Ontario – prowincja Kanady położona we wschodniej części kraju, pomiędzy Wielkimi Jeziorami na południu a Zatoką Hudsona na północy. Zamieszkana przez 15 801 768 osób (szac. 2023), ponad 1/3 ludności kraju, jest najludniejszą i najprężniejszą ekonomicznie spośród prowincji Kanady. Ontario zajmuje powierzchnię 1 076 395 km², co czyni ją drugą pod względem wielkości prowincją po Quebecu. W granicach Ontario znajduje się stolica Kanady – Ottawa, największe miasto kraju – Toronto, a także największa aglomeracja, tzw. Golden Horseshoe. == Nazwa == Nazwa „Ontario” pochodzi prawdopodobnie od irokiańskiego słowa kandario, oznaczającego „mieniącą się wodę”. Alternatywnie, etymologię wywodzi się od hurońskiego słowa oznaczającego „wielkie jezioro”. Nazwy Ontario użyto po raz pierwszy w 1641 roku na określenie terenów na północnym brzegu wschodniej części Wielkich Jezior. Później na określenie terenów dzisiejszej prowincji używano nazwy „Quebec” (pokrywała ona dzisiejsze Ontario, Quebec oraz północną część Stanów Zjednoczonych). Dopiero w 1791 roku określono nazwę Ontario (lub Górna Kanada) na tereny w górnym biegu Rzeki Świętego Wawrzyńca, a Quebec na tereny w jej biegu dolnym. == Geografia == Ontario na północy sięga po Zatokę Hudsona, od zachodu graniczy z kanadyjską prowincją Manitoba, od wschodu z prowincją Quebec, zaś od południa ze Stanami Zjednoczonymi (stany Minnesota, Michigan, Ohio, Pensylwania i Nowy Jork). Południowa część granicy z prowincją Quebec przebiega wzdłuż rzeki Ottawa, północna część jest linią prostą. Granica z prowincją Manitoba składa się z dwóch prostych odcinków. === Ukształtowanie terenu === Ontario dzieli się na trzy regiony geograficzne: Dolina Wielkich Jezior i Nizina Laurentyńska: stanowi południową część prowincji. Gęsto zaludniona i silnie zurbanizowana. Okolica nizinna, przecinana licznymi morenami. Wzdłuż południka 81°W przecięta jest potężnym uskokiem terenowym – Kuestą Niagary. Południowy jego kraniec tworzy Wodospad Niagara, a północny Półwysep Bruce’a, wcinający się pomiędzy właściwe jezioro Huron i jego zatokę Georgian Bay. Na tym terenie leży większość wielkich ośrodków miejskich Ontario. Przede wszystkim olbrzymia aglomeracja Golden Horseshoe oraz inne większe miasta takie jak: London, Windsor, Peterborough i Kingston. Tarcza Kanadyjska: silnie pofałdowana wyżyna o wyraźnym krajobrazie polodowcowym, pełna skalistych, obłych wzgórz i wąwozów, usiana niewielkimi jeziorami oraz poprzecinana strumieniami i drobnymi rzekami. Teren prawie całkowicie zalesiony. Ważniejszymi miastami na tym obszarze są Kenora, Thunder Bay, Sault Ste. Marie, Greater Sudbury, North Bay i Timmins. Nizina Zatoki Hudsona: Nizinny pas ziemi wokół wybrzeży Zatoki Hudsona o szerokości 100 do 300 km. Podmokły, często bagnisty, z licznymi rzekami i strumieniami wpadającymi do zatoki. === Wody śródlądowe === Do największych zbiorników wodnych należą Wielkie Jeziora. W granicach Ontario znajdują się częściowo Ontario, od którego prowincja bierze swoją nazwę, Erie, Huron i Jezioro Górne. Oprócz tych w granicach Ontario znajduje się szereg mniejszych, lecz ciągle znacznych jezior: Nipigon, Nipissing i Simcoe oraz tysiące małych i średnich jezior. Cała powierzchnia Ontario poprzecinana jest tysiącami rzek, strumieni i potoków. Do znacznych rzek należą: Rzeka św. Wawrzyńca, Ottawa, Albany. === Klimat === Klimat w Ontario zależy od położenia równoleżnikowego. Na północy panuje kontynentalny klimat ze srogimi zimami i gorącymi latami. W południowym Ontario panuje znacznie łagodniejszy klimat. Zimy są zwykle długie ze średnimi temperaturami -6 °C. W mroźne dni, gdy wieją silne północne wiatry temperatury osiągają -30 °C, przy czym odczuwane są jak -40 °C. Bliskość jezior przez dłuższy czas utrzymujących wyższą temperaturę powoduje obfitość opadów śniegu. Po krótkiej i kapryśnej wiośnie następuje upalne lato. Gdy wieją południowe wiatry, przynoszą z sobą gorące i wilgotne powietrze znad Zatoki Meksykańskiej. Wilgotność powietrza w takich okresach sięga 100%. Zdecydowanie najbardziej umiarkowanym okresem jest początek jesieni tzw. Indian summer (indiańskie lato), trwający przez wrzesień i październik. Potem następuje krótki okres jesiennej szarugi, który szybko przechodzi w zimę. Roczne opady wahają się od 864 mm na południu do 508 mm na północy. === Zasoby naturalne === W Ontario znajdują się znaczne pokłady miedzi, niklu, cynku, złota, platyny oraz nieeksploatowane już zasoby uranu. Ważnym bogactwem Ontario są olbrzymie zasoby drewna, wody pitnej, oraz jego ogromny, malowniczo położony w wyniku działania lodowcowego, nieskażony ekosystem leśno-jeziorny. === Miejscowości === Największe miejscowości pod względem liczby ludności (w granicach administracyjnych) w 2021 roku: Największe skupiska ludności (ang. population centres, fr. centres de population) w 2021 roku (w nawiasach liczba ludności): == Historia == Tereny Ontario zasiedlone były stale od co najmniej 20 tys. lat. Obecnie, w wąskim pasie przygranicznym ze Stanami Zjednoczonymi, jest to bardzo kosmopolityczny region Kanady, pod silnym napływem emigracji zwłaszcza z Europy i Azji. == Struktura polityczna == Głową prowincji, a zarazem przedstawicielem monarchy brytyjskiego jest gubernator porucznik. Ontario jest częścią Konfederacji Kanadyjskiej. Zgodnie ze strukturą polityczną ma swój własny parlament oraz rząd prowincjalny. === Rząd Ontario === W skład rządu wchodzą następujące ministerstwa i komitety: Ministry of Aboriginal Affairs – Ministerstwo ds. Ludności Rdzennej Ministry of Agriculture and Food – Ministerstwo ds. Rolnictwa i Żywności Ministry of Attorney General – Prokurator Generalny Ministry of Citizenship and Immigration – Ministerstwo ds. Obywatelstwa i Imigracji Ministry of Children and Youth Services – Ministerstwo ds. Dzieci i Młodzieży Ministry of Consumer and Business Services – Ministerstwo Usług dla Ludności i Przedsiębiorstw Ministry of Culture – Ministerstwo Kultury Ministry of Economic Development, Trade and Employment – Ministerstwo ds. Rozwoju Gospodarczego, Handlu i Zatrudnienia Ministry of Education – Ministerstwo Edukacji Ministry of Energy – Ministerstwo Energetyki Ministry of Environment – Ministerstwo Ochrony Środowiska Ministry of Finance – Ministerstwo Finansów Ministry of Francophone Affairs – Ministerstwo ds. Frankofonów Ministry of Health and Long-Term Care – Ministerstwo Zdrowia Ministry of Intergovernmental Affairs – Ministerstwo ds. Kontaktów Międzyrządowych Ministry of Labour – Ministerstwo Pracy Ministry of Municipal Affairs and Housing – Ministerstwo ds. Miejskich i Gospodarki Mieszkaniowej Ministry of Natural Resources – Ministerstwo ds. Zasobów Naturalnych Ministry of Northern Development and Mines – Ministerstwo ds. Rozwoju Terytoriów Północnych i Zasobów Mineralnych Ministry of Research and Innovation – Ministerstwo ds. Badań i Innowacji Ministry of Rural Affairs – Ministerstwo ds. Wsi Seniors’ Secretariat – Sekretariat ds. Osób Starszych Ministry of Tourism, Culture and Sport – Ministerstwo Turystyki, Kultury i Sportu Ministry of Training, Colleges and Universities – Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego Ministry of Transportation – Ministerstwo Transportu Women’s Directorate – Dyrektoriat ds. Kobiet === Premier === Premier Ontario jest szefem rządu prowincyjnego. Posiada on bardzo szerokie uprawnienia, pozwalające prowadzić skuteczne rządy, jeśli tylko ma zapewnione poparcie w parlamencie prowincji. Premierem zostaje lider partii zdobywającej większość w parlamencie. Jeśli z jakichkolwiek powodów, w czasie trwania sesji parlamentu przewodniczący rządzącej partii zostaje zmieniony, następuje automatyczna zmiana na stanowisku premiera prowincji. === Parlament Ontario === Parlament Ontario jest ciałem ustawodawczym prowincji. W jego skład wchodzi Gubernator porucznik oraz 124 deputowanych do Zgromadzenia Legislacyjnego (Members of Provincial Parliament w skrócie MPP). W obecnym, 42. Parlamencie Ontario zasiadają przedstawiciele następujących partii: Progresywno-Konserwatywna Partia Ontario – 67 Nowa Demokratyczna Partia Ontario –39 Liberalna Partia Ontario – 7 Partia Zielonych – 1 == Podział administracyjny == Ontario podzielone jest na trzy rodzaje jednostek administracyjnych: Regiony – Region – występują w gęsto zaludnionych i silnie zurbanizowanych obszarach południowego Ontario. Hrabstwa – County – występują w słabiej zurbanizowanych i rzadziej zaludnionych obszarach południowego Ontario. Okręgi – District – występują w słabo zurbanizowanych i bardzo rzadko zaludnionych obszarów północnego Ontario. Te z kolei mogą dzielić się na następujące jednostki samorządowe: Miasta – City i Town – samorządy posiadające prawa miejskie. Większe miasta posiadają status City, podczas gdy mniejsze na ogół status Town. Niektóre miasta będące częścią hrabstwa mogą mieć status miasta wydzielonego. Okręgi miejskie – Township – obszary nie posiadające wyraźnego centrum, zwykle składające się z luźno ze sobą związanych farm, innych jednostek gospodarczych i mieszkalnych. Posiadają takie same prawa samorządowe jak miasta (Town). Wsie – Village lub Hamlet – obszary rolnicze zawierające pewną liczbę farm, innych jednostek gospodarczych i mieszkalnych, w których możliwe jest wyróżnienie pewnego centrum. Różnica pomiędzy wsią a okręgiem miejskim może zasadzać się na kryterium czysto historycznym. == Gospodarka == Ontario jest najprężniejszą ekonomicznie prowincją Kanady. W Ontario wytwarzane jest 41% produktu narodowego. Stąd pochodzi też 60% eksportu, głównie do Stanów Zjednoczonych. Głównymi gałęziami ontaryjskiej gospodarki są: Przemysł wytwórczy – przemysł maszynowy, w tym samochodowy, produkty elektroniczne, maszyny dla przemysły spożywczego, wyroby hutnicze, wyroby przemysłu chemicznego. Rolnictwo – ponad połowa ziemi uprawnej w Ontario mieści się w I klasie jakości, stąd też rolnictwo ontaryjskie cechuje się bardzo wysoką wydajnością. Głównymi produktami rolnymi są: zboża, kukurydza, soja, owo