Wejherowo (dodatkowa nazwa w j. kaszub. Wejrowò, niem. Neustadt in Westpreußen) – miasto w województwie pomorskim, położone na pograniczu Pojezierza Kaszubskiego i Pradoliny Redy-Łeby, nad rzeką Redą. Stanowi element Małego Trójmiasta Kaszubskiego, jest również częścią aglomeracji trójmiejskiej. Siedziba powiatu wejherowskiego i gminy Wejherowo. W latach 1975-1998 w województwie gdańskim. Wchodzi w skład Komunalnego Związku Gmin „Dolina Redy i Chylonki” oraz Doliny Logistycznej. Wydany w 1880 Słownik geograficzny Królestwa Polskiego uznaje miasto Wejherowo za stolicę Kaszub. Według danych GUS z 31 grudnia 2022, Wejherowo liczyło 46 446 mieszkańców i było pod względem liczby ludności 87. miastem w Polsce. == Przynależność państwowa == Wejherowo będąc dawniej miastem pogranicza polsko-niemieckiego kilkukrotnie zmieniało przynależność państwową. Doświadczyło także okupacji szwedzkiej w czasie Potopu Szwedzkiego oraz francuskiej w trakcie Wojen Napoleońskich. 1643-1772 – Rzeczpospolita Obojga Narodów (Korona Królestwa Polskiego) 1772-1871 – Królestwo Prus 1871-1920 – Cesarstwo Niemieckie (Królestwo Prus) 1920-1939 – Rzeczpospolita Polska 1939-1945 – Rzesza Niemiecka (okupacja) 1945-1989 – Polska Rzeczpospolita Ludowa 1989- dziś – Rzeczpospolita Polska == Osiedla == Statut miasta przewiduje możliwość utworzenia jednostek pomocniczych gminy zwanych osiedlami. W kadencji rady gminy 2018-2023, wyznaczone były osiedla, dla których na początku 2019 przeprowadzono wybory do rad osiedli: Przemysłowa, Sucharskiego, Śmiechowo Północ, Śmiechowo Południe. Warunkiem utworzenia rady osiedla była 10% frekwencja w wyborach. Warunek ten uzyskało tylko osiedle Sucharskiego. == Struktura powierzchni == Wejherowo ma obszar 26,99 km² (2016), w tym: użytki rolne: 20% użytki leśne: 49,7% Miasto zajmuje 2% powierzchni powiatu. == Historia == Wejherowo – założone w 1643 przez polskiego wojewodę Jakuba Wejhera – prawa miejskie uzyskało w 1650. Początkowo nazywane też było Wejherowską Wolą i Nowym Miastem (w odróżnieniu od „starego miasta” – czyli Pucka), potoczną nazwą niemiecką była w tym okresie Weihersfrey lub Weiherfrai. Po 1676 przeszło na własność lokalnych rodzin magnackich (przez pewien czas należało także do Sobieskich). W wyniku I rozbioru Polski (1772) włączono je do Prus pod nazwą Neustadt, czyli Nowe Miasto. W 1808 przestało być miastem prywatnym, a w 1818 zostało miastem powiatowym w rejencji gdańskiej (Prusy Zachodnie), stając się też siedzibą okręgu kościelnego Ewangelickiego Kościoła Unii Staropruskiej, po przyłączeniu do Polski przemianowanego na superintendenturę (diecezję) wejherowską Ewangelickiego Kościoła Unijnego, która istniała do 1945. W 1870 wybudowano połączenie kolejowe z Gdańskiem i Słupskiem. Na koniec 1892 r. miasto miało 5.546 mieszkańców. W tym (na podstawie języka ojczystego) 4.075, czyli 73% Niemców (1783 katolików i 2292 ewangelików), 1266, czyli 23% Kaszubów (1216 katolików i 50 ewangelików), 50 Polaków katolików, 160 Żydów i 5 innych. Na przełomie XIX i XX w. intensywnie rozwijało się gospodarczo. W lutym 1920 Wejherowo zostało przyłączone do Polski przez błękitną armię generała Hallera. W chwili, gdy wojska polskie stanęły w mieście, przemówienie wygłosił słynny kaszubski działacz Antoni Abraham. W 1927 stało się siedzibą powiatu morskiego w województwie pomorskim (który obejmował dotychczasowy powiat pucki oraz powiat wejherowski bez Gdyni). Struktura demograficzna zaczęła się powoli zmieniać na korzyść Polaków. W dwudziestoleciu międzywojennym Wejherowo było jednym z głównych ośrodków regionalizmu (postulowano autonomizację regionu Pomorza w ramach państwa polskiego). 9 września 1939 Wejherowo zajęte przez Niemców. Ci nadali mu nazwę nieznacznie zmienioną względem obowiązującej w czasach II Rzeszy: Neustadt in Westpreußen, czyli Nowe Miasto w Prusach Zachodnich. Zasłużony burmistrz Teodor Bolduan został natychmiast aresztowany i rozstrzelany. Krótko po zakończeniu działań wojennych miasto odwiedził gauleiter Pomorza Albert Forster, który publicznie groził antyniemiecko nastawionym mieszkańcom Wejherowa. W okresie okupacji działała konspiracyjna organizacja TOW „Gryf Pomorski”. Na przełomie 1939 i 1940 Niemcy rozstrzelali w lasach piaśnickich 12-14 tys. ludzi, w tym wielu wejherowian. 12 marca 1945 miasto zostało zdobyte przez jednostki 1 Armii Pancernej Gwardii i 19 Armii 2 Frontu Białoruskiego oraz oddziały 2 i 3 batalionu czołgów polskiej 1 Brygady Pancernej im. Bohaterów Westerplatte. Ku ich pamięci, w maju 1970 ustawiono Pomnik – czołg (T-34-85) przy ul. Ofiar Piaśnicy. Obecnie czołg stoi w Parku Kaszubskim, przy Strzeleckiej. W 1975 Wejherowo utraciło status siedziby powiatu, by w 1999 go odzyskać (w ramach reformy przywrócono w Polsce powiaty i utworzono województwo pomorskie). W latach 2006–2008 przeprowadzono pierwszą od czasów powstania gruntowną renowację zabytkowego kompleksu Kalwarii Wejherowskiej. W skrócie: VII-IX w. – osada słowiańska i gród na Górze Zamkowej 1. połowa XIV w. – pierwsze udokumentowane wzmianki o osadach Nanice i Śmiechowo (dzisiejsze dzielnice Wejherowa) 1576 – w posiadaniu starosty puckiego Ernesta Wejhera 1643 – lokacja osady zwanej Wejherowską Wolą na gruntach wsi Śmiechowo (obecnie dzielnica miasta) 1644 – fundacja kościoła św. Trójcy przez Jakuba Wejhera 1649–1655 – budowa Kalwarii Wejherowskiej, ufundowanej przez Jakuba Wejhera i jego krewnych 1650 – Wejherowska Wola otrzymała prawa miejskie chełmińskie od króla Jana II Kazimierza Wazy 1676 – miasto odkupił książę M.K. Radziwiłł 1685 – własność Jana III Sobieskiego 1772 – miasto pod zaborem pruskim, przemianowane na Neustadt in Westpreußen 1796 – miasto kupił hrabia Keyserlingk 1870 – uzyskanie połączenia kolejowego z Gdańskiem i Koszalinem 1920 – po 148 latach miasto wraca do Polski 7-8 IX 1939 – w pobliżu Wejherowa ciężkie walki obronne toczył 1 Morski Pułk Strzelców 1939-1945 – miasto zaanektowane przez III Rzeszę, powtórnie przemianowane na Neustadt in Westpreußen 12 III 1945 – opanowanie miasta przez wojska radzieckie i polskie, zakończenie okresu okupacji niemieckiej i przywrócenie w granice powojenne Polski 1975 – zniesienie powiatu wejherowskiego w wyniku reformy administracyjnej 1999 – przywrócenie powiatu w wyniku kolejnej reformy administracyjnej, Wejherowo w województwie pomorskim == Zabytki i interesujące miejsca == Kalwaria Wejherowska ufundowana przez wojewodę Wejhera w latach 1649-1659, składająca się z 26 barokowych, rokokowych i neogotyckich kaplic fundacji rodu Wejherów Pałac Keyserlingków i Przebendowskich (obecnie siedziba Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej, wpisanego do Państwowego Rejestru Muzeów) Kościół św. Trójcy z 1755 fundacji Jana Przebendowskiego, na miejscu dawniejszego kościoła z 1644 – obecnie kolegiata poewangelicki, neogotycki Kościół św. Stanisława Kostki z 1908, z pięcioma wieżami konwikt św. Leona z 1872 zbudowany przez mieszkańców miasta dla reformatów pozbawionych dawnego klasztoru przez władze pruskie barokowy Kościół i klasztor Franciszkanów w Wejherowie z 1650 ufundowany dla franciszkanów przez Jakuba Wejhera krypty rodziny Wejherów i Przebendowskich (w podziemiach klasztoru) obraz Matki Bożej Wejherowskiej, znajdujący się w kościele klasztornym – ukoronowany przez Jana Pawła II podczas mszy na sopockim hipodromie Plac Jakuba Wejhera (rynek) z pomnikiem założyciela miasta Jakuba Wejhera ulica Jana III Sobieskiego – deptak miejski, wytyczony w 1643 ratusz miejski (z udostępnionymi makietami zabytkowego centrum Wejherowa oraz Kalwarii Wejherowskiej) szachulcowy szpitalik-przytułek z XVII w. eklektyczne kamienice z przełomu XIX / XX w. gmach gimnazjum z 1866 budynek sądu z 1880 stary cmentarz park miejski im. Aleksandra Majkowskiego (z XVIII w.) młyn wodny nad rzeką Cedron z XVII w. (przebudowany po pożarze w 1920) budynek dawnego Zespołu Szkół Elektrycznych budynki dawnego Szpitala Psychiatrycznego (obecnie szkoły specjalne oraz jednostka wojskowa) budynek dworca kolejowego budynek poczty budynek Starostwa Powiatowego Villa Musica (obecnie siedziba Muzeum Piaśnickiego) Dom Młynarza (obecnie budynek mieszkalny) == Burmistrzowie, naczelnicy i prezydenci == II RP: Augustyn Dybowski (1919–1920) Alfons Chmielewski (1920–1921) Jan Bieliński (1921–1922) Władysław Kruczyński (1922–1928) Stanisław Gąsowski (1928–1929) Karol Biliński (1929–1932) Jan Owiński (1932–1933) Teodor Bolduan (1933–1939) Okupacja niemiecka: Karl Nitschke (1939–1944) Gustav Bamberger (?) (1944–1945) PRL: Bernard Szczęsny (1945–1949) Władysław Szutta (1949) [w latach 1949–1975 – organem wykonawczym było Prezydium Miejskiej Rady Narodowej] Stanisław Nagórski (1975–1979) Ryszard Rynkowski (1979–1980) Franciszek Szosnak (1980–1981) Piotr Lenz (1981–1982) Zbigniew Pranga (1982–1990) III RP: Jerzy Budnik (1990–1998) Krzysztof Hildebrandt (od 1998) == Demografia == Dane z 31 grudnia 2023: Piramida wieku mieszkańców Wejherowa w 2014: == Klimat == Położenie blisko Bałtyku sprawia, że Wejherowo znajduje się pod wpływem klimatu morskiego. Klimat kontynentalny ma znacznie mniejsze oddziaływanie niż w innych regionach kraju. Najcieplejszym miesiącem jest lipiec, w którym średnia temperatura waha się od +13 °C do +22 °C. Najzimniejszy jest styczeń (temperatura waha się wówczas od −6 °C do 1 °C). Średnia roczna temperatura wynosi ok. +7 °C. Średnia roczna suma opadów wynosi 660 mm. Najbardziej deszczowym miesiącem jest sierpień (90 mm), najmniej opadów przypada na marzec (20 mm). == Transport == === Przewozy autobusowe === Komunikacja miejska w Wejherowie organizowana jest przez MZK Wejherowo i w samym mieście zapewnia przewozy 17 liniami autobusowymi. Na terenie miasta przebiega również linia autobusowa J (Wejherowo Szpital – Rumia Partyzantów) organizowana przez ZKM w Gdyni. Z innymi miastami w Polsce Wejherowo ma połączenie dzięki węzłowi drogowemu i kolejowemu. Natomiast do okolicznych miejscowości dotrzeć można autobusami PKS. Funkcjonują również korporacje tak