# Bon Jovi Bon Jovi to jeden z najbardziej rozpoznawalnych zespołów rockowych w historii muzyki. Ich historia to klasyczna opowieść o amerykańskim marzeniu – od małych, brudnych klubów w New Jersey, przez globalny triumf lat 80., aż po status kultowej instytucji muzycznej, która po ponad czterech dekadach wciąż wzbudza entuzjazm milionów fanów na całym świecie. ## Historia ### Przed założeniem zespołu Historia zespołu Bon Jovi zaczyna się w małym mieście Sayreville w stanie New Jersey, a dokładniej od postaci Johna Bongioviego (później Jon Bon Jovi). Już jako 12-letni chłopak, zamiast bawić się z rówieśnikami, założył swój pierwszy zespół o nazwie **Starz**. Był to czas jego muzycznej edukacji, która w liceum zaowocowała powstaniem następnej grupy – **Atlantic City Expressway**. W jej składzie występował wraz z późniejszym klawiszowcem Bon Jovi, Davidem Rashbaumem (David Bryan). Jako szesnastolatek Jon musiał jednak stosować się do surowych przepisów – oficjalnie do wejścia do klubów, w których grali, musiał ukończyć 21 lat. To paradoksy dorastania w świecie muzyki rozrywkowej. Przygoda z Atlantic City Expressie skończyła się wraz z ukończeniem liceum. Wtedy to Jon otrzymał pracę jako dozorca w nowojorskim, kultowym studiu nagraniowym **Power Station**, należącym do jego kuzyna, Tony’ego Bongioviego. Nocami, w ciszy po klientach, młody artysta nagrywał swoje pierwsze piosenki. Wszystko zmieniło **konkurs talentów** zorganizowany przez lokalną stację radiową **WAPP**. Twórcy zbierali utwory na składankę lokalnych artystów, którzy jeszcze nie mieli kontraktów płciowych. Jon poprosił parę muzyków sesyjnych (wśród nich znalazł się przyszły basista zespołu, Hugh McDonald) o nagranie wspólnie jego kawałka – **„Runaway”**. Piosenka trafiła na wspomnianą składankę i stała się radiowym hitem. Sukses napędził Bongioviego do działania – ruszył w trasę koncertową z muzykami, promując utwór pod szyldem **The John Bongiovi Band**. ### Lata 80.: Formowanie zespołu Sukces „Runaway” przyciągnął uwagę wielu wytwórni płytowych. Ostatecznie zespół wygrał przetarg z firmą **Mercury**, należącą do koncernu PolyGram. Jon otrzymał kontrakt i zagwarantowany przebój, ale nie miał jeszcze zespołu. Przypomniał sobie o dawnym przyjacielu, Davidzie Rashbaumie, zwerbował także solidnego basistę – **Alec John Sucha**, oraz utalentowanego perkusistę – **Hectora Samuela Juana „Tico” Torresa**, który wcześniej grał z Alekiem w zespole The Phantom’s Opera. W roli gitarzysty na początku królował sąsiad i przyjaciel Johna, **Dave „The Snake” Sabo** (później znany z zespołu Skid Row). W takim składzie występowali pod nazwą **John Bongiovi And The Wild Ones**. Ich pierwszy wystąpienie odbył się w klubie Fast Line w New Jersey. Wkrótce do zespołu dołączył utalentowany gitarzysta **Richie Sambora**. Pomimo początkowej niechęci lidera (który bał się, że Sambora będzie zbyt dominujący), ostatecznie przyjęto go do składu. Zmianie uległy również pseudonimy artystyczne: David Rashbaum stał się **Davidem Bryanem**, a John Bongiovi występował jako **Jon Bon Jovi**. Zespół musiał przyjąć oficjalną nazwę. Propozycje wytwórni (m.in. Johny Lightning, Victory) nie spodobały się liderowi. Ostatecznie zespół występował jako **Bon Jovi**. ### 1984–1985: Próby, błędy i nauka W lutym 1984 roku ukazał się pierwszy album roboczy o tytule *Tough Talk*. Ostatecznie zrezygnowano z tego tytułu, pozostawiając na okładce samą nazwę zespołu. Płyta była bardzo niejednolita – słykać było na niej progresywne hard rockowe utwory (np. „Roulette”), ale też delikatne ballady („Love Lies”). Ponadto zespół nagrał utwór, który nie był ich autorstwa – **„She Don’t Know Me”**. Po wydaniu płyty Bon Jovi ruszyli w obszerną trasę po Stanach, a następnie pojechali do Europy i Japonii. Otwierali koncerty takich gigantów jak Scorpions, ZZ Top czy Kiss. Zaraz po zakończeniu trasy zespół ponownie wszedł do studia. Atmosfera podczas nagrywania drugiego albumu była napięta. Z powodu „wysokiej temperatury” w czasie pracy studyjnej, krążek nazwano **7800° Fahrenheit** (1985). Płyta była kolejnym eksperymentem muzycznym zespołu, ale niestety nie zdobyła większego uznania ani fanów, co mocno zraziło twórców. Choć trasa koncertowa, która niedługo potem ruszyła, przyniosła im nowych wyznawców, wytwórnia była na granicy zrezygnowania z współpracy z zespołem. ### 1986–1989: Epoka złota i *Slippery When Wet* Aby zmienić losy zespołu, wprowadzono nowego producenta – **Bruce’a Fairbaina**. Trzeci album zespołu powstał w Vancouver, Kanada. Miejscowi muzycy nie mieli tu dobrej opinii, a Bon Jovi często spędzali noce w klubach ze striptizem. To właśnie podczas jednej z takich wizyt, gdy obserwowali nagie tancerki zmywające makijaż wodą z mydłem, manager zespołu, **Doc McGhee**, rzucił: *„Chłopaki, co sądzicie o tytule 'Slippery When Wet'?”*. Nazwa przyjęta. Wybór utworów do płyty był trudny. Pomóc mieli młodzi bywalcy lokalnej pizzerii, którym zespołowo puszczało kolejne utwory, obserwując ich reakcje. Płyta **Slippery When Wet** trafiła na półki w 1986 roku. Pierwszym singlem był **„You Give Love a Bad Name”**, który zajął 1. miejsce na liście przebojów w USA. Następny singiel, **„Livin’ on a Prayer”**, zamknął sukces albumu. Bon Jovi ruszyli w pierwszą wielką światową trasę – **The Never Ending Tour**, podczas której zagrali ponad 190 koncertów. Kolejnym hitem stało się **„Wanted Dead or Alive”**, które zespołowo zaprezentował podczas gali MTV Video Music Awards 1989 w surowej, akustycznej formie. To występ zapoczątkował erę koncertów „unplugged”. ### 1990: *New Jersey* i kryzys Sukces wymagał podtrzymania. Czwartą płytę zespołu (roboczo nazwaną *Sons of the Bitches*, ostatecznie *New Jersey*) wydano w 1990 roku. Płyta utrzymana była w podobnym stylu – harcerskim hair metalu. Zespół wyruszył w najdłuższą trasę w swojej historii do tej pory – **Jersey Syndicate Tour**, podczas której zagrał ok. 250 koncertów. Pomimo ogromnego sukcesu, po jej zakończeniu członkowie zespołu byli wyczerpani emocjonalnie i fizycznie. Zdecydowano się na **zawieszenie działalności**. ### Lata 90.: Dojrzewanie i nowe brzmienia Po pewnym czasie muzycy wrócili do studia. Efektem była piąta płyta **Keep the Faith** (1992), promująca powrót zespołu. W 1994 roku zespół świętował 10-lecie działalności, ale atmosfera w składzie nie była już idealna. Z zespołu odszedł Alec John Such. Ponieważ Bruce Fairbain był przepracowany jako producent (wziął udział w tworzeniu albumów Guns N' Roses), zespół wydał w 1994 roku okolicznościową kompilację **Cross Road – The Best of Bon Jovi**, zawierającą nowe piosenki (m.in. niesamowitą balladę **„Always”**). Następnym basistą został Hugh McDonald. Nagrywanie kolejnego albumu trwało bardzo długo, ponieważ Jon nie zaakceptował pierwszej wersji materiału. Efektem była płyta **These Days** (1995), znacznie bardziej dojrzalsza, mroczna i melancholijna. Zespół wykonał z niej pięć singli, a trasę promującą rozpoczął od historycznego występu na stadionie Wembley w Londynie, ustanawiając rekord publiczności. Po zakończeniu trasy zespół znowu odpoczął. W 1998 roku nagrali piosenkę **„Real Life”** na potrzeby filmu *ED TV*. W 1999 roku rozpoczęli pracę nad nowym materiałem, transmitując proces twórczy na swojej stronie internetowej. Płyta **Crush** (2000) okazała się wielkim powrotem, a singiel **„It’s My Life”** zyskał status hymnu dla całego pokolenia. Sukces przerósł oczekiwania, a zespołowi przyznano pierwsze w historii nominacje do nagrody Grammy. ### XXI wiek: Stałość i rozkwit W 2001 roku wydano płytę koncertową *One Wild Night Live 1985–2001*, a zespół ruszył w nową trasę, występując m.in. na zakończenie Zimowych Igrzysk Olimpijskich w Salt Lake City. W 2002 roku ukazał się album **Bounce**, mocno nacechowany wydarzeniami z 11 września 2001 roku. Płyta promowana była przebojem **„Everyday”**. Po zakończeniu trasy, w 2003 roku, Bon Jovi wydali kompilację przebojów w nowej, akustycznej aranżacji – **This Left Feels Right**. Rok 2004 to dwie ważne daty: **20-lecie zespołu** oraz **100 milionów sprzedanych płyt**. Obie okazje połączono w wydaniu boxsetu *100 Million Bon Jovi Fans Can’t Be Wrong*. W tym samym roku zespół otrzymał nagrodę Award Of The Merit na gali MTV American Music Awards za wkład w muzykę. Bon Jovi aktywnie angażowali się w działania charytatywne, występując m.in. na koncercie Live 8 (2005). W tym samym roku otrzymali nagrodę Diamond Award za sprzedaż ponad 100 mln płyt. W 2005 roku ukazała się płyta **Have a Nice Day**, wydana w atmosferze dziecińskich wspomnień i wydarzeń politycznych. Wręczenie jej promującego singla radiowemu zapewniło zespowi pierwsze w historii miejsce na liście *Billboard Country* – Bon Jovi zostali pierwszym zespołem rockowym, który zdobył tam 1. miejsce. Album **Lost Highway** (2007) to kolejna ewolucja – mocno osadzona w klimatach country i amerykańskiej muzyki korzenia. Został promowany przebojem **„(You Want To) Make A Memory”**. Płyta zdominowała rynek japoński, dzięki czemu Bon Jovi stał się jedynym zespołem spoza Japonii, który umieścił tam cztery swoje płyty na 1. miejscu listy przebojów. W 2009 roku podczas koncertu na stadionie w Nowym Jorku Richie Sambora nie pojawił się na scenie. Zespół kontynuował występ, a wkrótce Sambora został zastąpiony przez Phila X. W 2013 roku zespół został wprowadzony do **Rock and Roll Hall of Fame** – najwyższego wyróżnienia dla artystów rockowych na świecie. Dziś, mimo licznych zmian w składzie (Sambora i Such odeszli), trio: Jon Bon Jovi, Tico Torres i David Bryan wciąż regularnie wydaje nowy materiał i wypełnia największe hale koncertowe na świecie, udowadniając, że prawdziwa muzyka nie ma daty ważności. ## Skład zespołu ### Obecny skład zespołu * **Jon Bon Jovi** – wokal prowadzący, gitara (od 1983) * **Tico Torres** – perkusja, instrumenty perkusyjne (od 1983) * **David Bryan** – instrumenty klawiszowe, wokal wspierający (od 1983) * **Phil X** – gitara (od 2016, wcześniej w zastępstwie w latach 2011, 2013) * **Hugh McDonald** – gitara basowa (oficjalnie od 2016, wcześniej muzyk sesyjny i współtwórca hitów) ### Byli członkowie zespołu * **Richie Sambora** – gitara, wokal (1983–2013) * **Alec John Such** – gitara basowa, wokal wspierający (1983–1994, 2001) * **Dave „The Snake” Sabo** – gitara prowadząca (1983) ### Muzycy towarzyszący * **Bobby Bandiera** – gitara, wokal wspierający (od 2003) * **Jeff Kazee** – instrumenty klawiszowe, wokal wspierający (2003–2006) * **Lorenza Ponce** – skrzypce, wokal wspierający (2007–2008) ## Dyskografia ### Albumy studyjne 1. **Bon Jovi** (1984) 2. **7800° Fahrenheit** (1985) 3. **Slippery When Wet** (1986) 4. **New Jersey** (1990) 5. **Keep the Faith** (1992) 6. **These Days** (1995) 7. **Crush** (2000) 8. **Bounce** (2002) 9. **Have a Nice Day** (2005) 10. **Lost Highway** (2007) 11. **The Circle** (2009) 12. **What About Now** (2013) 13. **Burning Bridges** (2015) 14. **This House Is Not for Sale** (2016) 15. **2020** (2020) ### Albumy koncertowe * **One Wild Night Live 1985–2001** (2001) ### Kompilacje * **Cross Road – The Best of Bon Jovi** (1994) * **This Left Feels Right** (2003) * **100 Million Bon Jovi Fans Can't Be Wrong** (2004) ## Wideografia Zespół posiada obszerną filmografię dokumentującą swoje największe trasy koncertowe oraz wydarzenia charytatywne, m.in. *Live at Wembley*, *The Crush Tour* oraz udział w koncercie *Live 8*. Ponadto zespół posiada oficjalne wydawnictwa DVD z akustycznymi koncertami (*This Left Feels Right Live at the Borgata*). ## Religia Mimo że tekst nie zawiera szczegółowych informacji o religijnych poglądach poszczególnych członków, utwory zespołu Bon Jovi (szczególnie z okresu lat 90. i 00.) często niosą ze sobą motywy duchowej drogi, poszukiwania sensu oraz refleksji nad losem. Nie są to jednak utwory o charakterze wyznaniowym, lecz raczej o uniwersalnym humanizmie. ## Gospodarka i marketing Zespół jest wzorem skutecznego zarządzania marką artystyczną. Ich gospodarka opiera się nie tylko na sprzedaży płyt, ale przede wszystkim na globalnych trasach koncertowych, które generują gigantyczne zyski. Ponadto, wizerunek Jona Bon Jovi jest nierozerwalnie związany z rynkiem mody (własna marka ubrań) oraz biznesem gastronomicznym (własna sieć restauracji). Zespół od lat skutecznie nawiązuje współpracę z gigantami branży technologicznej i medialnej (np. streamowanie koncertów w internecie w latach 90. to ich inicjatywa).