# Madeleine Jana Korbel Albright (1937–2022) Amerykańska dyplomatka, politolog i polityk, 64. sekretarz stanu Stanów Zjednoczonych oraz pierwsza kobieta w historii USA na tym stanowisku. Jej kariera to fascynująca historia przetrwania, adaptacji i ostatecznego triumfu w świecie tradycyjnie męskiej dyplomacji. ## Geneza i wczesne lata Urodziła się 15 maja 1937 roku w Pradze (w dzielnicy Smíchov) jako Marie Jana Korbelová, córka czechosłowackich Żydów. Jej ojciec, Josef Korbel, był dyplomatą i attaché prasowym ambasady Czechosłowacji w Belgradzie. Po aneksji Sudetów i wkroczeniu Wehrmachtu do Pragi w 1939 roku rodzina Korbelów wraz z pomocą przyjaciół przedostała się do Grecji, a stamtąd do Wielkiej Brytanii, gdzie Josef Korbel objął funkcję szefa departamentu informacji czechosłowackiego rządu na uchodźstwie. W 1941 roku rodzina dokonała konwersji z judaizmu na katolicyzm. Podczas II wojny światowej Marie uczyła się w szkole w Wielkiej Brytanii i szkoły z internatem w Szwajcarii. Później odkryła, że jej rozszerzona rodzina została zamordowana w obozach zagłady. Po wojnie rodzina powróciła do reaktywowanej Czechosłowacji, gdzie Josef Korbel pełnił funkcję ambasadora w Belgradzie. Po przewrocie komunistycznym w 1948 roku, ponieważ Korbel był związany z obozem demokratycznym, przyjął stanowisko przedstawiciela Czechosłowacji w komisji ONZ ds. Kaszmiru, co dało mu okazję do ucieczki z kraju. Pod koniec 1948 roku Korbellowie wyemigrowali do USA i złożyli wniosek o azyl polityczny. W USA Josef Korbel został profesorem stosunków międzynarodowych na Uniwersytecie w Denver. ## Edukacja i kariera akademicka Madeleine rozpoczęła studia na Wellesley College, które ukończyła w 1959 roku ze specjalnością w dziedzinie nauk politycznych. Następnie podjęła studia podyplomowe w Szkole Wyższych Studiów Międzynarodowych na Uniwersytecie Johnsa Hopkinsa, a także w Instytucie Rosyjskim na Uniwersytecie Columbia. Jej praca doktorsska, nadzorowana przez Zbigniewa Brzezińskiego, dotyczyła roli prasy podczas Praskiej Wiosny 1968 roku. Albright uzyskała tytuł magistra i doktora prawa publicznego i rządowego na Uniwersytecie Columbia. Jej zdolności analityczne i znajomość polityki wschodnioeuropejskiej szybko zapewniły jej renomę w środowisku akademickim. ## Kariera polityczna przed 1993 rokiem Karierę polityczną rozpoczęła w 1972 roku, zbierając fundusze na kampanię Edmunda Muskiego. Połączyła się z Partią Demokratyczną. W 1976 roku Muskie mianował ją szefem swoich doradców prawnych. Gdy Zbigniew Brzeziński został doradcą ds. bezpieczeństwa narodowego prezydenta Jimmy’ego Cartera, Albright stała się jego współpracowniczką, odpowiedzialną za kontakty z Kongresem. Od 1978 do 1981 roku była członkiem sztabu Narodowej Rady Bezpieczeństwa, obsługującą politykę zagraniczną Białego Domu. W 1981 roku otrzymała członkostwo w Międzynarodowym Centrum Woodrowa Wilsona przy Smithsonian Institution za prace nad rolą mediów w przemianach politycznych w Polsce na początku lat 80. XX wieku. W tym samym roku współzałożyła Centrum Polityki Narodowej, którego była przewodniczącą, oraz stała się profesorem do spraw międzynarodowych na Uniwersytecie Georgetown, gdzie rozwijała programy promujące kobiety w służbie zagranicznej. Jako ekspertka ds. ZSRR i Europy Wschodniej doradzała kandydata na wiceprezydenta Geraldine Ferraro (1984) oraz kandydata na prezydenta Michaela Dukakisa (1988). Przed objęciem stanowiska sekretarza stanu była członkiem gabinetu prezydenta Billa Clintona. ## Ambasador przy Organizacji Narodów Zjednoczonych (1993–1997) 9 lutego 1993 roku, krótko po zaprzysiężeniu Billa Clintona, Albright objęła funkcję ambasadora USA przy ONZ. Jej relacje z sekretarzem generalnym Butrusem Ghalimem były chłodne, jednak sama dyplomatka szybko stała się kluczową postacią w Radzie Bezpieczeństwa ONZ. Była zdecydowanym orędownikiem wykorzystania sił powietrznych w celu powstrzymania serbskiej agresji w Bośni i Hercegowinie. Jej starania doprowadziły prezydenta Clintona do przyjęcia twardszego stanowiska wobec Serbów, co ostatecznie przyczyniło się do zawarcia porozumienia pokojowego w Dayton. W lutym 1996 roku przeforsowała w Radzie Bezpieczeństwa ONZ rezolucję potępiającą Kubę za zestrzelenie dwóch nieuzbrojonych samolotów z udziałem kubańskich uciekinierów. Kubańscy piloci chwalili się, że strzelali w "cojones" (jędra); Albright w swoim wystąpieniu w Radzie odpowiedziała na to sformułowanie, podkreślając bestialski charakter ataku. W maju 1996 roku w programie telewizyjnym 60 Minut, pytana o efekt sankcji nałożonych na Iraki, które doprowadziły do śmierci wielu dzieci, stwierdziła, że warto było ponieść ten koszt dla ostatecznego odsunięcia Saddama Husajna od władzy. To wypowiedź budzi do dziś kontrowersje. ## Sekretarz stanu (1997–2001) 23 stycznia 1997 roku Madeleine Albright oficjalnie objęła urząd sekretarza stanu USA, stając się pierwszą kobietą w historii Stanów Zjednoczonych na tym stanowisku. Jej kadencja charakteryzowała się wzmacnianiem sojuszy amerykańskich i aktywnym kształtowaniem polityki zagranicznej, szczególnie na Bliskim Wschodzie i Bałkanach. Przekonała Kongres do ratyfikacji konwencji dotyczących broni chemicznej i rozszerzenia NATO. 12 marca 1999 roku uczestniczyła w podpisaniu aktów ratyfikacyjnych Paktu Północnoatlantyckiego przez Polskę, Czechy i Węgry, stając się świadkiem historycznego momentu powiększenia Sojusza. W 2000 roku, będąc pierwszą osobą na tak wysokim szczeblu zachodniej dyplomacji, odbyła historyczny szczyt z Kim Dzong Ilem, przywódcą reżimu Korei Północnej, próbując odegrać rolę mediatora w napięciach na Półwyspie Koreańskim. ## Działalność po 2001 roku Po zakończeniu kadencji w administracji Clinton wróciła do Georgetown University, gdzie podjęła pracę profesora dyplomacji w Szkole Służby Zagranicznej Walsha. Zasiadała w komisji dyrektorów Rady ds. Stosunków Międzynarodowych i uczestniczyła w dyskusjach Białego Domu z byłymi sekretarzami stanu i obrony. Była prezesem Narodowego Demokratycznego Instytutu Spraw Międzynarodowych, prezydentem Fundacji Stypendialnej Trumana oraz honorowym współprzewodniczącym Światowej Rady ds. Uchodźców. W 2021 roku objęła stanowisko przewodniczącego Rady Polityki Obronnej przy Departamencie Obrony USA. Zaangażowała się również w biznes, kierując firmami doradczymi i inwestycyjnymi: Albright Stonebridge Group oraz Albright Capital Management. ## Życie prywatne i dziedzictwo Jej ojczystym językiem był czeski. Angielskiego i francuskiego nauczyła się w szkołach w Wielkiej Brytanii i Szwajcarii. O swoim żydowskim pochodzeniu dowiedziała się jako osoba dorosła. Imię Madeleine jest anglojęzyczną formą jej dziecięcego pseudonimu Madlenka. Była znana ze swojej kolekcji broszek, które ozdabiała zgodnie z okolicznościami: podczas wizyt w Marynarce Wojennej USA nosiła kotwicę, a podczas spotkań z Saddamem Husajnem – węża. W 1959 roku wyszła za mąż za dziennikarza Josepha Albrighta, z którym miała trzy córki; para rozwiodła się w 1983 roku. Otrzymała wiele wysokich odznaczeń, m.in. Order Lwa Białego z Czech, Wielki Order Królowej Jeleny z Chorwacji, rumuński Krzyż Wielki Orderu Wiernej Służby i estoński Order Krzyża Ziemi Maryjnej. W 2009 roku została odznaczona przez prezydenta Lecha Kaczyńskiego Krzyżem Wielkim Orderu Zasługi RP, a w 2012 roku otrzymała amerykański Prezydencki Medal Wolności. Zdobyła tytuły doktora honoris causa m.in. Uniwersytetu Gdańskiego (2000), Uniwersytetu Tuftsa (2015) i Dickinson College (2014). Autorka wielu książek, w tym wspomnień "Madam Secretary" (2003), "Prague Winter" (2012) opisującego jej wojenne dzieciństwo oraz analizy politycznej "Fascism: A Warning" (2018). Madeleine Albright zmarła na raka 23 marca 2022 roku w Waszyngtonie. Uroczystości żałobne odbyły się w Katedrze Narodowej w Waszyngtonie 27 kwietnia 2022 roku. ## Znaczenie historyczne Działalność Madeleine Albright zrewolucjonizowała sposób, w jaki Stany Zjednoczone podchodziły do polityki międzynarodowej w erze po zimnej wojnie. Jej prywatna historia – ucieczka przed faszyzmem i komunizmem – stała się fundamentem jej determinacji w walce z reżimami autorytarnymi i promowaniu demokracji. Przez wielu historyków uważana jest za najważniejszą amerykańską dyplomatkę drugiej połowy XX wieku.