# Ryszard Antoni Legutko ## Wstęp Ryszard Antoni Legutko, urodzony 24 grudnia 1949 roku w Krakowie, jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych polskich intelektualistów współczesności. Łączy w sobie rolę uczony‑filozofa, publicysty oraz polityka, pełniąc przez ponad dwie dekady ważne funkcje w państwie oraz w strukturach Unii Europejskiej. Jego dorobek naukowy obejmuje prace z zakresu filozofii politycznej, historii filozofii oraz liczne tłumaczenia i komentarze do dialogów Platona. Jako polityk był ministrem edukacji narodowej, senatorem, sekretarzem stanu w Kancelarii Prezydenta RP oraz wielokrotnie wybranym posłem do Parlamentu Europejskiego, gdzie pełnił funkcję przewodniczącego i współprzewodniczącego frakcji Europejskich Konserwatystów i Reformatorów (ECR). ## Działalność naukowa ### Edukacja i stopnie naukowe - **Studia**: filologia angielska (1973) i filozofia (1976) na Uniwersytecie Jagiellońskim. - **Stopień doktora habilitowanego** (1991): rozprawa habilitacyjna pt. *Krytyka demokracji w filozofii politycznej Platona*. - **Tytuł profesora nauk humanistycznych** (1998). - **Profesor zwyczajny** Uniwersytetu Jagiellońskiego od 2003 roku. ### Zainteresowania badawcze Legutko specjalizuje się w: - filozofii politycznej i społecznej, - filozofii starożytnej (szczególnie Platona), - historii filozofii. Jest członkiem Collegium Invisibile oraz długoletnim redaktorem podziemnego czasopisma „Arka” z lat 80. XX wieku. ### Publikacje naukowe Legutko jest autorem ponad trzydziestu książek oraz licznych artykułów. Wybrane pozycje: - *Krytyka demokracji w filozofii politycznej Platona* (1990) – praca habilitacyjna. - *Bez gniewu i uprzedzenia. Szkice o książkach, ludziach i ideach* (1989) – Nagroda PEN Clubu. - *Tolerancja. Rzecz o surowym państwie, prawie natury, miłości i sumieniu* (1997) – Nagroda Ministra Edukacji Narodowej. - *Traktat o wolności* (2007). - *Triumf człowieka pospolitego* (2012) – przetłumaczone na wiele języków, w tym angielski (*The Demon in Democracy*). - *Esej o duszy polskiej* (2008). - *Filozofia presokratyków. Od Talesa do Demokryta* (2020). - *The Cunning of Freedom. Saving the self in an age of false idols* (2021). - *Rekapitulacja* (2025). Jako tłumacz i komentator dzieł Platona przygotował polskie wydania: *Fedon* (1995, 2018), *Eutyfron* (1998), *Obrona Sokratesa* (2003), *Kriton* (2017). ### Działalność społeczna i publicystyczna - Współzałożyciel Towarzystwa Edukacyjno‑Naukowego Ośrodek Myśli Politycznej (1992) oraz Fundacji Dyplomacja i Polityka. - Publikował w czołowych polskich mediach: „Rzeczpospolita”, „Życie”, „Wprost”, „Nowe Państwo”, „Naszy Dziennik” oraz w anglojęzycznym „Critical Review”. - Członek rady programowej kongresu „Polska Wielki Projekt”. ## Działalność polityczna ### Początki i działalność senacka - **2005–2007**: senator VI kadencji z ramienia Prawa i Sprawiedliwości (PiS) w okręgu krakowskim; pełnił funkcję wicemarszałka Senatu oraz przewodniczącego Polsko‑Izraelskiej Grupy Parlamentarnej. - **2007**: bez powodzenia kandydował ponownie do Senatu. ### Minister edukacji narodowej - **13 sierpnia 2007 – 16 listopada 2007**: minister edukacji narodowej w rządzie Jarosława Kaczyńskiego. - Kontynuował projekt wprowadzenia mundurków szkolnych. - Zmienił kanon lektur szkolnych, wprowadzając całe utwory zamiast fragmentów (np. *Pożoga* Zofii Kossak‑Szczuckiej). - Opowiedział się przeciwko wliczaniu religii do średniej ocen szkolnych, co wywołało krytykę ze strony episkopatu. ### Służba w Kancelarii Prezydenta - **4 grudnia 2007 – 16 kwietnia 2009**: sekretarz stanu w Kancelarii Prezydenta Lecha Kaczyńskiego. ### Parlament Europejski - **2009–2024**: poseł do Parlamentu Europejskiego (VII, VIII i IX kadencja) z listy Prawa i Sprawiedliwości. - Przystąpił do frakcji Europejskich Konserwatystów i Reformatorów (ECR). - Szef delegacji PiS w PE. - Członek Komisji Spraw Zagranicznych, Komisji Kontroli Budżetowej, Komisji Gospodarczej i Monetarnej oraz Komisji Kultury i Edukacji. - **2017**: współprzewodniczący ECR (wraz z Raffaele Fitto, później Nicola Procaccini). - **2019**: ponownie wybrany na współprzewodniczącego ECR. - **2024**: zrezygnował z ubiegania się o reelekcję. ### Inne aktywności polityczne - W 2025 roku wszedł w skład komitetu wspierającego kandydaturę Karola Nawrockiego na prezydenta RP. ## Odznaczenia i wyróżnienia - **Order Orła Białego** – 2024 (najwyższe odznaczenie państwowe). - Krzyż Wolności i Solidarności – 2026. - Złoty Medal „Zasłużony dla Nauki Polskiej Sapientia et Veritas” – 2023. - Krzyż Wielki Orderu Zasługi – 2008 (Portugalia). - Krzyż Zasługi PRO SYRIA. - Nagroda im. św. Grzegorza I Wielkiego (2019). - Nagroda TV Republika w kategorii „polityka” – 2021. - Honorowa Nagroda im. Lecha Kaczyńskiego – 2022. - Nagroda Strażnik Pamięci w kategorii „twórca” – 2022. - Nagroda im. Księdza Idziego Radziszewskiego – 2022. - Osobowość Roku Warmii i Mazur w kategorii „działalność społeczna” – 2023. - „Człowiek Roku 2023” według „Gazety Polskiej” – 2024. - Nagroda im. Jánosa Hunyadiego Fundacji Obywatelskich Węgier – 2024. ## Życie prywatne Legutko jest mężem i ojcem; szczegółowe informacje o życiu rodzinnym nie są powszechnie dostępne w źródłach publicznych. Jest znany z głębokiego zainteresowania literaturą, filozofią klasyczną oraz kulturą polską. ## Dziedzictwo i wpływ Ryszard Legutko pozostaje jedną z najważniejszych postaci polskiej sceny intelektualnej i politycznej ostatnich trzech dekad. Jego prace krytyczne wobec liberalnej demokracji oraz obronę tradycyjnych wartości wywarły znaczący wpływ na debatę publiczną w Polsce i Europie. Jako tłumacz Platona przyczynił się do popularyzacji myśli starożytnej wśród współczesnych czytelników. Długoterminowa aktywność w Parlament Europejskim pozwoliła mu kształtować stanowiska konserwatywne w strukturach unijnych, a liczne odznaczenia świadczą o uznaniu zarówno w środowisku naukowym, jak i politycznym. ## Bibliografia (wybór) - Profil na stronie Parlamentu Europejskiego. [dostęp 2020-05-14]. - Biogram na stronie Senatu (VI kadencja). [dostęp 2020-05-14]. - Prof. dr hab. Ryszard Legutko, [w:] portal „Ludzie Nauki”, MNiSW / OPI PIB [dostęp 2024-03-22]. ## Linki zewnętrzne - Strona prywatna: [Ryszard Legutko – strona prywatna](https://www.legutko.pl). --- *Tekst stanowi syntetyczne, lecz kompleksowe podsumowanie życia i twórczości Ryszarda Antlego Legutko, oparte na dostępnych źródłach encyclopedycznych.*