# Powiat Wejherowski ## Wstęp **Powiat wejherowski** (kaszb. *Wejrowsczi kréz*, niem. *Kreis Neustadt* w dawnym wydaniu) – jednostka podziału terytorialnego Polski, znajdująca się w północnej części kraju, w województwie pomorskim. Utworzony w obecnej formie w 1999 roku w ramach wielkiej reformy administracyjnej, stanowi najludniejszy powiat ziemski w województwie pomorskim, zajmując na szczeblu całej Polski czwartą lokatę wśród powiatów ziemskich pod względem liczby mieszkańców. Siedzibą władz powiatu jest miasto Wejherowo. Teren powiatu jest w znacznej części zamieszkany przez ludność kaszubską, co odzwierciedla się w dwujęzycznych nazwach miejscowości oraz wprowadzeniu języka kaszubskiego jako języka pomocniczego w niektórych gminach. ## Toponomia i ustrój Powiat wejherowski dzieli się administracyjnie na 10 gmin, w tym trzy gminy miejskie oraz siedem gmin wiejskich: * **Gminy miejskie (miasta):** * Wejherowo (siedziba powiatu) * Rumia * Reda * **Gminy wiejskie:** * Choczewo * Gniewino * Linia * Luzino * Łęczyce * Szemud * Wejherowo Językiem urzędową na terenie powiatu jest polski. Ze względu na obecność mniejszości kaszubskiej, dwujęzyczne nazwy miejscowości zostały oficjalnie wprowadzone w sześciu gminach: Linii, Luzinie, Szemudzie, gminie wiejskiej Wejherowo, mieście Wejherowo oraz mieście Reda. Ponadto w gminach Szemud i Linia (od 2010 roku) język kaszubski pełni funkcję języka pomocniczego. ## Geografia Według danych z początku 2012 roku, powierzchnia powiatu wejherowskiego wynosiła **1285,25 km²**. Teren ten sąsiaduje z powiatem kartuskim, powiatem lęborskim, powiatem puckim oraz z miastem na prawach powiatu Gdynią. Znajduje się on w północnej części Polski, na Wybrzeżu Gdańskim, w zasięgu wpływu Trójmiasta. Charakterystyczną cechą przyrodniczą i kulturową tego obszaru jest obecność mniejszości kaszubskiej, której dziedzictwo wpływa na lokalny krajobraz językowy i zwyczajowy. ## Demografia Powiat wejherowski charakteryzuje się dynamicznym wzrostem liczby ludności, co jest zjawiskiem wyróżniającym go na tle wielu innych regionów Polski. Według danych z 31 grudnia 2019 roku powiat zamieszkiwało 217 846 osób, a rok później – 219 457 osób. Szacunki z połowy 2013 roku wskazywały na około 204 770 mieszkańców, co świadczy o wysokim tempie przyrostu demograficznego w kolejnych latach. Wzrost ten jest spowodowany zarówno wysokim przyrostem naturalnym, jak i silną migracją ludności z sąsiadującego Trójmiasta oraz powiatów ościennych. Proces ten jest szczególnie widoczny w gminach południowo-wschodnich powiatu, które położone są najbliżej Trójmiasta i dysponują najlepszymi połączeniami komunikacyjnymi, przyciągając zarówno nowe rodziny, jak i inwestorów. ## Historia i ewolucja administracyjna Historia powiatu sięga 1818 roku, kiedy to jako jeden z 21 powiatów powołano go w obrębie prowincji Prusy Zachodnie. W 1887 roku jego terytorium zmniejszono w wyniku utworzenia odrębnego powiatu puckiego. Po I wojnie światowej, w 1920 roku, tereny te włączono do II Rzeczypospolitej w składzie województwa pomorskiego. Wówczas to odłączono m.in. Sopot oraz kilka gmin, które przeszły pod administrację powiatu lęborskiego. W 1926 roku powiatowi puckiemu przyłączono 14 gmin i odłączono 9, a w 1928 roku dokonano połączenia powiatów puckiego i wejherowskiego, tworząc jednolity **powiat morski** (siedziba starostwa w Wejherowie). Rok później (1929) z powiatu morskiego wydzielono Gdynię jako odrębne starostwo grodzkie. Okres II wojny światowej przyniósł włączenie powiatu morskiego do Okręgu Gdańska-Prusy Zachodnie. W 1945 roku tereny te stały się częścią nowo formowanego województwa gdańskiego. W 1954 roku przywrócono istnienie powiatu puckiego, a do wejherowskiego włączono kilka gmin z ówczesnego powiatu lęborskiego. Kolejna, radykalna zmiana przyniosła reforma administracyjna z 1975 roku, w wyniku której powiat wejherowski został zlikwidowany. Powrót powiatu nastąpił dopiero po kolejnej reformie w 1999 roku, jednak w znacznie szerszym kształcie – do jego struktur włączono bowiem gminy Choczewo oraz Łęczyce, które do 1975 roku funkcjonowały w granicach powiatu lęborskiego (odłączone w 1887 r.). ## Starostowie wejherowscy Przez ponad dwustuletnią historię istnienia powiatu funkcję starosty pełniło wielu urzędników, zarówno w zaborze pruskim, międzywojennej Polsce, jak i w czasach współczesnych. Warto wymienić m.in. pierwszego starostę (1818–1830) Franciszka Wejhera (Franza von Weihera), a także poszczególnych burmistrzów i przewodniczących powiatu w okresie po 1999 roku: Grzegorza Szalewskiego (1998–2002), Józefa Reszke (2002–2014), Gabrielę Lisius (2014–2024) oraz obecnego starostę Marcina Kaczmarka (od 2024 roku). ## Infrastruktura i transport Powiat wejherowski jest ważnym węzłem komunikacyjnym na Pomorzu. Przez jego terytorium przebiega droga krajowa nr 6 oraz pięć dróg wojewódzkich: 100, 213, 216, 218 oraz 224. Główną arterią kolejową jest linia nr 202, która obsługuje pociągi pospieszne kierunkowe do Gdańska i Szczecina. Na terenie powiatu znajdują się również aktywne linie kolejowe nr 213 (Reda – Hel), 228 (Rumia – Gdynia Oksywie) oraz 250 (Rumia – Gdańsk Główny), będąca częścią Trójmiejskiej Kolei Metropolitalnej (SKM), która planuje wydłużenie trasy do Wejherowa. Niekiedy kursują również pociągi na linii 230 (Wejherowo – Rybno Kaszubskie), przy czym odremontowanie odcinka do Rybna Kaszubskiego jest wciąż w fazie planowania. Należy zwrócić uwagę na całkowitą rozbiórkę linii kolejowej nr 230A, która prowadziła na teren nieukończonej Elektrowni Jądrowej Żarnowiec. Usługi komunikacyjne zapewniają m.in.: PKS Gdynia, MZK Wejherowo (obsługujące Wejherowo, Redę, Rumię oraz gminy Wejherowo i Luzino) oraz ZKM Gdynia (obserwujący Rumię, Redę, Wejherowo oraz gminy Wejherowo i Szemud). Znaczącym elementem lokalnej tożsamości motoryzacyjnej są tablice rejestracyjne rozpoczynające się od kodu **GWE**. W 2015 roku, ze względu na wyczerpanie możliwości kombinacyjnych przy kodzie GWE, Ministerstwo Infrastruktury wprowadziło dodatkowy wyróżnik **GWO**. ## Gospodarka i finanse Gospodarka powiatu wejherowskiego jest silnie zdywersyfikowana i ściśle powiązana z lokalnym rynkiem pracy Trójmiasta. Znajduje się tu kilkadziesiąt tysięcy przedsiębiorstw i podmiotów gospodarczych (z czego ponad 22 tys. w samym Wejherowie). W 2021 roku budżet powiatu wejherowskiego przekroczył 260 milionów złotych, co świadczy o bardzo dobrej sile nabywczej mieszkańców oraz rosnących wpływach z podatków. Gospodarka opiera się na rozwiniętym sektorze usług, handlu, transporcie oraz budownictwie. ## Kultura i media lokalne Bogata dziedzictwo kaszubskie, a także bliskość Trójmiasta sprawiają, że powiat wejherowski posiada niezwykle żywe środowisko medialne i kulturalne. Obsługują go m.in. portale internetowe (Nadmorski24.pl, male-trojmiasto.pl), lokalne radia (Radio Kaszëbë), telewizje (Telewizja Wejherowo, Twoja Telewizja Morska) oraz wydawnictwa prasowe dodawane do gazet regionalnych (m.in. *Gryf Wejherowski*, *Goniec Rumski*, *Panorama Powiatu Wejherowskiego*, *Express Powiatu Wejherowskiego* oraz czasopisma tematyczne takie jak *Lesók*). ## Religia Na terenie powiatu znajduje się kościół rzymskokatolicki, w ramach którego działają m.in. Parafia Matki Bożej Królowej Polski oraz Parafia pw. Matki Bożej Szkaplerznej w Wejherowie. Znajdują się tu również inni wyznaniami chrześcijańskimi oraz wspólnoty wyznaniowe – m.in. parafia ewangelicko-augsburska w Wejherowie oraz zborowy zbór Świadków Jehowy. ## Ciekawostki i wydarzenia * **Fenomen demograficzny:** Powiat wejherowski od kilku lat notuje największy przyrost naturalny wśród wszystkich powiatów w województwie pomorskim. * **Dziedzictwo kaszubskie:** Język kaszubski jest urzędowym językiem pomocniczym w niektórych urzędach gminnych, a dwujęzyczne nazwy miejscowości są powszechnie stosowane. * **Infrastruktura wojskowa i przemysłowa:** Na terenie powiatu w minionych dekadach planowano budowę Elektrowni Jądrowej Żarnowiec, czego śladem jest m.in. nieużywana linia kolejowa nr 230A.