Pobóg (Pobodze, Pobog, Pobożanie, Pobożanicz, Pobożany, Pobożenie, Pobożeny) – polski herb szlachecki, noszący zawołanie Pobodze. Występował głównie na Mazowszu oraz w ziemi krakowskiej, sandomierskiej, sieradzkiej, łęczyckiej i poznańskiej. Najznamienitszym rodem herbu Pobóg są Koniecpolscy. Członkowie tego rodu piastowali urzędy m.in. hetmana, kasztelana, wojewody. Inne znaczniejsze rodziny pieczętujące się Pobogiem i mające w swych szeregach posłów lub senatorów to też m.in. Rzyszczewscy, posiadający od połowy XIX wieku tytuł hrabiowski, Kossobudzcy, Ruszkowscy, Rokszyccy i Tołoczkowie. Jan Długosz napisał o Pobogach – ad iracundiam proni, opisując ich w ten sposób jako skłonnych do gniewu, porywczych, wybuchowych. == Opis herbu == === Opis historyczny === Kasper Niesiecki (podając się na dzieła historyczne Bartosza Paprockiego i Szymona Okolskiego) blazonuje herb następująco: ==== Informacje dodatkowe ==== Według hrabiego, Jana Stanisława Mieroszewskiego, herby początkowo były pojedynczym znakiem na tarczy – w tym przypadku podkowa, a następnie (pod wpływem chrześcijaństwa) dodawano krzyże. W ten sposób powstały – w pierwszym z sześciu stopni pomnożenia herbów – takie herby, jak Pobóg, Tępa podkowa i Jastrzebiec. Autor rozprawy naukowej – będący m.in. członkiem korespondentem Królewskiej Włoskiej Akademii Heraldycznej w Pizie – dowodzi, iż przyrostki po i do w nazwach herbów, oznaczają ziemie przyległe. Uważa, że obowiązkiem średniowiecznej nadbrzeżnej drużyny Pobogów była obrona ziem nad rzeką Bug (po Bug), a jednocześnie zauważa, że nie zawsze ściśle przestrzegano zasad ortografii. Potwierdza to fakt występowania wielu rodzin zamieszkujących Lubelszczyznę, pieczętujących się herbem Pobóg, m.in. Wierzchowskich. Tak było również w przypadku innych nadbrzeżnych drużyn rycerskich, których herby, często będące zawołaniem, stanowiły nazwy rzek, np. Śreniawa, Działosza, Łada, Pilawa, Przosna itp. lub jezior: herb Brodzic – jezioro Bród, herb Dołęga – jezioro Łęgowo, herb Działosza – jezioro Działyń. ==== Opis współczesny ==== Opis skonstruowany współcześnie brzmi następująco: Na tarczy w polu błękitnym podkowa srebrna, z zaćwieczonym na barku krzyżem kawalerskim, złotym. W klejnocie pół charta srebrnego, wspiętego, z obrożą lub smyczą złotą. Labry herbowe błękitne, podbite srebrem. == Geneza == === Najwcześniejsze wzmianki === Średniowieczne pieczęcie z tym herbem: 1353 Jakub z Dębna herbu Pobóg, 1396 Bartłomiej syn Bernarda z Chalina, 1413 Piotr z Popowa, 1419 Jakub Koniecpolski, wojewoda sieradzki. Najstarsza zapiska sądowa pochodzi z 1403 r. Pobogowie wystawili swoją chorągiew walczącą pod Grunwaldem w 1410 roku, o czym pisze Długosz. Najwcześniejsze źródło heraldyczne wymieniające herb to datowane na lata 1464–1480 Insignia seu clenodia Regis et Regni Poloniae polskiego historyka Jana Długosza. Zapisuje on informacje o herbie wśród 71 najstarszych polskich herbów szlacheckich we fragmencie: Aktem unii horodelskiej w 1413 r. herb Pobóg został przeniesiony na Litwę. Ród Pobogów reprezentował wojewoda sieradzki Jakub Koniecpolski, pieczęć została jednak przywieszona przez innego członka rodu – Piotra z Popowa. Adoptowany został bojar litewski Rało. Kolebką rodu Pobogów było województwo sieradzkie, skąd wielu z nich wymigrowało przede wszystkim na ziemie wschodnie Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego na przełomie XV / XVI wieku. === Legenda herbowa === Legenda herbowa, jaką możemy znaleźć u Kaspra Niesieckiego, wiąże herb Pobóg bezpośrednio z herbem Zagłoba, czyli pośrednio z Jastrzębcem (pisownia oryginalna): Niesiecki przytacza też legendę, wedle której chart w klejnocie miał pochodzić z godła damy poślubionej przez pewnego Poboga. == Herbowni == Lista herbownych w artykule sporządzona została na podstawie wiarygodnych źródeł, zwłaszcza klasycznych i współczesnych herbarzy. Należy jednak zwrócić uwagę na częste zjawisko przypisywania rodom szlacheckim niewłaściwych herbów, szczególnie nasilone w czasie legitymacji szlachectwa przed zaborczymi heroldiami, co zostało następnie utrwalone w wydawanych kolejno herbarzach. Identyczność nazwiska nie musi oznaczać przynależności do danego rodu herbowego. Przynależność taką mogą bezspornie ustalić wyłącznie badania genealogiczne. Pełna lista herbownych nie jest dziś możliwa do odtworzenia, także ze względu na zniszczenie i zaginięcie wielu akt i dokumentów w czasie II wojny światowej (m.in. w czasie powstania warszawskiego w 1944 spłonęło ponad 90% zasobu Archiwum Głównego w Warszawie, gdzie przechowywana była większość dokumentów staropolskich). Lista nazwisk znajdująca się w artykule pochodzi z Herbarza polskiego, Tadeusza Gajla (647 nazwisk). Występowanie na liście nazwiska nie musi oznaczać, że konkretna rodzina pieczętowała się herbem Pobóg. Często te same nazwiska są własnością wielu rodzin reprezentujących wszystkie stany dawnej Rzeczypospolitej, tj. chłopów, mieszczan, szlachtę. Jest to jednakże dotychczas najpełniejsza lista herbownych, uzupełniana ciągle przez autora przy kolejnych wydaniach Herbarza. Tadeusz Gajl wymienia następujące nazwiska uprawnionych do używania herbu Pobóg: Abakowski, Adamczewski, Adamczowski, Adomczowski, Alchimowicz, Andrykowicz, Andrzejkiewicz, Andrzejkowicz. Baban, Baciuszkiewicz, Badan, Barański, Barczewski, Bazyliski, Belicki, Benisławski, Beniuszewicz, Będzisławski, Bęklewski, Białopolski, Bielicki, Bielski, Bienięda, Bieńkiewicz, Biernatowicz, Błomiński, Boban, Bobrowski, Bogor, Bolesta, Boniuszewicz, Bońko, Bornieszewicz, Bromierski, Bromirski, Bronak, Bronakowski, Bronicki, Broniowski, Brudziński, Brumierski, Brzeski, Budrecki, Budrewicz, Budziszewski, Burniewicz, Burzymski, Burzyński, Butkowski, Byczyński, Bylicki. Caławański, Całowański, Cebrowski, Centkowski, Certowicz, Cetkowski, Cętkowski, Chabielski, Chmielewski, Chodaczyński, Chomicki, Chomiczewski, Chomiński, Chorwat, Chuchrowski, Chudzewski, Ciekliński, Ciepławski, Ciepłowski, Cieszkowski, Cięszkowski, Ciszkowski, Cybulski, Czachowski, Czapkiewicz, Czaplewicz, Czaplicki, Czarnecki, Czarnowski, Czarnożyński, Czartowicz, Czenstkowski, Czerniowski, Czertowicz, Czetkowski, Częstkowski, Czortowicz, Czyżewski, Czyżowski. Daćbóg, Dadzibog, Dadzibogowski, Dadzibóg, Darguż, Dargużewicz, Dąbrowski, Długołęcki, Dłużewski, Dmochowski, Dmowski, Dmuchowski, Dobieski, Domanikowski, Domaszewicz, Domatewicz, Domiszewicz, Domiszewski, Doschot, Downar, Drewnowski, Drozdowski, Droziński, Drusejko-Różewicz, Duchnowski, Dulębiański, Duszewski, Duszkiewicz, Duszyński, Dworycki, Dychowicz, Dymlina, Dymowski, Działyński, Dziengełł. Ejnik, Elert, Ertel, Esmanowicz, Eynik. Falewicz, Faliszewski, Faliszowski, Federowicz, Fedorowicz, Fiackiewicz, Fijałkowski, Filemonowicz, Filewski, Filimanowicz, Filipiewski, Filipkowski, Filipowicz, Filipowski, Filonowicz, Franckiewicz, Fryczyński. Gadziński, Gardliński, Garlikowski, Garliński, Gbelski, Gebelski, Genkiewicz, Giedygołgowicz, Giemza, Gienkiewicz, Ginczewski, Ginkiewicz, Gintowski, Gizilewicz, Gładysz, Głuskowski, Głuszkowski, Gnatowski, Gołyński, Gorski, Goszczyński, Gościcki, Gościński, Gotkowski, Górski, Grabowski, Grymowicz, Grzod, Grzybowski, Gszod, Gudowicz, Gumowski, Gurski, Gutkowski, Gwozdecki. Halo, Herman, Horwat, Horwatt, Hrymowicz, Hudowicz. Iskrzycki, Iwanowicz, Iwanowski. Jachimowicz, Jackowski, Jakowicki, Jamentowicz, Jamont, Jamonth, Jamontowicz, Janikowski, Janiński, Janiszewski, Jankowicki, Jankowski, Janowski, Januszewicz, Januszewski, Januszkowski, Januszowski, Jastrzembowski, Jastrzębowski, Jawor, Jaworowski, Jawór, Jemielita, Jemielity, Jemielski, Jundził, Jundziłł, Jursza. Kalo, Kałdowski, Kałotowski, Kałuski, Karski, Kędzierzyński, Kielanowski, Kiernożycki, Kiersnowski, Kierzkowski, Kierznowski, Kilanowski, Kilijanowski, Kirzniowski, Klewicki, Kobylin-Filipowicz, Kobyliński, Kobylski, Kocięcki, Kocięski, Kołbielski, Kołotowski, Komorowski, Konarzewski, Konarzowski, Konaszewicz, Koniecpolski, Koparzewski, Kopokuszski, Korkosz, Korkoz, Korkoza, Korybski, Korzybski, Kosiarowski, Kosobucki, Kossobucki, Kossobudzki, Kostkowski, Kotlewicz, Kotowski, Kozarzewski, Kożuszkowski, Krasnodębski, Krasnosielecki, Krasnosielski, Krompolc, Krompole, Krotycz, Krusz, Krusza, Kruszeński, Kruszewski, Kruszyński, Krzykowski, Księski, Kubiłojć, Kucewicz, Kucharski, Kucicki, Kukowski, Kumin, Kursz, Kutlewski. Lakon, Laliński, Lawski, Lebiecki, Lemi, Lenartowicz, Lenkiewicz, Lenkowski, Leszczyński, Lewandowski, Lganowski, Liberadzki, Liboradzki, Lichowski, Liczkun, Lindyk, Lindzki, Lipski, Liszkun, Lizkun, Lubas, Luberadzki, Lubnicki, Luboradzki, Lubowiecki, Lubowiedzki. Łaniecki, Ławiński, Ławski, Łękawski, Łubnicki. Maciejowski, Mackiewicz, Mackowicz, Maćkiewicz, Magiera, Majkowski, Malawski, Malewski, Malinowski, Marciszewski, Maskotka, Massejn, Massejna, Mazurkiewicz, Merecki, Micewicz, Michnicki, Michniewicz, Miecznikowski, Miedwiecki, Miedzwiecki, Miedzwiedzki, Miedźwiecki, Miedźwiedzki, Miewoyna, Miewoyno, Mikałowski, Miłkowski, Mirciszewski, Moderowski, Mokowski, Moniuszko, Monstwił, Monstwiłło, Montrym, Muchowiecki, Musztafa, Musztaffa. Nasiłowski, Nawrocki, Nawrucki, Nesterowicz, Niedroski, Niedrowski, Niedźwiecki, Niedźwiedzki, Niementowski, Nieprowski, Nieprski, Niesterowicz, Niestorowicz, Niesułowski, Niesułtowski, Nowicki, Nowowiejski. Okrzycki, Okszycki, Olganowski, Olszamowski, Olszanowski, Olszewski, Onikijewicz, Orecki, Orzecki, Orzeszko, Orzęcki, Osiecki, Osmolski, Osmólski, Ozepowski, Ożepowski. Pagowski, Pakosz, Pakoszewski, Pakoszowski, Palinowski, Pankiewicz, Pańkiewicz, Pągowski, Pelwelski, Penczyński, Perdzyński, Petrulewicz, Petrykowicz, Pętliński, Pierzchalski, Pierzynowski, Pietraszewicz, Piłwo, Pirog, Pirok, Pisczało, Piszczałło, Piszczało, Płomieński, Płomiński, Pobojewski, Pobożanin, Pocernacki, Podgórski, Podhajecki, Podhajski, Podrzecki, Pogierski, Pogirski, Polanowski, Poleski, Polewicz, Połjanowski, Połomski, Pomarzański, Ponikwicki, Popowski, Poradowski, Poziemecki, Proniew