Spencer Bonaventure Tracy (wym. [ˈspɛnsər ˈbɑnəˌvɛnʧər ˈtreɪsi]; ur. 5 kwietnia 1900 w Milwaukee, zm. 10 czerwca 1967 w Beverly Hills) – amerykański aktor filmowy i teatralny, zaliczany do grona najbardziej cenionych i wszechstronnych gwiazd w historii amerykańskiego kina. Jedna z legend i ikon „Złotej Ery Hollywood”. Tracy zaczynał karierę sceniczną od występów na Broadwayu na początku lat 20. XX wieku, gdzie przez siedem lat grał w różnych spektaklach. Po udanym debiucie na dużym ekranie w komedii W górze rzeki (1930) u boku Humphreya Bogarta, podpisał kontrakt z wytwórnią Fox Film Corporation. W 1935 związał się umową ze studiem Metro-Goldwyn-Mayer. Przełomem w jego karierze była pierwszoplanowa rola w dramacie kryminalnym Jestem niewinny (1936). Za kreacje rybaka Manuela Fidello w filmie przygodowym Bohaterowie morza (1937) i ojca Flanagana w dramacie biograficznym Miasto chłopców (1938), został, jako pierwszy aktor w historii, dwa razy z rzędu uhonorowany nagrodą Akademii Filmowej w kategorii dla najlepszego aktora pierwszoplanowego. W przekroju kariery łącznie nominowany był do Oscara dziewięciokrotnie. Na początku lat 40. Tracy nawiązał współpracę i bliską przyjaźń z Katharine Hepburn, z którą w ciągu 25 lat zagrał w dziewięciu produkcjach, tworząc jeden z bardziej znanych duetów ekranowych w historii filmu. Produkcje z ich udziałem – Kobieta roku (1942), Bez miłości (1945) czy Żebro Adama (1949), przeszły do historii jako klasyczny przykład „wojny płci”. Tracy uważany był za aktora wszechstronnego, sprawdzającego się zarówno w repertuarze komediowym, jak i dramatycznym. Do innych ważnych filmów w dorobku Tracy’ego należą: Ojciec panny młodej (1950), Aktorka (1953), Czarny dzień w Black Rock (1955), Stary człowiek i morze (1958), Kto sieje wiatr (1960), Wyrok w Norymberdze (1961) i Zgadnij, kto przyjdzie na obiad (1967). Wystąpił w 75 filmach fabularnych. W 1999 American Film Institute umieścił jego nazwisko na 9. miejscu w rankingu „50 największych legend amerykańskiego ekranu”. == Życiorys == === Młodość i rodzina === Spencer Bonaventure Tracy urodził się 5 kwietnia 1900 w Milwaukee w stanie Wisconsin, jako drugi syn Caroline Brown (1874–1942) i irlandzkiego emigranta Johna Edwarda Tracy’ego (1873–1928). Matka była prezbiterianką z zamożnej rodziny wywodzącej się ze środkowo-zachodnich Stanów Zjednoczonych, natomiast ojciec, związany z irlandzkim środowiskiem katolickim, piastował stanowisko generalnego sprzedawcy ciężarówek w Sterling Motor Truck Company. Miał starszego brata Carrolla Edwarda (1896–1969). Tracy był trudnym, nadpobudliwym dzieckiem, mającym problemy w nauce. Wychowywany był w wierze katolickiej. W wieku 9 lat rodzice posłali go pod opiekę sióstr dominikanek, mając nadzieję, że wpłynie to na zmianę zachowania ich syna. Jak wspominał: „Nigdy bym nie wrócił do szkoły, gdybym w inny sposób miał możliwość nauczenia się czytania napisów w niemych filmach”. Tracy oglądał dużo filmów, wielokrotnie te same tytuły, a potem odgrywał dane sceny wraz z przyjaciółmi i sąsiadami w piwnicy swojego domu. Interesował się również sportem – uprawiał baseball i boks. W 1916 rodzina na krótko przeniosła się do Kansas City w stanie Missouri, lecz pół roku później powróciła do rodzinnego Milwaukee po tym, gdy projekt biznesowy Johna Edwarda Tracy’ego nie powiódł się. Przyszły aktor uczęszczał do kilkunastu szkół jezuickich, co jak sam podkreślał, pomogło mu pozbyć się wielu złych nawyków i poprawić oceny. Będąc w Marquette University High School, do którego trafił w 1917, poznał Pata O’Briena, z którym zaczął uczęszczać na spektakle, budząc zainteresowanie teatrem. W trakcie nauki na Marquette University High School Tracy uczestniczył w katolickich kursach z teologii, przez pewien czas rozważając wstąpienie na drogę kapłańską – ku zadowoleniu ojca. === Edukacja i zainteresowanie aktorstwem === Początkowo nie przywiązywał dużej wagi do nauki. Po przystąpieniu Stanów Zjednoczonych do udziału w I wojnie światowej, Tracy, skończywszy 18 lat, zaciągnął się wraz z bratem do United States Navy. Wysłano go do centrum szkolenia w Naval Station Great Lakes w North Chicago w stanie Illinois, gdzie zdobył drugi stopień. Następnie terminował w stoczni wojskowej w Norfolk. Nigdy nie wyruszył w morze, i w lutym 1919 powrócił do domu. Zmobilizowany przez ambicje ojca, który pragnął, by jego dwaj synowie ukończyli uczelnie z dyplomami, kontynuował naukę na Marquette University High School. Jesienią 1919 przeniósł się do Northwestern Military and Naval Academy w miejscowości Linn w stanie Wisconsin, którą ukończył w czerwcu 1920. W 1921 został studentem uczelni w Ripon w stanie Wisconsin, deklarując swój zamiar ukończenia studiów medycznych. Mimo słabszych ocen, przyjęto go z uwagi na przebytą służbę wojskową. Tracy aktywnie udzielał się w zajęciach kulturalnych college’u. Zachęcony przez profesora J. Clarka Grahama, kierownika jednoosobowej katedry teatrologii i jednocześnie opiekuna tamtejszego kółka teatralnego, w czerwcu 1921 zadebiutował na scenie, występując w trzecioplanowej roli w sztuce The Truth pióra Clyde’a Fitcha, która spotkała się z pozytywnym przyjęciem. Spowodowało to rozwinięcie pasji do występów u Tracy’ego. Był on również założycielem grupy „The Campus Players”, w której grał z przyjaciółmi. Będąc studentem, dał poznać się jako aktywny mówca; zapisał się na kurs retoryki oraz został członkiem kółka dyskusyjnego. W trakcie występów ze spektaklem The Truth, Tracy został zaproszony na przesłuchanie do szkoły aktorskiej American Academy of Dramatic Arts (AADA) w Nowym Jorku, gdzie zaproponowano mu kontynuowanie nauki i stypendium. W kwietniu 1922 opuścił Ripon i rozpoczął edukację na American Academy of Dramatic Arts; Charles Jehlinger był jego najbardziej wpływowym nauczycielem. Wyróżniał się jakością głosu i kontrolą ciała; w szybkim tempie zapamiętywał teksty. W trakcie nauki brał udział w trzech sztukach dyplomowych. Odbywszy służbę wojskową otrzymywał zasiłek dla weteranów, dzięki czemu samodzielnie opłacał naukę. Został uznany za zdolnego do przejścia do wyższej klasy, dzięki czemu mógł przystąpić do teatru repertuarowego. Zadebiutował w październiku w Nowym Jorku, w sztuce The Wedding Guests, a następnie trzy miesiące później na Broadwayu w spektaklu R.U.R., autorstwa czeskiego dramaturga Karela Čapka. Ukończył American Academy of Dramatic Arts w marcu 1923. === Lata 20. === ==== Występy teatralne ==== Po zakończeniu edukacji, Tracy przystąpił do teatru repertuarowego w White Plains, gdzie dostawał oferty ról dalszego planu. Tam poznał swoją przyszłą żonę, Louise Treadwell, z którą pobrał się 10 września. Ponieważ nie był zadowolony z otrzymywanych propozycji, przeniósł się do Cincinnati, gdzie jego sytuacja nie uległa poprawie. W listopadzie wystąpił na Broadwayu w komedii A Royal Fandango u boku Ethel Barrymore. Z uwagi na niekorzystne recenzje prasowe, spektakl został zdjęty z afisza po 25 występach, co po latach wspominał: „Moje ego zostało straszliwie poobijane”. Gdy przebywał w New Jersey, utrzymywał się z gaży w wysokości zaledwie 35 centów dziennie. W styczniu 1924 Tracy zagrał pierwszą główną rolę w spektaklu, jednak wkrótce po tym, teatr w Winnipeg został zamknięty. Wiosną nawiązał współpracę z menedżerem Williamem H. Wrightem, występując w kierowanym przez niego teatrze w Grand Rapids. Na scenie partnerował młodej aktorce Selenie Royle, córce dramatopisarza Edwina Miltona Royle’a, która miała już na swoim koncie pochlebne opinie zebrane za występy na Broadwayu. Wspólne produkcje spotkały się z przychylnymi reakcjami. Jedno z przedsięwzięć wzbudziło zainteresowanie u producentów, dzięki czemu w październiku 1925 Tracy został obsadzony w głównej roli w sztuce The Sheepman wystawianej na Broadwayu. Spektakl spotkał się z krytycznymi opiniami, co spowodowało zdjęcie go z afisza już po tygodniu. Rozczarowany Tracy powrócił do współpracy z Wrightem. Jesienią 1926 otrzymał trzecią rolę. Wystąpił na Broadwayu w sztuce Yellow w reżyserii George’a M. Cohana. Angaż otrzymał z rekomendacji Royle po tym, jak zwolniło się miejsce w spektaklu. Od powodzenia sztuki Tracy uzależniał dalszą kontynuację swojej kariery scenicznej. W przypadku kolejnego niepowodzenia, zamierzał zająć się „normalnym biznesem”. Podczas prób poprzedzających premierę, denerwował się, ponieważ Cohan był czołową postacią amerykańskiego teatru, a poza tym słynął z twardego charakteru i niechęci do wszelkich nowinek. Reżyser pochlebnie wyrażał się na temat początkującego aktora, tak oceniając go podczas jednej z prób: „Tracy, jesteś najlepszym cholernym aktorem jakiego kiedykolwiek widziałem!”. Premiera Yellow odbyła się 21 września. Pomimo mieszanych opinii prasowych, sztukę wystawiono 135 razy. Tracy przyznawał w późniejszym czasie, że współpraca z Cohanem miała decydujący wpływ na podjęcie przez niego decyzji o kontynuacji występów scenicznych. Przy okazji pracy nad kolejną sztuką – The Baby Cyclone – reżyser napisał rolę Gene’a Hurleya specjalnie z myślą o Tracy’m. Spektakl miał premierę na Broadwayu we wrześniu 1927 i spotkał się z przychylną opinią krytyków teatralnych, którzy pochlebnie wyrażali się także na temat roli aktora. Tracy wystąpił w kolejnej sztuce Cohana – Whispering Friends, a w 1929 przejął główną rolę po Clarku Gable’u w broadwayowskim dramacie Conflict, którego premiera odbyła się w Fulton Theatre. Wkrótce po tym zaczęły pojawiać się kolejne oferty ról, wśród nich pierwszoplanowa w Dread autorstwa nagrodzonego Pulitzerem Owena Davisa. Z powodu czarnego czwartku na nowojorskiej giełdzie spektakl nie uzyskał dofinansowania, przez co odwołano premierę na Broadwayu. Po tym wydarzeniu Tracy rozważał rezygnację z występów i brał pod uwagę wyjazd do rodzinnego Milwaukee, by wieść bardziej stabilne życie. W styczniu 1930 wystąpił w sztuce The Last Mile, której fabuła była osnuta wokół zamieszek w jednym z amerykańskich więzień. Tracy odegrał główną rolę skazanego na karę śmierci mordercy. Producent Herman S