# Tomek i przyjaciele ## Historia Serial **Tomek i przyjaciele** (oryg. *Thomas the Tank Engine and Friends*, później *Thomas and Friends*) powstał na podstawie książeczek *The Railway Series* autorstwa Wilberta Awdry’ego oraz jego syna Christophera. Pierwszy odcinek został wyemitowany w Wielkiej Brytanii 9 września 1984 roku na stacji ITV. Seria powstała w odpowiedzi na rosnące zapotrzebowanie na programy edukacyjne dla dzieci, łączące proste historie moralne z fascynacją koleją. Początkowe serie (1‑12) były realizowane techniką **stop‑motion** przy użyciu zdalnie sterowanych modeli lokomotyw i wagonów w skali 1:1. Modele posiadały wymienne, choć nieruchome, "twarze", a także ruchowe zdalnie sterowane oczy, co pozwalało na pokazywanie mimiki postaci. Od serii 13 (2010) produkcja przeszła na pełną animację komputerową (CGI), co umożliwiło bardziej dynamiczne ujęcia i rozbudowane sceny. ## Produkcja ### Telewizyjna produkcja Produkcją początkowych serii zajmowała się brittanska firma **Clearwater Features** (później **Gullane Entertainment**). Reżyserami byli m.in. David Mitton i Steve Asquith. Muzykę komponowali Mike O'Donnell i Junior Campbell, a później Ed Welch i Robert Hartshorne. ### Filmy pełnometrażowe i miniserie Od 2000 roku ukazało się trzynaście filmów pełnometrażowych, z których pierwsze dwa (*Bohater torów* i *Wyścig o Magiczny Kolejowy Puchar*) były jeszcze w technice modelowej, natomiast począwszy od filmu *Bohater torów* (2000) wszystkie kolejne zostały wykonane w technice CGI. Najnowsze filmy koncentrują się na przygodach grupowych i wprowadzają nowe postacie z różnych części świata. ## Postacie Głównymi bohaterami są lokomotywy parowe: **Thomas** (numer 1), **Edward** (2), **Henry** (3), **Gordon** (4), **James** (5), **Percy** (6), **Toby** (7), **Emily** (8), bliźniaki **Donald i Douglas** (9 i 10), **Duck** (11) oraz **Oliver** (12). W kolejnych seriach pojawiały się lokomotywy spalinowe, elektryczne oraz pojazdy drogowe, wodne i powietrzne, co rozszerzyło świat Sodor o kolejne typy środków transportu. ## Wersja polska W Polsce serial był emitowany przez różne stacje: - TVP3 (seria 1‑5), - TVP1 (seria 11), - TVP ABC (seria 13‑16), - Polsat JimJam (seria 18‑19), - MiniMini+ (seria 17‑23), - CBeebies (seria 11, 12, 14). Polska wersja językowa była realizowana przez kilka studiów: - **Studio Eurocom** (serie I‑XI oraz pierwsze filmy), - **Studio Sonica** (serie XII oraz część XIII‑XIV), - **Start International Polska** (serie XIII‑XXIV na zlecenie MiniMini+, nc+ i CANAL+). Głosów postaci użyczyli m.in. Stefan Knothe (narrator), Janusz Zadura (Thomas), Mikołaj Klimek (Gruby Zawiadowca od odc. 309), Grzegorz Drojewski (Piotruś) oraz wielu innych aktorów. ## Odcinki i filmy Obecnie serial liczy **586 odcinków** podzielonych na **24 serie**. Pierwszych dwanaście serii zostało zrealizowanych techniką modelową, natomiast od serii 13 przešlo się na CGI. Pełnometrażowe filmy ukazały się w latach: - 2000 – *Bohater torów* - 2005 – *Wyścig o Magiczny Kolejowy Puchar* - 2007 – *Atlantyda: Podwodna przygoda* - 2008 – *Dzielny i pomocny* - 2009 – *Heroes of the Rails* - 2010 – *Misty Island Rescue* - 2011 – *Day of the Diesels* - 2012 – *Blue Mountain Mystery* - 2013 – *King of the Railway* - 2014 – *Tale of the Brave* - 2015 – *The Adventure Begins* - 2016 – *Sodor’s Legend of the Lost Treasure* - 2017 – *Journey Beyond Sodor* - 2018 – *Big World! Big Adventures!* - 2019 – *Marvellous Machinery* - 2020 – *The Royal Engine* ## Kultura i wpływ Serial stał się ikoną kultury dziecięcej na całym świecie. Postacie Tomasza i jego przyjaciół pojawiają się w zabawkach, książkach, grach wideo oraz parkach rozrywki (np. *Thomas Land* w różnych krajach). Dzięki prostym przekazom moralnym – uczciwość, pomocność, wytrwałość – seria jest często wykorzystywana w edukacji przedszkolnej. W Polsce seria przyczyniła się do popularyzacji kolei wśród najmłodszych; wiele przedszkoli organizuje "Dni Tomasza" z pokazami modeli kolejowych i czytaniem odcinków. ## Ciekawostki - Modele lokomotyw z pierwszych serii były wykonane z żywicy i metalu, a ich wysokość wynosiła około 18 cm. - W serii 2 pojawił się pierwszy pojazd nie kolejowy – statek **Salty**. - Głos narratora Stefana Knothego jest rozpoznawalny dla kilku pokoleń Polaków; aktor ten użyczał także głosu w wielu innych produkcjach dziecięcych. - W 2015 roku obchodzono 30‑lecie emisji serialu w Wielkiej Brytanii z specjalnym odcinkiem "The Adventure Begins". - Logo serii przedstawiający uśmiechniętą lokomotywę Tomasza jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych znaków w branży rozrywki dziecięcej. ## Przypisy *Źródła: Wikipedia, oficjalna strona *Thomas and Friends*, archiwalne materiały stacji telewizyjnych.*