# AS Roma (Giallorossi) – Klub Piłkarski ## Podsumowanie Associazione Sportiva Roma to jeden z najważniejszych włoskich klubów piłkarskich, będący niekwestionowaną dumą stolicy. Założony w 1927 roku w wyniku fuzji drużyn: Alba, Roman i Fortitudo (bez udziału Lazio), klub od razu przyjął żółto-czerwone barwy, będące symbolem dawnego Rzymskiego Cesarstwa i miasta. AS Roma to czwarta w historii siła włoskiej Serie A (pod względem punktów w tabeli wszech czasów) oraz trzykrotny mistrz Włoch (1942, 1983, 2001). Na arenie międzynarodowej drużyna dotarła do finału Ligi Mistrzów (1984) oraz wygrała Puchar Konferencji Europy (2022). Domowym stadionem klubu jest Stadio Olimpico, współdzielony z lokalnym wrogiem – SS Lazio. ## Historia i Rody Klubu ### Początki futbolu w Rzymie (1922–1927) Na początku lat 20. futbol na Półwyspie Apenińskim zyskiwał na popularności. W 1922 roku w pierwszej dywizji regionu Lazio występowało aż osiem klubów ze stolicy. Najbardziej wpływowymi zespołami były: - **U.S. Alba** – najbogatsza drużyna, zrzeszająca najlepiej opłacanych zawodników (m.in. Giovanni Degni). - **F.C. Roman** – klub arystokracji, grający w barwach żółto-czerwonych na boisku „Due Pini”. - **S.S. Fortitudo** – założony w 1908 roku, wychowujący m.in. przyszłą legendę Attilio Ferrarisa. Po sezonie 1925/1926, gdy Alba przegrała finał mistrzostw Włoch z Juventusem, doszło do fuzji klubów. Połączenie U.C. Romana oraz Pro Romy przyłączyło Fortitudo, tworząc Fortitudo-Pro Roma. ### Narodziny Giallorossi (1927) Z powodu dominacji klubów z północy włoskich lig, postanowiono stworzyć nową, silną drużynę w Rzymie. 22 lipca 1927 roku na fali entuzjazmu powstała **Associazione Sportiva Roma**. Autorami inicjatywy byli: Ulisse Igliori, Vittorio Scialoja oraz Italo Foschi. Dołączyły do niego trzy najstarsze rzymskie ekipy, jednak S.S. Lazio odrzuciło propozycję. Nowe barwy (czerwień i żółć) przejęto od F.C. Romanu, a herbem miasta stała się ikoniczna rzymska wilczyca. 22 lipca 1927 roku klub oficjalnie zaczął istnieć. Pierwszym stadionem był Motovelodromo Appio, a pierwszym szkoleniowczym – William Garbutt. Już w debiutanckim sezonie 1927/1928 Roma zadebiutowała w lidze, zajmując 8. miejsce. W tym samym roku zespół zdobył swój pierwszy krajowy trofeum – Puchar CONI (późniejszy Puchar Włoch), pokonując w trzecim meczu finałowym Modenę 2:1. W 1929 roku klub przeniósł się na stadion Campo Testaccio. 8 grudnia odbyły się pierwsze w historii Derby della Capitale, w którym Roma pokonała Lazio 1:0 (gola strzelił Rodolfo Volk). Miesiąc wcześniej padł rekord klubowych zwycięstw: 9:0 z Cremonese (hat-trick Volka), który przetrwał niepobity do dziś. ### Lata 30. i pierwsze sukcesy Pod wodzą Austriaka Jana Baara i później Węgra Lajosa Kovácsa, Roma stawała się coraz bardziej konsolidowaną potęgą. W sezonie 1930/1931 zespół zajął 2. miejsce w lidze, tracąc zaledwie 4 punkty do mistrzowskiego Juventusu. Rodolfo Volk został pierwszym królem strzelców w historii barw Giallorossich (29 bramek). W sezonie 1933/1934 do zespołu trafiła legendarna trójka argentyńska – *los tres moschettieri* (Scopelli, Stagnaro, Guaita). W 1934 roku trzej zawodnicy z drużyny (Ferraris, Guaita, Masetti oraz Monzeglio) zdobyli mistrzostwo świata we Włoszech. Byli to pierwsi piłkarze Romy w historii, którzy zdobyli tytuł mistrzowski w reprezentacji. W 1941 roku doszło do wielkiego przełomu. Wicemistrzowie Włoch z poprzedniego sezonu przeszli ogromną metamorfozę i 14 czerwca 1942 roku na Stadio Flaminio pokonali Modenę 1:0, zdobywając po raz pierwszy w historii *scudetto*. Sukces ten miał ogromny wpływ na podniesienie morale wojsk i mieszkańców podczas II wojny światowej. Tytuł zdobył duet napastniczy: Amedeo Amadei (18 goli) oraz Miguel Angel Pantó (12 goli) pod wodzą Alfréda Schaffera. ### Lata 40. i 50. – Kryzys oraz powrót do elity Po wojnie Roma doświadczyła głębokiego kryzysu sportowego, spadając w 1951 roku do Serie B. Sytuację uratował trener Giuseppe Viani, a w sezonie 1951/1952 drużyna zdominowała ligę drugą, od razu wracając na zaplecze ekstraklasy. Do drużyny przybył gwiazdorski duet Duńczyków: Helge Bronée i Knut Nordahl. Największą gwiazdą przełomu lat 50. był Carlo Galli oraz argentyński snajper Pedro Manfredini. Pod wodzą Alfreda Foniego drużyna w 1961 roku przyniosła klubowi pierwszy europejski puchar – Puchar Miast Targowych, pokonując w dwumeczu finałowym angielskie Birmingham City (2:1, 1:0). ### Era Helenio Herrery i lata 70. W 1968 roku klub przejął legenda włoskiego futbolu – Helenio Herrera („Mago”). Choć nie zdobył on z drużyną *scudetta*, to wywalczył Puchar Włoch oraz doprowadził do finału Pucharu Zdobywców Pucharów w 1971 roku (przegrana z Górnikiem Zabrze po rzucie monetą). Jego epoka otworzyła drogę do sukcesów w późniejszych dekadach. ### Złota Era (1983) i finał Ligi Mistrzów W połowie lat 80. Roma stała się potęgą europejską. Najpierw Nils Liedholm przypieczętował dominację w kraju, wygrywając mistrzostwo (1983) oraz krajowy puchar. Rok później (1984) Giallorossi dotarli do finału Ligi Mistrzów, gdzie zmierzyli się z Liverpoolem. Mecz na Stadio Olimpico zakończył się wynikiem 1:1 (gola odpowiedzi strzelił Roberto Pruzzo), niestety po serii rzutów karnych (2:4) włoski klub musiał uznać wyższość *The Reds*. Był to szczyt europejskiej potęgi Giallorossich. ### Doba 2001 i współczesność Po latach posuchy klub pod wodzą Fabio Capello w 2001 roku odzyskał mistrzostwo Włoch, wicemistrzostwo (2006) oraz Puchar Włoch (2007, 2008). W 2022 roku pod wodzą José Mourinho AS Roma wygrała Puchar Konferencji Europy, pokonując w finale holenderskie Feyenoord 1:0. Był to pierwszy europejski puchar klubu od ponad 60 lat i jedyne trofeum w historii portugalskiego trenera. ## Toponomimia i Nazewnictwo Nazwa „Associazione Sportiva Roma” (dosł. Towarzystwo Sportowe Rzym) nawiązuje do wzoru klubów z innych włoskich miast (np. Neapol, Florencja). Głównym przydomkiem drużyny jest **Giallorossi** (Żółto-Czerwoni), nawiązujący do barw klubowych. Kolejne przezwiska to **I Lupi** (Wilki) oraz **La Magica** (Magiczna – nadany w latach 80. przez prezydenta Dino Violę). ## Gospodarka i Finanse W rankingu magazynu „Forbes” wartość AS Roma szacowana jest na 548 milionów dolarów. Klub jest notowany na włoskiej giełdzie papierów wartościowych (Borsa Italiana) i posiada solidną strukturę akcjonariatu (Compagnia Italpetroli SpA). Obecnie drużyna dysponuje jednym z najnowocześniejszych stadionów w Europie – Stadio Olimpico, a centrum szkoleniowe Trigoria pozostaje jednym z najlepiej wyposażonych obiektów na Półwyspie Apenińskim. ## Kultura i Społeczeństwo AS Roma to nie tylko klub sportowy, to prawdziwa instytucja kulturalna rzymskiego życia. Motto drużyny brzmi: *La Roma non si discute, si ama* (O Romy się nie dyskutuje, kocha się ją). Hymn oficjalny klubu to *Roma Roma Roma* w wykonaniu Antonello Vendittiego. Wśród kibiców (znanych jako *tifosi*) znajdują się najważniejsze postacie włoskiego życia publicznego, muzyki i sportu. W Polsce kibiców zrzesza solidna społeczność działająca m.in. przez platformę asroma.pl. ## Religia i Symbolika Wizerunek klubu nierozerwalnie związany jest z rzymską mitologią i katolicyzmem. Kolory klubowe mają głębokie znaczenie: bordowo-czerwony symbolizuje Cesarstwo Rzymskie i krew męczenników, natomiast złoto-żółte odpowiada za światło Boże w Kościele katolickim. Głównym symbolem jest wilczyca wspierająca braci Romulusa i Remusa – archetyp założyciela potęgi, który przenika całą historię miasta od czasów starożytnych aż po współczesność.