# Mount Everest – najwyższy szczyt Ziemi ## Nazwa i etymologia Mount Everest do 1865 roku nosił oznaczenie **Szczyt XV**, nadane przez Indyjską Służbę Topograficzną. W 1865 roku, na cześć walijskiego geodeta i kartografa sir **George’a Everesta**, szczycie nadano obecną nazwę. Sam Everest był przeciwny temu rozwiązaniu, woliąc nazwę używaną przez miejscową ludność. - **Czomolungma** (tyb. ཇོ་མོ་གླང་མ) – „Bogini Matka Śniegu” lub „Bogini Matka Ziemi”. - **Sagarmatha** (nep. सगरमाथा) – „Czoło Nieba”. - **Zhūmùlǎngmǎ Fēng** (chiń. 珠穆朗玛峰) – dosłownie „Szczyt Perłowej Matki”. ## Wysokość i pomiary Pierwszy pomiar przeprowadzono w 1849 roku przy pomocy teodolitu z odległości około 150 km. Wyniki ewoluowały wraz z udoskonaleniem metod geodezyjnych: | Rok | Metoda | Wynik (m n.p.m.) | Uwagi | |-----|--------|------------------|-------| | 1856 | Królewskie Towarzystwo Geograficzne | 8840 | Pierwsza oficjalna wartość | | 1906 | Sidney Burrard (refrakcja, geoid) | 8860 | Korektarefrakcji | | 1922 | Hunter de Graaf | 8863 | Nie ogłoszono oficjalnie | | 1954 | Survey of India (po otwarciu Nepalu) | 8848 | Akceptowana wartość | | 1999 | GPS (USA) | 8850 | Nieoficjalny pomiar | | 2005 | Chiński pomiar laserowy | 8844 | Wariant chiński | | 2020 | Nepał‑Chiny wspólne oświadczenie | **8849** | Uznana obecna wysokość | Wysokość szczytu względem podnóża wynosi ok. 3700 m, a wysokość ścian sięga około 3 km (np. ściana Kangshung 3350 m). ## Geologia i struktura Mount Everest zbudowany jest głównie z granitów, gnejsów oraz warstw wapieni i łupków. Masyw jest podcięty z trzech stron potężnymi lodowcami: - **Lodowiec Khumbu** (po stronie nepalskiej) – długość ok. 17 km. - **Lodowiec Rongbuk** (po stronie tybetańskiej) – długość ok. 17 km. - Lodowiec Kangshung (wschód) – mniejszy, ale stromy. ## Kultura i wierzenia Dla miejscowych ludności (Sherpowie, Tybetańczycy) góra jest święta: - Uważana za siedzibę bogów i duchów gór. - Czomolungma jako bogini matka, patronka wszystkich istot żyjących w jej cieniu. - Sagarmatha – symbol niebieskiego czola, łączący ziemię z niebem. - Tradycyjne ceremonie przywracające harmonię przed wyprawą (puja). ## Historia eksploracji - **1849–1856** – pierwsze pomiary brytyjski geodetów. - **1921** – pierwsza brytyjska wyprawa rozpoznawcza (George Mallory). - **1924** – legendarna próba Mallory’ego i Irvine’a (zaginięcie). - **1953** – **29 mai** – pierwsze udane wejście: **Edmund Hillary** (Nowa Zelandia) i **Tenzing Norgay** (Nepal, Sherpa). - **1975** – **Junko Tabei** (Japonia) – pierwsza kobieta na szczycie. - **1978** – **Reinhold Messner** i **Peter Habeler** – pierwsze wejście bez tlenu butlowego. - **1980** – **Messner** – pierwsze solo wejście bez wspomagania tlenem. - **2001** – **Erik Weihenmayer** (USA) – pierwszy niewidomy himalaista na szczycie. - **2012** – rekord liczby osób szczytujących jednego dnia: **234** himalaistów. ## Najważniejsze wyprawy i rekordy | Dekada | Liczba wejść (szac.) | Najważniejsze wydarzenie | |--------|----------------------|---------------------------| | 1950‑s | 1 | Pierwsze wejście (Hillary & Norgay) | 1960‑s | ~10 | Rozwój wypraw ekspedycyjnych | 1970‑s | ~80 | Pierwsza kobieta (Tabei), pierwsze bez tlenu (Messner/Habeler) | 1980‑s | ~200 | Solo Messner, wzrost komercyjnych wypraw | 1990‑s | ~500 | Katastrofa 1996, rozwój przewodnictwa wysokogórskiego | 2000‑s | ~1500 | Rekordowe sezony, wzrost liczby pozwoleń | 2010‑s | ~2500 | Rekord 234 osoby jednego dnia (2012), trzęsienie 2015 | 2020‑s | >3000 (stan 2024) | Ustalona wysokość 8849 m, kontynuacja debat oLimitach ## Wypadki i zagrożenia Mount Everest jest jedną z najniebezpieczniejszych gór wysokich na świecie: - **1996** (10 maj) – burza śnieżna i błędne decyzje przewodników spowodowały śmierć 8 osób (w tym Rob Hall i Scott Fischer). - **1989** (27 maj) – lawina pochłonęła czterech Polaków (Mirosław Dąsal, Mirosław Gardzielewski, Zygmunt Andrzej Heinrich, Wacław Otręba); Eugeniusz Chrobak zmarł następnego dnia. - **2014** (18 kwi) – lawina zabiła 16 nepalskich Szerpów przygotowujących trasę przez lodospad Khumbu. - **2015** (25 kwi) – trzęsienie ziemi Mw 7,9 wywołało lawinę śnieżno‑lodowo‑kamienną, która zabiła 19 osób na bazie głównej i raniła 61. - Statystyki: od 1921 r. ponad **330** osób zginęło podczas prób wejścia; ponad **200** ciał pozostaje na górze ze względu na ekstremalne warunki. - Średnia roczna liczba ofiar: około **6** osób. ## Ochrona i turystyka - Obszar szczytu znajduje się w **Rezerwacie Biosfery Czomolungmy** (strona chińska) oraz w **Parku Narodowym Sagarmatha** (strona nepalska). - Koszt pozwolenia (permit) na wejście wynosi **11 000 USD** (strona nepalska); całkowity koszt wyprawy (bez przewodnika) szacuje się na **35 000 USD**, a z pełną obsługą komercyjną może sięgać **50‑130 tys. USD**. - Rząd Nepalu rozważa utworzenie sezonowego punktu medyczno‑meteorologicznego w bazie głównej, aby zwiększyć bezpieczeństwo komercyjnych turystów. ## Ciekawostki - Wysokość szczytu podawana jest także jako **8844 m** (pomiar chiński) lub **8850 m** (pomiar amerykański). - Tylko **≈ 5 %** osób, które próbowały wejść na Everest, osiągnęło szczyt. - Na szczytach znajduje się **„wysokościowy punkt zmarłych”** (Death Zone) powyżej 8000 m, gdzie organizm nie może się akklimatyzować. - Najwięcej osób na szczycie w jednym dniu – **234** (19 mai 2012) – rekord w Księdze Rekordów Guinnessa. - Pierwszy wpis o Everestzie w polskiej literaturze: wiersz **„Ewerest”** autorstwa Antoniego Bogusławskiego (przed 1925). - Sherpowie odgrywają kluczową rolę jako przewodnicy i ratownicy; ich znajomość terenu i aklimatyzacja są niezastąpione. ## Galeria      ## Bibliografia - Bolesław Chwaściński, *Ku niezdobytym szczytom*, Warszawa: Wydawnictwo Sport i Turystyka, 1987, ISBN 83-217-2579-1. - Himalayan Database, dostępny online: https://www.himalayandatabase.com/ - National Geographic, „The History of Everest”, 2021. - Guinness World Records, „Most summits of Mount Everest in a single day”, 2012. *Artykuł przygotowany na podstawie dostępnych źródeł i danych historycznych.*