Nie czas umierać (oryg. No Time to Die) – brytyjski film szpiegowski z 2021 roku o przygodach Jamesa Bonda wyprodukowany przez Eon Productions. Za reżyserię odpowiadał Cary Joji Fukunaga, który wraz z Nealem Purvisem, Robertem Wade’em i Phoebe Waller-Bridge także napisał scenariusz. W rolę agenta 007 po raz piąty i ostatni wcielił się Daniel Craig, a obok niego w rolach głównych wystąpili: Rami Malek, Léa Seydoux, Lashana Lynch, Ben Whishaw, Naomie Harris, a także Jeffrey Wright, Christoph Waltz oraz Ralph Fiennes. Jest to dwudziesta piąta produkcja wchodząca w skład serii filmów o Bondzie. Kilka lat po odejściu Bonda ze służby Felix Leiter, z CIA, zwraca się do niego z prośbą o pomoc. Agent 007 musi powstrzymać Safina dysponującego niebezpieczną nanotechnologią. Prace nad filmem rozpoczęły się w 2016 roku. Jest to pierwszy film o Bondzie dystrybuowany przez wytwórnię Universal Pictures, która nabyła prawa do dystrybucji międzynarodowej po wygaśnięciu umowy z Sony Pictures, wraz z premierą Spectre w 2015 roku. Pierwotnie film miał wyreżyserować Danny Boyle, który współtworzył także scenariusz z Johnem Hodge’em. Obaj odeszli w sierpniu 2018 z powodu różnic twórczych, a Fukunaga został zatrudniony w miejsce Boyle’a miesiąc później. Główny okres zdjęciowy trwał od kwietnia do października 2019. Piosenkę przewodnią zatytułowaną „No Time to Die” wykonała Billie Eilish. Nie czas umierać miał swoją światową premierę 28 września 2021 w Royal Albert Hall w Londynie. W Wielkiej Brytanii do kin trafił następnego dnia, a w Stanach Zjednoczonych 8 października 2021. Premiera była kilkukrotnie opóźniana; najpierw z powodu odejścia Boyle’a, a później z powodu pandemii COVID-19. Film otrzymał pozytywne recenzje od krytyków i przyniósł ponad 774 miliony dolarów przychodów z biletów. Nie czas umierać pobił także kilka rekordów, co uczyniło go czwartą najlepiej zarabiającą produkcją filmową 2021 roku i trzecim najlepiej zarabiającym filmem wszech czasów w Wielkiej Brytanii. Film zdobył wiele nagród i nominacji, w tym pięć nominacji do nagrody Brytyjskiej Akademii Filmowej (wygrał w kategorii „najlepszy montaż”) oraz trzy nominacje do Oscara (wygrał w kategorii „najlepsza piosenka oryginalna”). == Fabuła == W retrospekcjach młoda Madeleine Swann jest świadkiem zabójstwa swojej matki przez Lyutsifera Safina, podczas nieudanej próby zamordowania jej ojca, pana White’a. Madeleine strzela do Safina, ale temu udaje się przeżyć. Swann ucieka na pobliskie zamarznięte jezioro. Lód załamuje się pod nią, ale Safin ją ratuje. Znacznie później, po schwytaniu Ernsta Stavro Blofelda, Madeleine przebywa w Materze wraz z Jamesem Bondem. Zamachowcy z grupy Spectre zastawiają na Bonda zasadzkę, gdy ten odwiedza grób Vesper Lynd. Choć Jamesowi i Madeleine udaje się uciec, Bond traci do niej zaufanie i zmusza, by wsiadła do pociągu odjeżdżającego z Matery, co kończy ich związek. Pięć lat później naukowiec MI6, Valdo Obruchev, zostaje porwany przez Spectre. Obruchev za zgodą M opracował Projekt Herakles – śmiercionośne nanoboty przenoszone między ludźmi przez dotyk. Rozpoznają one DNA nosicieli, dzięki czemu są niebezpieczne tylko dla konkretnych osób. Bond mieszka w tym czasie na Jamajce, gdzie kontaktuje się z nim Felix Leiter i jego kolega z CIA, Logan Ash. Proszą Bonda o pomoc w odnalezieniu Obrucheva. Bond początkowo odmawia, ale po tym, jak Nomi, agentka MI6 i jego następczyni jako agent 007, opowiada mu o Projekcie Herakles, zgadza się pomóc. Bond udaje się na Kubę i spotyka Palomę, agentkę CIA współpracującą z Leiterem. Infiltrują spotkanie Spectre, by odbić Obrucheva. Blofeld, wciąż więziony w Belmarsh, używa „bionicznego oka”, które pozwala mu oglądać spotkanie i uwalnia nanoboty, by zabić Bonda. Zamiast niego zabija jednak wszystkich członków Spectre, ponieważ Obruchev przeprogramował nanoboty. Bond przejmuje Obrucheva i spotyka się z Leiterem i Ashem. Ash okazuje się być podwójnym agentem, pracującym dla Safina. Zabija on Leitera i ucieka wraz z Obruchevem. Eve Moneypenny i Q organizują spotkanie Bonda z Blofeldem w celu odnalezienia Obrucheva. Safin zmusza Madeleine do zainfekowania się nanobotami w celu zabicia Blofelda, z którym kobieta utrzymywała kontakt od czasu jego uwięzienia. Kiedy Bond spotyka Madeleine w celi więziennej Blofelda, dotyka jej, przez co nieświadomie staje się kolejnym nosicielem. Blofeld wyznaje Bondowi, że to on zorganizował zasadzkę przy grobie Vesper, by sprawić wrażenie, że Madeleine go zdradziła, kontynuując w ten sposób swoją zemstę przeciwko niemu. Rozgniewany Bond atakuje Blofelda, a nanoboty po chwili go zabijają. Bond znajduje Madeleine w jej domu w Norwegii i dowiaduje się, że ma ona pięcioletnią córkę Mathilde. Swann wmawia Bondowi, że to nie jest jego córka. Mówi mu też, że kiedy Safin był chłopcem, jej ojciec zamordował jego rodzinę na rozkaz Blofelda. Pomściwszy swoją rodzinę przez zabicie Blofelda i zniszczenie Spectre, Safin i jego świta ruszają w pościg za Bondem, Madeleine i Mathilde. Choć Bond pokonuje ludzi Lyutsifera i zabija Asha, mszcząc się za śmierć Leitera, Safin porywa Madeleine i Mathilde. Q umożliwia Bondowi i Nomi przeniknięcie do siedziby Safina w bazie rakietowej na wyspie, przekształconej w fabrykę nanobotów. Podczas strzelaniny Nomi zabija Obrucheva. Madeleine ucieka, a Safin uwalnia Mathilde. Nomi zabiera Madeleine i jej córkę z wyspy w bezpieczne miejsce; Bond zostaje, by otworzyć drzwi silosu odpornego na eksplozję. Prosi o rozpoczęcie ataku rakietowego z HMS Dragon, by zniszczyć fabrykę, a następnie zabija ludzi Safina. M zezwala na atak rakietowy. Safin wpada w zasadzkę i rani Bonda strzelając do niego. Walczy z Bondem, zarażając go nanobotami, zaprogramowanymi by zabić Madeleine i jej córkę. Bond zabija Safina i otwiera silosy. Następnie kontaktuje się przez radio z Madeleine, by się z nią pożegnać i powiedzieć, że ją kocha. Madeleine zdradza mu, że Mathilde jest jego córką. Wystrzelone wcześniej pociski rakietowe uderzają w wyspę, niszcząc fabrykę i zabijając Bonda. W siedzibie MI6 M, Moneypenny, Nomi, Q i Bill Tanner wznoszą toast za pamięć Bonda. Kiedy Madeleine zabiera Mathilde do Matery, opowiada dziewczynce o jej ojcu, Jamesie Bondzie. == Obsada == Daniel Craig jako James Bond, były agent MI6 posiadający status 00, dający mu licencję na zabijanie; przebywa na emeryturze. Léa Seydoux jako dr Madeleine Swann, psychiatra pracująca w prywatnej klinice medycznej w Alpach, a także córka pana White’a; ukochana Bonda, która pomagała mu w jego misji w filmie Spectre. Rami Malek jako Lyutsifer Safin, zaprzysięgły wróg Spectre, który później staje się przeciwnikiem Bonda. Lashana Lynch jako Nomi, nowa agentka ze statusem 00, która rozpoczęła aktywną służbę po przejściu Bonda na emeryturę i otrzymała jego numer – 007. Ben Whishaw jako Q, kwatermistrz MI6, zapewniający agentom sprzęt do pracy w terenie. Naomie Harris jako Eve Moneypenny, była agentka, asystentka i sekretarka M. Jeffrey Wright jako Felix Leiter, agent CIA i przyjaciel Bonda. Christoph Waltz jako Ernst Stavro Blofeld, arcywróg i przybrany brat Bonda oraz były szef Spectre przebywający w areszcie MI6. Ralph Fiennes jako Gareth Mallory / M, szef MI6. Ponadto w filmie wystąpili również: Billy Magnussen jako Logan Ash, agent CIA przydzielony przez Leitera do pomocy Bondowi w odnalezieniu Obrucheva, który później okazuje się być podwójnym agentem pracującym dla Safina; Ana de Armas jako Paloma, agentka CIA pomagająca Bondowi; David Dencik jako dr Valdo Obruchev, naukowiec, który stworzył Projekt Herakles; Rory Kinnear jako Bill Tanner, szef sztabu MI6 i doradca M; Dali Benssalah jako Primo, najemnik i przeciwnik, z którym Bond spotyka się po raz pierwszy w Materze; Lisa-Dorah Sonnet jako Mathilde, pięcioletnia córka Jamesa Bonda i Madeleine Swann. Hugh Dennis i Priyanga Burford wcielają się w naukowców pracujących w laboratorium MI6. Mathilde Bourbin i Coline Defaud pojawiają się w sekwencji otwierającej film jako odpowiednio matka Madeleine Swann i młoda Madeleine. Brigitte Millar zagrała dr Vogel, szefową Spectre. == Produkcja == === Rozwój projektu === Prace nad filmem rozpoczęły się na początku 2016. W marcu 2017 producenci Barbara Broccoli i Michael G. Wilson zwrócili się do scenarzystów Neala Purvisa i Roberta Wade’a, którzy pracowali nad każdym filmem o Bondzie od czasu filmu Świat to za mało (1999), by napisali scenariusz. Oni zgodzili się i ukończyli szkic tego samego roku. Sam Mendes oświadczył, że nie powróci w roli reżysera po pracy nad Skyfall i Spectre. W lipcu 2017 roku o reżyserię starali się Yann Demange, David Mackenzie i Denis Villeneuve. W grudniu 2017 roku Villeneuve zrezygnował ze względu na swoje zobowiązania wobec filmu Diuna. W lutym 2018 roku głównym kandydatem do objęcia stanowiska reżysera stał się Danny Boyle. Pierwotnie Boyle przedstawił Broccoliemu i Wilsonowi scenariusz Johna Hodge’a oparty na swoim pomyśle, a wersja Purvisa i Wade’a została odsunięta. Projekt Hodge’a został zatwierdzony, Boyle został zatrudniony do reżyserii, a datę rozpoczęcia produkcji wyznaczono na grudzień 2018 roku. W sierpniu 2018 Boyle i Hodge odeszli z projektu z powodu różnic twórczych. Pojawiły się także informacje, że odejście Boyle’a było spowodowane obsadzeniem Tomasza Kota w roli głównego czarnego charakteru. Później jednak Boyle potwierdził, że spór dotyczył scenariusza. Po rezygnacji Boyle’a, data premiery stała się uzależniona od tego, czy studio znajdzie zastępstwo w ciągu sześćdziesięciu dni. We wrześniu 2018 Cary Joji Fukunaga został ogłoszony nowym reżyserem. Fukunaga stał się pierwszym Amerykaninem, który samodzielnie wyreżyserował film o Bondzie wyprodukowany przez Eon Productions i pierwszym reżyserem, który napisał także scenariusz. Fukunaga był brany pod uwagę do pracy nad Spectre, zanim zatrudniono Mendesa. W tym samym miesiącu Purvis i Wade powrócili do produkcji i rozpoczęli pracę nad nowym scenariuszem z Fukunagą. Scenarzysta Casino Royale i Quantum of Solace, Paul Haggis, dokonał p