# Województwo Mazowieckie: Encyklopedyczny Profil Województwo mazowieckie, położone w sercu Polski, jest największym województwem w kraju pod względem zarówno powierzchni, jak i liczby ludności. Stanowi ono kluczowy region administracyjny, gospodarczy, kulturalny i edukacyjny. Jego historia, geografia i demografia tworzą fascynujący obraz dynamicznego i różnorodnego obszaru. ## Historia Obecne województwo mazowieckie ma bogatą i złożoną historię, sięgającą średniowiecza. Historycznie województwo mazowieckie istniało w latach 1526–1795 i ponownie w latach 1816–1837. ### Powstanie Współczesnego Województwa Współczesne województwo mazowieckie zostało utworzone 1 stycznia 1999 roku w wyniku reformy administracyjnej. Powstało z połączenia obszarów z kilku poprzednich województw, w tym: * Województwa warszawskiego (w całości) * Województwa ostrołęckiego (z wyjątkiem gminy Rozogi) * Województwa radomskiego (z wyjątkiem gmin Drzewica i Gowarczów) * Województwa ciechanowskiego (z wyjątkiem gmin powiatu działdowskiego) * Województwa siedleckiego (z wyjątkiem gmin powiatu łukowskiego i gminy Kłoczew) * Województwa płockiego (z wyjątkiem gmin powiatów kutnowskiego i łęczyckiego oraz gminy Kiernozia) * Województwa skierniewickiego (gminy powiatów żyrardowskiego i sochaczewskiego bez gmin Iłów i Brochów oraz 3 gminy powiatu grodziskiego: Baranów, Jaktorów i Żabia Wola) * Województwa bialskopodlaskiego (tylko gminy powiatu łosickiego) * Województwa łomżyńskiego (tylko gminy: Andrzejewo, Boguty-Pianki, Nur, Szulborze Wielkie i Zaręby Kościelne). Ten podział administracyjny miał na celu zwiększenie efektywności zarządzania regionem i lepsze wykorzystanie jego potencjału. ## Geografia Województwo mazowieckie charakteryzuje się zróżnicowanym krajobrazem, od rozległych nizin po malownicze doliny rzeczne. ### Powierzchnia Województwo mazowieckie, z powierzchnią 35 558,47 km², stanowi 11,4% powierzchni Polski, co czyni go największym województwem w kraju. Lasy pokrywają znaczną część regionu, zajmując 815,0 tys. ha, czyli 22,9% jego powierzchni. Znaczący obszar lasów (26,9 tys. ha) znajduje się w obrębie parków narodowych. ### Położenie Położone w środkowo-wschodniej Polsce, województwo mazowieckie graniczy z: * Województwem kujawsko-pomorskim (187,4 km) * Województwem lubelskim (362,6 km) * Województwem łódzkim (314,4 km) * Województwem podlaskim (345,7 km) * Województwem świętokrzyskim (200,3 km) * Województwem warmińsko-mazurskim (210,9 km) ### Współrzędne Geograficzne Skrajne punkty województwa mazowieckiego to: * Północ: 53°28′55″ szer. geogr. pn * Południe: 51°00′47″ szer. geogr. pd * Zachód: 19°15′33″ dł. geogr. wsch * Wschód: 23°07′42″ dł. geogr. wsch Wymiary województwa wynoszą 274 km (północ-południe) i 265 km (wschód-zachód). ### Fizycznogeograficzne Położenie Województwo leży głównie na Niżu Środkowoeuropejskim, z niewielkimi fragmentami na Nizinie Wschodniobałtycko-Białoruskiej i Wyżynach Polskich. Obszar ten dzieli się na 11 makroregionów i 34 mezoregiony. ### Ukształtowanie Terenu Niziny mazowieckie charakteryzują się rozległymi wysoczyznami, oddzielonymi dolinami rzek. Nizina Środkowomazowiecka z Kotliną Warszawską stanowi centralne obniżenie, do którego spływają Narew, Bug, Pilica, Bzura, Liwiec i Świder, a Wisła odprowadza wody na zachód. Najwyższy punkt to wierzchołek Altany (408 m n.p.m.) na Wyżynie Kieleckiej. ### Historyczno-Geograficzne i Etnograficzne Aspekty Województwo mazowieckie nie pokrywa się w pełni z historycznym Mazowszem. Wschodnia część to Podlasie, a południowa to ziemia sandomierska (Małopolska). Różnice kulturowe są widoczne w architekturze, rolnictwie i strojach ludowych. Część historycznego Mazowsza leży poza obecnym województwem. ## Demografia Mazowieckie jest najludniejszym województwem w Polsce. ### Liczba Ludności W 2014 roku województwo mazowieckie liczyło 5 324 519 mieszkańców, co stanowiło 13,7% populacji Polski. Przeważają kobiety (52,2% w 2016 r.). ### Struktura Wieku Piramida wieku mieszkańców województwa mazowieckiego odzwierciedla trendy demograficzne, z rosnącym udziałem osób starszych. ## Podział Administracyjny Województwo mazowieckie dzieli się na 37 powiatów i 5 miast na prawach powiatu. Powiaty z kolei dzielą się na 314 gmin (35 miejskich, 76 miejsko-wiejskich i 203 wiejskich). ### Miasta W województwie znajduje się 111 miast, w tym 5 miast na prawach powiatu. ### Podregiony Statystyczne Od 2018 roku województwo mazowieckie jest podzielone na dwa regiony NUTS 2 w klasyfikacji statystycznej UE: 1. Region warszawski stołeczny (PL91): * Miasto Warszawa (PL911) * Podregion warszawski wschodni (PL912) * Podregion warszawski zachodni (PL913) 2. Region mazowiecki regionalny (PL92): * Podregion radomski (PL921) * Podregion ciechanowski (PL922) * Podregion płocki (PL923) * Podregion ostrołęcki (PL924) * Podregion siedlecki (PL925) * Podregion żyrardowski (PL926) Podział ten ma na celu bardziej efektywne pozyskiwanie funduszy unijnych. ## Administracja i Polityka ### Samorząd Województwa Organem stanowiącym samorządu jest Sejmik Województwa Mazowieckiego, składający się z 51 radnych. Organem wykonawczym jest Zarząd Województwa, na którego czele stoi marszałek. Budżet województwa w 2013 r. zamknął się dochodami w wysokości 2191,6 mln zł i wydatkami 2164,7 mln zł. Zadłużenie samorządu na koniec 2013 r. wyniosło 1587,5 mln zł. ### Marszałek Województwa Mazowieckiego Od 2001 roku funkcję tę pełni Adam Struzik (PSL). ### Wojewoda Mazowiecki Terenowym organem administracji rządowej jest Wojewoda Mazowiecki, wyznaczany przez Prezesa Rady Ministrów. Siedzibą wojewody jest Warszawa, gdzie znajduje się Mazowiecki Urząd Wojewódzki. Urząd posiada delegatury w Ciechanowie, Ostrołęce, Płocku, Radomiu i Siedlcach. ## Gospodarka Województwo mazowieckie odgrywa kluczową rolę w polskiej gospodarce. ### Produkt Krajowy Brutto (PKB) W 2012 r. PKB województwa wynosiło 353,3 mld zł, co stanowiło 21,9% PKB Polski. Warszawa generuje 59,1% PKB województwa. PKB na mieszkańca wynosiło 66,8 tys. zł (159,2% średniej krajowej), co było najwyższym wynikiem w kraju. W 2011 r. PKB na mieszkańca, według parytetu siły nabywczej, wynosiło 107% średniego PKB w UE. ### Przemysł i Budownictwo W 2010 r. produkcja sprzedana przemysłu wynosiła 199,3 mld zł (20,2% produkcji krajowej), a sprzedaż produkcji budowlano-montażowej – 37,4 mld zł (23,3% sprzedaży krajowej). ### Siedziby Firm W Radomiu mieści się siedziba Polskiej Grupy Zbrojeniowej SA, a w Płocku – PKN Orlen. W Warszawie i Siedlcach działa Polimex-Mostostal, a w Przasnyszu – firma Kross. ### Wynagrodzenia i Bezrobocie Przeciętne miesięczne wynagrodzenie we wrześniu 2019 r. wynosiło 6000,45 zł (najwyższe w kraju). Stopa bezrobocia wynosiła 4,4%. ### Ubóstwo W 2011 r. 3,2% mieszkańców województwa żyło poniżej granicy ubóstwa skrajnego (4,5% bez Warszawy). ## Transport ### Transport Drogowy Przez województwo przebiegają liczne drogi krajowe, w tym autostrady A2 i A50 oraz drogi ekspresowe S2, S7, S8, S17, S12 i S79. ### Transport Kolejowy Planowana jest budowa linii kolejowej dużych prędkości (tzw. linii „Y”). Lokalny transport zapewniają Koleje Mazowieckie. Warszawa jest jedynym miastem w Polsce z metrem. ### Tabor Kolejowy Województwo mazowieckie wraz z Kolejami Mazowieckimi i Mazowiecką Spółką Taborową są właścicielem 276 pojazdów, w tym elektrycznych i spalinowych zespołów trakcyjnych, lokomotyw elektrycznych i wagonów piętrowych. ### Transport Lotniczy Na terenie województwa znajduje się największy port lotniczy w Polsce – Lotnisko Chopina w Warszawie. ## Nauka i Oświata Mazowsze jest liderem w dziedzinie szkolnictwa wyższego w Polsce. Kształci się tu 270 tys. studentów. Warszawa skupia 75% mazowieckich szkół wyższych i blisko 90% studentów. ### Uczelnie Publiczne W województwie działają m.in.: * Akademia Humanistyczna im. Aleksandra Gieysztora w Pułtusku * Politechnika Warszawska * Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie * Uniwersytet Warszawski * Warszawski Uniwersytet Medyczny ## Bezpieczeństwo Publiczne W województwie działają dwa centra powiadamiania ratunkowego w Warszawie i Radomiu. ## Kultura ### Zabytki Województwo mazowieckie posiada bogate dziedzictwo kulturowe i wiele zabytków, w tym liczne obiekty przemysłowe i rezydencje. Najbardziej rozpoznawalne atrakcje to Pałac w Wilanowie, Łazienki Królewskie i warszawska Starówka. ### Wybitne Osobistości Na Mazowszu tworzyli i żyli m.in.: Juliusz Słowacki, Witold Gombrowicz, Julian Tuwim, Bolesław Prus, Fryderyk Chopin i Isaac Bashevis Singer. ### Język Większość ludności posługuje się językiem polskim. Województwo wyróżnia się najlepszą znajomością języków obcych w Polsce. ### Religia Większość mieszkańców należy do Kościoła rzymskokatolickiego. Drugim co do liczebności wyznaniem są mariawici, a także prawosławni. Działają tu synagogi, meczet, gurdawara i liczne kościoły protestanckie. ## Sport Siedziba najbardziej utytułowanego polskiego klubu piłkarskiego Legii Warszawa, a także m.in. Polonii Warszawa, Wisły Płock, Radomiaka Radom. W Polskiej Lidze Koszykówki gra AZS Politechnika Warszawska oraz Rosa Radom. W PGNiG Superlidze Mężczyzn występuje Orlen Wisła Płock. ## Ochrona Środowiska ### Obszary Chronione Powierzchnia obszarów chronionych wynosi 1 065 363,3 ha, co stanowi 30% powierzchni województwa. Znajduje się tu Kampinoski Park Narodowy, 9 parków krajobrazowych, 189 rezerwatów przyrody i 62 obszary chronionego krajobrazu. ### Pomniki Przyrody Na terenie województwa znajduje się 4023 pomników przyrody, w tym drzewa, grupy drzew, głazy narzutowe i aleje przydrożne. ## Zmiany Administracyjne Rozważany był projekt wyłączenia Warszawy jako oddzielnego województwa, jednak inicjatywa ta nie zyskała poparcia. Województwo Mazowieckie, z jego bogatą historią, zróżnicowaną geografią, dynamiczną gospodarką i bogatym życiem kulturalnym, pozostaje kluczowym regionem Polski.