# Anna Walentynowicz ## Krótki przebieg źródł Anna Walentynowicz (ur. 15 sierpnia 1929 w Siennem, zm. 10 kwietnia 2010 w Smoleńsku) była polską robotnicą i działaczką społeczną pochodzenia ukraińskiego, opozycjonistką w PRL, współzałożęcą Wolnych Związków Zawodowych oraz działaczką NSZZ "Solidarność". Była dziennikarką i redaktorką magazynu "Robotnik Wybrzeźć". W 2019 roku ustanowiono Rok Anny Walentynowicz, a w 2020 roku w Gdańsku odsłonięto popiersie jej imienia przed polską ambasadą w Kijowie. ## Dziecięstwo i wczesna młodość Anna Walentynowicz urodziła się 15 sierpnia 1929 we wsi Sienne (obecnie Sadowe) na wschód od Tuczyna, niedaleko Równońa na Wołyniu. Była dzieckiem ukraińskich protestantów (sztundystów) - dziećć Nazara i Pryśki Lubczyków. Miała pięć rodzeństw: Olgę, Katarzynę, Piotra, Wasłyłę oraz przyrodniego brata Iwana. W 1937 zmarła jej matka. W 1940 Nazar Lubczyk ponownie oźnieśń się z Marią Ozarczuk. Ze związku tego narodziło się kolejnych pięć dzieci. W dzieciństwie ukończyła cztery klasy szkoły powszechnych, choć w czasie wojny szkoła w Siennem została zlikwidowana przez Niemców. Z powodu niedostatku, mając 12 lat, zmuszona była pójć do pracy w polskich zarądcach pobliskiego majątku Pustomyty, co prawdopodobnie w grudniu 1943 zabrano ją ze sobą, niezgodnie z prawdą, twierdząc, ią bliscy nie żą. Razem z nimi przeniosła się do Malcowiżni (obecnie Rudniki) pod Warszawą, a późniem do Gdańska, gdzie pracowała w gospodarstwie rolnym. ## Kariera zawodowa i działalność społeczna przed 1980 r. ### Rozpoczęcie kariery W listopadzie 1950 Anna Walentynowicz zapisała się na kurs spawacza i trafiła do Stoczni Gdańskiej. Szybko stała się przodownicą pracy, wyrabiając 270% normy. Jego zdjęcia trafiły do gazet. Od stycznia do sierpnia 1951 naleźąa do Związku Młodzieży Polskiej. W sierpniu tego roku została wysłana w nagrodę na zjazd młodzieży w Berlinie, jednak wkrótce potem oddała legitymację ZMP i wstąpiła do Ligi Kobiet oraz została przewodniczącą Ligi w Stoczni Gdańskiej. Jako działaczka tej organizacji zaczęła zabiegać o prawa pracowników, co doprowadziło do kłopotów z Urzędem Bezpieczeństwa Publicznego. ### Protesty i rola w Solidarności W 1968 r., gdy domagała się wyjaśnienia defraudacji pieniży z funduszu zapomogowego, podjęto nieudaną proębę wyrzucenia jej z pracy. W obronie koleżanki stanęła cała załoga wydziału W-3, gdzie pracowała. Podczas robotniczego protestu w grudniu 1970 Anna Walentynowicz przygotowywała strajkującym posiłki. W styczniu 1971 wybrano ją na delegatkę na spotkanie z I sekretarzem KC PZPR Edwardem Gierkiem. W 1978 została jedną ze współzałożęcami Wolnych Związków Zawodowych. To sprowadziło na nią szykany ze strony Służy Bezpieczeństwa MSW, m.in. w postaci zatrzymywania na 48 godzin i rewizji. Była redaktorką pisma "Robotnik Wybrzeźć". ## Działalność opozycyjna w okresie 1980-1989 8 sierpnia 1980, pięć miesięcy przed osiągnięciem imienia skweru u zbieżu ulic Henryka Sienkiewicza i Nowowiejskiej we Wrocławiu. ## Właściwości i dziedzictwo Anna Walentynowicz została pochwalona w wielu miejscach w Polsce. W 2015 roku odsłonięto pomnik jej imienia w Panteonie Bohaterów Sanktuarium Narodowego na Cmentarzu Poległych w Bitwie Warszawskiej, a w Gdańsku przy skwerze jej imienia. Prezes Beata Szydło w 2015 roku uhonorowała ją największą salę w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. W 2016 roku nazwano odcinek nowo wybudowanej wewnętrznej południowej obwodnicy Radomia po jej imieniu. W 2017 roku zmieniono nazwę ul. Berlinga na ul. Anny Walentynowicz w Szczecinie, a w Lublinie ul. Lucyny Herc na ul. Anny Walentynowicz. W 2017 roku w Konstancinie-Jeziornie zmieniono nazwę ul. Mariana Jaworskiego na ul. Anny Walentynowicz. W 2018 roku wojewoda mazowiecka zmienił nazwę ul. 6 marca w Grudziądzu na ul. Anny Walentynowicz. W 2019 roku jej wizerunek pojawił się na muralu "Kobiety Wolności" w Gdańsku. Była patronką tramwaju Pesa Swing 120NaG SWING Gdańskich Autobusów i Tramwajów o numerze bocznym 1042. W 2018 roku Sejm RP ustanowił Rok Anny Walentynowicz. Poczta Polska w 2019 roku wydała w nagrodzie milion sztuk znaczek pocztowe o nominale 8,70 zł. Narodowy Bank Polski w 2019 roku ustalął monete o wartości nominalnej 10 zł, upamiętniając 90. rocznicę urodzin Anny Walentynowicz, którą wprowadzono do obiegu 20 września 2019 roku. W 2020 roku odsłonięto popiersie jej imienia przed polską ambasadą w Kijowie. W 2024 roku na budynku NSZZ "Solidarność" w Gdańsku odsłonięto tablicę upamiętniającą Anny Walentynowicz. ## Przypisy ## Bibliografia * Dorota D. Karaś, Marek M. Sterlingow, Anna Walentynowicz. Anna szuka raju, Warszawa: Znak, 2020, ISBN 978-83-240-6065-8. * Sławomir S. Cenckiewicz, Anna Solidarność. źycie i działalność Anny Walentynowicz na tle epoki (1929–2010), wyd. 1, Poznań: Zysk i S-ka, 2010, ISBN 978-83-7506-507-7, OCLC 666405917. ## Linki zewnętrzne * Książka "Cień przyszłości" na stronie dedykowanej Annie Walentynowicz. annawalentynowicz.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-04-08)]. * Anna Walentynowicz - apokryf historii. Beata Płonka, 1999. * Sławomir Cenckiewicz, Matka "Solidarności", rp.pl z 13 sierpnia 2009. * Walczyliśmy o godność i szacunek – Anna Walentynowicz – wywiad dla tv.rp.pl przeprowadzony przez Cezarego Gmyza w sierpniu 2009. * Charakterystyka Anny Walentynowicz sporądzona przez SB MSW. * Kilka dat z źródła A. Walentynowicz. * Informacja IPN o represjach wobec robotnicy. * Mirosława M. Łątkowska, Adam A. Borowski, Redakcja, Walentynowicz Anna, [w:] Encyklopedia Solidarności [online], Instytut Pamięci Narodowej [dostęp 2025-10-08]. * Tomasz Jastrun: źycie Anny Walentynowicz (2011) w bibliotece Polona. * Sławomir Cenckiewicz, Anna Solidarność – "Biuletyn IPN", nr 9–10 (118–19), wrzesień – październik 2010.