosił w Senacie 45 przemówień, w których najczęściej poruszał zagadnienia związane z wojną kulturową, sprzeciwiając się obowiązkowi noszenia masek chroniących przed roznoszeniem drobnoustrojów, inicjatywom na rzecz różnorodności i tzw. miastom-sanktuariom. Natomiast jego działalność legislacyjna do tego czasu obejmuje 57 stworzonych projektów ustaw, z których żaden nie został przyjęty przez Senat, i 288 współtworzonych projektów, z których 37 przeszło przez Senat, ale przepadło w Izbie Reprezentantów, zaś 2 doczekały się przyjęcia przez obie izby Kongresu, jednak zostały zawetowane przez prezydenta Stanów Zjednoczonych Joego Bidena. === Wiceprezydent Stanów Zjednoczonych === 15 lipca 2024 roku został ogłoszony kandydatem Partii Republikańskiej na wiceprezydenta Stanów Zjednoczonych. Zwyciężył w wyborach powszechnych, które odbyły się 5 listopada 2024, uzyskując wraz z Donaldem Trumpem (kandydatem Republikanów na urząd prezydenta) 77 303 568 głosów, zaś 17 grudnia 2024 za nim i Trumpem zagłosowało 312 członków Kolegium Elektorów. 6 stycznia 2025 roku wyniki owego głosowania zostały zatwierdzone przez Kongres, 4 dni później zrzekł się urzędu senatora w związku z zamiarem objęcia wcześniej wspomnianej funkcji. ==== Początek wiceprezydentury ==== 20 stycznia 2025 roku został zaprzysiężony przez sędziego Sądu Najwyższego Bretta Kavanaugha na urząd 50. wiceprezydenta Stanów Zjednoczonych. 24 stycznia 2025 roku, gdy podczas głosowania w Senacie nad zatwierdzeniem nominacji Pete’a Hegsetha na stanowisko sekretarza obrony Stanów Zjednoczonych stosunek głosów wynosił 50–50, wiceprezydent Vance jako zarazem przewodniczący Senatu oddał rozstrzygający głos na Hegsetha, umożliwiając tym samym zatwierdzenie jego nominacji na przedmiotowe stanowisko. Na początku lutego 2025 roku, w następstwie tymczasowego zablokowania przez sędziów federalnych wejścia w życie szeregu działań administracji Donada Trumpa, Vance zamieścił w mediach społecznościowych oświadczenie, w którym stwierdził, że „sędziowie nie mogą kontrolować prawowitej władzy wykonawczej”. 11 lutego 2025 roku miała miejsce pierwsza zagraniczna wizyta J.D. Vance’a jako amerykańskiego wiceprezydenta – uczestniczył w zorganizowanym w Paryżu przez Francję i Indie szczycie dotyczącym sztucznej inteligencji, na którym wygłosił otwierające przemówienie. ==== Przemówienie na Monachijskiej Konferencji Bezpieczeństwa ==== 14 lutego 2025 roku wygłosił przemówienie na Monachijskiej Konferencji Bezpieczeństwa, w którym stwierdził, że Europa stoi przed poważnym zagrożeniem, którym jednak nie są siły zewnętrzne, typu Rosja czy Chiny, ale czynnik wewnętrzny – odchodzenie przez nią od „najbardziej podstawowych wartości”, a ponadto skrytykował stan europejskiej demokracji zarzucając europejskim rządzącym politykom m.in. stosowanie cenzury względem opozycji i ignorowanie obaw wyborców. Przemówienie Vance’a było szeroko komentowane przez amerykańskie i zagraniczne media. ==== Wizyta Wołodymyra Zełenskiego w Gabinecie Owalnym ==== 28 lutego 2025 roku uczestniczył w prowadzonym w Gabinecie Owalnym Białego Domu spotkaniu Donalda Trumpa z prezydentem Ukrainy Wołodymyrem Zełenskim, po którym planowano podpisać umowę o współpracy przy wydobyciu ukraińskich surowców. W pewnym momencie jeden z obecnych na miejscu dziennikarzy, Marek Wałkuski, zapytał Trumpa, czy nie uważa, że za bardzo się zbliżył do prezydenta Federacji Rosyjskiej, Władimira Putina. Po udzieleniu przez niego odpowiedzi na wcześniej wspomniane pytanie, Vance uzupełnił jego odpowiedź, sugerując, że droga do pokoju w wojnie rosyjsko-ukraińskiej wiedzie przez dyplomację. Zełenski, przywołując niedotrzymywanie przez Putina wcześniej podpisywanych zawieszeń broni, zadał Vance’owi pytanie retoryczne: „O jakim typie dyplomacji mówisz, J.D.? [...]”. Vance wówczas zarzucił Zełenskiemu brak szacunku i chęć rozwiązywania problemu międzynarodowego przed kamerami amerykańskich telewizji. Od tego momentu spotkanie przybrało charakter ostrej wymiany zdań, która to wymiana zdań ostatecznie doprowadziła do przedwczesnego wyproszenia przez współpracowników Trumpa ukraińskiej delegacji z Białego Domu, bez przeprowadzenia wcześniej zaplanowanej wspólnej konferencji prasowej obu prezydentów i bez podpisania umowy dotyczącej surowców. == Poglądy polityczne == Jego poglądy określane były jako neoreakcjonistyczne, narodowo-konserwatywne, prawicowo-populistyczne. Komentatorzy wskazywali na umiejętność zerwania z tradycyjnymi poglądami republikanów odnośnie do płacy minimalnej, promowania związków zawodowych, prawa konkurencji. Wskazywał na pokrywanie się swoich poglądów politycznych z katolicką nauką społeczną. Wśród osób, które miały największy wpływ na jego poglądy wymieniał Patricka Deneena, Roda Drehera, Curtisa Yarvina i J.R.R. Tolkiena. Ponadto komentatorzy wskazują, że znaczący wpływ na jego poglądy mieli także m.in. Peter Thiel, Yoram Hazony, Oren Cass, David Autor, René G