Manchester – miasto (city) i dystrykt metropolitalny w północno-zachodniej Anglii, w hrabstwie metropolitalnym Wielki Manchester, położone nad rzekami Irwell i Mersey u podnóża Gór Pennińskich, połączony z Morzem Irlandzkim Kanałem Manchesterskim. W 2017 roku Manchester liczył 545 501 mieszkańców (6. miejsce w Wielkiej Brytanii), a jego obszar metropolitalny – Wielki Manchester (Greater Manchester), obejmujący m.in. miasta: Ashton-under-Lyne, Bolton, Stockport, Oldham, Rochdale, Wigan, Salford, Bury i Sale, liczył ponad 2,7 mln mieszkańców. Miasto jest węzłem drogowym i kolejowym, funkcjonuje tu również międzynarodowy port lotniczy Manchester. Ośrodek handlowo–bankowy, naukowy i przemysłowy w sektorze m.in. włókienniczym, maszynowym, elektrotechnicznym, chemicznym, odzieżowym i środków transportu. Ponadto ośrodek mediowy, m.in. BBC Radio Manchester. == Historia == Manchester został założony w 1086 roku w pobliżu rzymskiego obozu warownego, funkcjonującego od I do początku V wieku, o nazwie Mamucium lub Mancunium. W Domesday Book wymieniany jako Mamecestre. Nazwa miasta zakończona na -chester pochodzi od łacińskiego słowa castra – obóz. Manchester uzyskał prawa miejskie w 1301. W 1653 powstała biblioteka Chetham’s Library. Od połowy XVIII wieku jeden z ośrodków rewolucji przemysłowej, nastąpił wówczas gwałtowny rozwój miasta jako centrum innowacyjnego przemysłu. W XIX wieku Manchester stanowił centralne miejsce brytyjskiego masowego ruchu robotniczego, tzw. czartyzmu. 16 sierpnia 1819 w mieście miała miejsce masakra Peterloo. W 1830 roku William Huskisson stał się pierwszą znaną śmiertelną ofiarą transportu kolejowego, podczas otwarcia trasy do Liverpoolu. W mieście koncertował na krótko przed swoją śmiercią Fryderyk Chopin. Od 1857 roku siedziba najstarszej w Wielkiej Brytanii orkiestry symfonicznej The Hallé. W 1948 na Uniwersytecie Wiktorii w Manchesterze opracowano pierwszy naukowy komputer – Small-Scale Experimental Machine. 22 maja 2017, po koncercie Ariany Grande na terenie Manchester Arena, miał miejsce zamach terrorystyczny, w którym zginęły 23 osoby. == Demografia == === Etniczność === Pod względem etnicznym w 2009 roku w Manchesterze dominowała ludność rasy białej (77,3%), następnie Azjaci (11,2%), rasa czarna (4,8%) i pozostałe (6,7%). === Religia === Według danych z lat 2009–2010 dominującą religią w Manchesterze było chrześcijaństwo (70,2%), drugą grupę stanowili ateiści (21,4%), następnie wyznawcy islamu (3,5%), hinduizmu (1,6%), sikhizmu (0,8%) oraz pozostałe religie (2,5%). == Podział administracyjny == === Dzielnice oraz części miasta === Ancoats and Clayton, Ardwick, Baguley, Blackley, Bradford, Brooklands, Burnage, Charlestown, Cheetham Hill, Chorlton, Chorlton Park, Crumpsall, City Centre, Didsbury East, Didsbury West, Fallowfield, Gorton North, Gorton South, Higher Blackley, Hulme, Harpurhey, Levenshulme, Longsight, Miles Platting and Newton Heath, Moss Side, Moston, New Moston, Northenden, Old Moat, Rusholme, Sharston, Whalley Range, Withington, Woodhouse Park. === Civil parishes === Ringway. == Zanieczyszczenie powietrza == W 2018 roku Światowa Organizacja Zdrowia sklasyfikowała Manchester na piątej pozycji miast Wielkiej Brytanii najbardziej zanieczyszczonych pyłem PM2,5. == Uczelnie == Uniwersytet Manchesterski (zał. 2004) Manchester Business School The University of Law (zał. 1962) Manchester Metropolitan University (zał. 1970) Royal Northern College of Music (Królewskie Północne Kolegium Muzyczne) == Zabytki i atrakcje turystyczne == neogotycki ratusz modernistyczny budynek w stylu art déco Daily Express Building z 1939 gotycka katedra z kolegiatą pw. Najświętszej Marii Panny, św. Denisa i św. Jerzego z XV–XVI wieku zabytkowy szpital z XV–XVII wieku John Rylands University Library stadion klubu piłkarskiego Manchester United – Old Trafford pomnik Alana Turinga budynki w stylu georgiańskim z XVIII wieku (St John Street) budynki w stylu wiktoriańskim (Barton Square) Athenaeum, Royal Theatre i Free Trade Hall z XIX wieku (Peter Street) == Muzea i galerie == Najbardziej znane placówki w Manchesterze: Manchester Museum Manchester Art Gallery Greater Manchester Police Museum Museum of Transport – muzeum prezentuje m.in. omnibus konny (1890), tramwaj (1906) oraz liczną kolekcję autobusów Museum of Science and Industry (pol. Muzeum Nauki i Przemysłu) People’s History Museum Home Manchester (teatr, kino, galeria sztuki) National Football Museum (pol. Narodowe Muzeum Piłki Nożnej) Imperial War Museum North (budynek zaprojektowany przez Daniela Libeskinda) Clayton Hall Museum Manchester Jewish Museum Whitworth Art Gallery Gallery of Costume Portico Library == Transport == === Transport kolejowy === === Transport tramwajowy === === Transport lotniczy === == Sport == Manchester City F.C. Manchester United F.C. (od 1910 roku siedziba klubu mieści się w Stretford w hrabstwie Wielki Manchester) F.C. United of Manchester == Miasta partnerskie == Lista miast partnerskich Manchesteru: == Galeria == == Zobacz też == Canal Street (Manchester) Europejski Szlak Dziedzictwa Przemysłowego Paradoks == Przypisy == == Linki zewnętrzne == Manchester City Council – Oficjalna strona miasta Visit Manchester, oficjalna strona turystyczna The Official Manchester City Guide – Oficjalny przewodnik po mieście National Statistics Profile Informacje o Manchester w serwisie Polonii Północnej Anglii