Baszkortostan, Baszkiria (Republika Baszkortostanu, ros. Республика Башкортостан, Riespublika Baszkortostan, baszk. Башҡортостан Республикаһы, Başqortostan Respublikahı) – autonomiczna republika, wchodząca w skład Federacji Rosyjskiej. Położona jest na pograniczu Europy i Azji, na wschód od Wyżyny Nadwołżańskiej, w dorzeczu rzek Ufa, Biełaja i Ural. W ramach federacji Republika Baszkortostanu graniczy z: Krajem Permskim, obwodem swierdłowskim, obwodem czelabińskim, obwodem orenburskim, Tatarstanem oraz Udmurcją. Na terytorium współczesnej Baszkirii istniała Magna Hungaria – praojczyzna Narodu Węgierskiego, której stolica znajdowała się na terenie wsi Kusznarienkowo. == Geografia == Najwyższą górą republiki jest Jamantau, której wysokość wynosi 1638 m. === Klimat === Klimat Baszkortostanu wykazuje następujące cechy: umiarkowany kontynentalny średnia temp. w styczniu -14–17 °C średnia temp. w lipcu 16–20 °C średni opad 300–600 mm === Strefa czasowa === Baszkortostan należy do jekaterynburskiej strefy czasowej (YEKT). UTC +5:00 przez cały rok. Wcześniej, przed 27 marca 2011 roku, obowiązywał czas standardowy (zimowy) strefy UTC+5:00, a czas letni – UTC+6:00. === Przynależność do okręgów federalnych i regionów ekonomicznych === Baszkortostan jest częścią Nadwołżańskiego Okręgu Federalnego oraz Uralskiego Regionu Ekonomicznego. == Historia == === Podbój Baszkirii === Baszkirzy są jednym z najstarszych narodów Eurazji, który uformował się jako odrębny etnos na terenie Południowego Uralu w pierwszym tysiącleciu naszej ery. Po rozpadzie Złotej Ordy terytorium współczesnego Baszkortostanu zostało podzielone pomiędzy Chanat Kazański, Chanat Syberyjski oraz Ordę Nogajską. Po upadku Kazania w październiku 1552 roku Baszkortostan faktycznie został zdobyty przez Rosję i przekształcony w wewnętrzną kolonię. Od tego czasu wobec Baszkirów prowadzono stopniowo, lecz systematycznie politykę asymilacji i rusyfikacji. Równocześnie rosyjscy przedsiębiorcy dążyli do pozyskania na Uralu ziem dla zdobywania futer oraz eksploatacji innych zasobów regionu. Iwan Groźny obiecał nie naruszać ziem, religii i zwyczajów Baszkirów, a także zapewnił im ochronę i opiekę przed wszelkimi wrogami. W związku z tym wielu Baszkirów postrzegało podporządkowanie się Moskwie jako ratunek przed trwającymi wewnętrznymi konfliktami i wojnami. Niemniej jednak, będąc już częścią Państwa Rosyjskiego, naród baszkirski napotkał nowe problemy w postaci ucisku ze strony rosyjskich właścicieli ziemskich i urzędników, a także własnych feudałów. Z przybyciem Państwa Rosyjskiego na ziemie Baszkirów rozpoczęło się masowe budowanie miast i fortec, będących punktami wsparcia kolonizacji, w których zamieszkiwali „służebni ludzie” i urzędnicy. Za swoją służbę otrzymywali oni od carskiego rządu ziemie odebrane Baszkirom. Ponadto, urzędnicy samowolnie zwiększali sumę poboru daniny od miejscowej ludności, nie dając im możliwości skarżenia się na ich arbitralność. Z nadejściem dynastii Romanowów w XVII wieku sytuacja Baszkirów uległa pogorszeniu: rozpoczęło się masowe rozkradanie dziedzicznych ziem Baszkirów oraz budowa na nich posterunków, ostrogów, osad, chrześcijańskich klasztorów i zakładów. W XVIII-XIX wieku rozpoczęło się intensywne osiedlanie Baszkirii przez rosyjskich przesiedleńców. W związku z niezadowoleniem Baszkirów polityką carską i samowolą rosyjskich urzędników, wybuchały ludowe powstania. W XVII-XIX wieku miało miejsce osiem dużych narodowowyzwoleńczych powstań narodu baszkirskiego: 1662–1664 – powstanie rozpoczęło się z powodu naruszenia dziedzicznych praw do ziemi i arbitralności poborców podatków. Protest został poprowadzony przez dużych właścicieli ziemskich, z których część odmówiła poddaństwa Moskowii i pragnęła odrodzenia niezależnego Chanatu Syberyjskiego. Rząd carski, nie mogąc pokonać powstańców, został zmuszony do zaspokojenia ich głównych żądań dotyczących ziemi i opodatkowania. 1681–1684 – powstanie przeciwko przymusowej chrystianizacji muzułmanów. Protest poparło Chanat Kałmucki, również będące pod protektoratem Moskowii. Z tego powodu rząd carski został zmuszony do rezygnacji z polityki chrystianizacji muzułmanów, oficjalnie potępił zajmowanie dziedzicznych ziem Baszkirów oraz zaspokoił ich żądania dotyczące przestrzegania warunków przyłączenia Baszkirii do Moskowii. 1704–1711 – powstanie przeciwko próbie wprowadzenia 72 nowych podatków, w szczególności na meczety, mułłów oraz na każdą osobę przychodzącą na modlitwę. W carskim ukazie nakazano również budować meczety na wzór chrześcijańskich świątyń, zakładać cmentarze obok meczetów, rejestrować zawieranie małżeństw i zgony wiernych przez mułłów wyłącznie w obecności prawosławnego kapłana. Ponadto, od Baszkirów zażądano dostarczenia 20 000 koni i 4000 wojowników na wojnę ze Szwedami. W szczytowym momencie powstania baszkirska szlachta odmówiła poddaństwa Moskowii. W 1707 roku proklamowano utworzenie Chanatu Baszkirskiego, pozostającego w zależności wasalnej od Chanatu Krymskiego i Imperium Osmańskiego. Chazi Akkuśkarow, jeden z liderów powstańczych, został ogłoszony chanem baszkirskim na radzie starszyzny. Moskale byli zmuszeni zgodzić się na wszystkie żądania Baszkirów, aby zapobiec rozszerzeniu powstania na inne terytoria. Według niektórych źródeł, Baszkirzy ponownie złożyli przysięgę wierności cesarzowi rosyjskiemu dopiero w 1725 roku. 1735–1740 – powstanie było odpowiedzią na organizację przez władzę carską Orenburskiej ekspedycji wojskowo-politycznej, mającej na celu ustanowienie w Baszkortostanie porządków kolonialnych. Ekspedycja karna pod dowództwem rosyjskiego generała Rumiancewa podczas tłumienia powstania zabiła, straciła lub zesłała na katorgę od 40 do 60 tysięcy Baszkirów. Zostało również spalonych ponad 250 osad oraz główna meczet. Baszkortostan został pozbawiony niemal wszystkich praw i wolności, jednak powstańcy kontynuowali zbrojną walkę partyzancką w górach Uralu. Po brutalnym stłumieniu powstania, wiele dziedzicznych ziem Baszkirów zostało odebranych i przekazanych służebnym mieszczanom. Wśród baszkirskich historyków represje z lat 1735–1740 są uważane za pierwszy akt ludobójstwa narodu baszkirskiego. Według obliczeń amerykańskiego historyka Altona Stuarta Donnelly’ego, zginął co czwarty Baszkir. W 1747 r. miało miejsce kolejne antymoskiewskie powstanie, wywołane wzrostem podatków. Protest udało się szybko stłumić. Przywódców powstania zesłano na wieczną katorgę do twierdzy Rogervik, pozostałych uczestników poddano karom cielesnym lub zesłano poza granice regionu. 1755–1756 – narodowowyzwoleńcze powstanie narodu baszkirskiego, wywołane zajęciem ziem dziedzicznych Baszkirów, wzrostem podatków, próbami chrystianizacji muzułmanów, samowolą administracji guberni orenburskiej. Mullah Abdullah Aliyev, znany jako Batyrsha, wezwał Baszkirów, Tatarów, Kazachów i Uzbeków do „świętej wojny”, jednak masowo wystąpili tylko Baszkirzy. Główne siły powstańców pod naporem wojsk rosyjskich wycofały się do Kazachstanu. Moskiewskie władze przy pomocy przekupstwa uzyskały wydanie Baszkirów. Spośród ukrywających się u Kazachów powstańców (50 tysięcy żołnierzy i członków ich rodzin) do domu wróciło nie więcej niż 12-15 tysięcy osób. 1773–1775 – najbardziej masowe ruchy powstańcze, znane jako powstanie pod przewodnictwem Jemieliana Pugaczowa. Rozpoczęli je miejscowi Kozacy. Wkrótce do Kozaków dołączyli Baszkirzy, Tatarzy, Kałmucy, Kazachowie, Czuwasze, uralscy chłopi fabryczni i inni. Powstanie objęło ogromne terytorium, zajęto wiele miasteczek, twierdz i fabryk. Baszkirom Jemielian Pugaczow, ogłaszający się cesarzem Piotrem III, obiecał niepodległość, dlatego dwie trzecie rodów przeszły na jego stronę. Lider powstałych Baszkirów Saławat Jułajew do dziś jest narodowym bohaterem Baszkirii, jego symboliczne wizerunki znajdują się w herbie Republiki Baszkortostanu. 1834–1835 – ostatnie duże antyfeudalne powstanie Baszkirów, wywołane kolejną próbą władzy rosyjskiej ograniczenia ich praw. W wyniku powstania Baszkirom udało się zachować wolność ekonomiczną i prawną. Amerykański historyk Elton S. Donnelly badał politykę caratu przyjętą po „włączeniu” Baszkirów do składu Imperium Rosyjskiego i podkreślał fakt, że powstania Baszkirów były zazwyczaj wywołane naruszeniami przez rząd rosyjski warunków wcześniej uzgodnionych między Baszkirami a władzami rosyjskimi. Donnelly dochodzi do wniosku, że Rosja systematycznie prowadziła politykę „imperialistyczną” z konsekwentnym ograniczaniem interesów Baszkirów. Skutkiem podboju Baszkortostanu było znaczne rozszerzenie terytorium i zwiększenie liczby ludności Imperium Rosyjskiego kosztem utraty przez Baszkirów możliwości stworzenia własnego, odrębnego państwa narodowego. === Okres władzy radzieckiej === Po Rewolucji Lutowej 1917 roku w regionie rozpoczął się proces baszkirskiego ruchu narodowego na rzecz stworzenia narodowo-terytorialnej autonomii. W lipcu i sierpniu 1917 roku w Orenburgu odbyły się I i II Wszechbaszkirskie Zjazdy (kurultaje), gdzie podjęto decyzję o konieczności utworzenia „republiki demokratycznej na zasadach narodowo-terytorialnych” w składzie federacyjnej Rosji. Wybrana przez pierwszy i ponownie przez drugi zjazd Baszkirska Rada Obwodowa (szuro) działała w Orenburgu. W celu konsolidacji sił 23 września 1918 roku w Ufie zwołano Państwową Konferencję, bardziej znaną jako Dyrektoriat Ufy, na której podjęto kolektywną decyzję o przekazaniu władzy najwyższej Wszechrosyjskiemu Rządowi Tymczasowemu do czasu zwołania Zgromadzenia Konstytucyjnego. 18 listopada 1918 roku A. Kołczak dokonał zamachu stanu i ogłosił się Najwyższym Władcą Rosji i Najwyższym Naczelnym Dowódcą Sił Zbrojnych Rosji. Admirał Kołczak nie uznawał autonomii baszkirskiej. Wszystkim lokalnym rządom zaproponowano ogłoszenie samolikwidacji. W ten sposób Baszkirzy i Kozacy znaleźli się w trudnej sytuacji. W warunkach rozpoczętego odwrotu do Syberii wojsk Kołczaka, pozostali bez wsparcia w obliczu nadciągających sił Armii Czerwonej. Przywódcy Baszkirskiej Autonomii byli zmusz