Grenada (hiszp. Granada) – miasto w południowej Hiszpanii, w Andaluzji. W późnym średniowieczu centrum ostatniego państwa muzułmańskiego na Półwyspie Iberyjskim, obecnie stolica prowincji. == Historia == VII w. p.n.e. powstanie osady Iberoceltów utrzymującej kontakty z Fenicjanami, Kartagińczykami i Grekami; W V w. p.n.e. kolonia grecka o nazwie Elibyrge lub Elybirge; Po I wojnie punickiej opanowana przez Kartaginę; W czasie II wojny punickiej zdobyta przez Rzymian; zmiana nazwy na Illiberis. Cezar nadał osadzie nazwę Municipium Florentinum Iliberitanu, skróconą później do Florentia; Po najeździe Wizygotów siedziba biskupstwa oraz administracji świeckiej; 551–615 Granada pod panowaniem cesarstwa bizantyńskiego; 615–711 w królestwie Wizygotów; W 711 r. założona przez Arabów w pobliżu starożytnej osady iberyjskiej i rzymskiej o nazwie Garnata lub Garnata al-Yahud; Od 1013–1091 stolica niezależnego państwa berberyjskich Zirydów; 1091–1145 w państwie Almorawidów; 1147–1238 pod rządami Almohadów; W latach 1238–1492 stolica emiratu, rozkwit miasta po zawarciu przymierza z Kastylią. Schronienie znaleźli tutaj islamscy wygnańcy z Kordoby i Sewilli, po zajęciu przez chrześcijan północnej i zachodniej Andaluzji. Grenada stała się największym i najbogatszym miastem Półwyspu Iberyjskiego; 1246 pod zwierzchnictwem (lenno) Kastylii; 2 stycznia 1492 przejęta przez Kastylię jako ostatni punkt oporu muzułmanów; W 1492 utworzenie arcybiskupstwa; 1501 muzułmanom dano do wyboru – chrzest lub wygnanie; 1504 budowa kaplicy królewskiej Capilla Real – miejsca pochówku Królów Katolickich; 1511 budowa Hospital Real; 1523 początek budowy katedry; W 1526 założenie uniwersytetu; 1526 – budowa pałacu Karola V w Alhambrze; Po wygnaniu w 1609–14 morysków (Arabów, którzy przeszli na katolicyzm) regres gospodarczy; 28 stycznia 1810–16 września 1812 pod okupacją francuską; W czasie wojny domowej po stronie Republiki. W sierpniu 1936 zdobyta przez wojska gen. Franco. == Geografia == Położona w dolinie rzeki Genil (dopływ Gwadalkiwiru), w Górach Betyckich. W pobliżu najwyższe pasmo Półwyspu Iberyjskiego – Sierra Nevada, a za nim Morze Śródziemne z Costa del Sol. === Klimat === == Demografia == Rozwój demograficzny Grenady (1900-2010) == Gospodarka == Ośrodek handlowy, przemysłowy i kulturalny. Siedziba jednego z czołowych uniwersytetów w kraju. Ważna miejscowość turystyczna, słynna z krajobrazów i zabytków. Znajduje się tutaj stacja kolejowa Granada. W mieście rozwinął się przemysł spożywczy, ceramiczny, chemiczny, włókienniczy oraz obuwniczy. == Zabytki == Kto nie widział Grenady, ten niczego nie widział – przysłowie hiszpańskie. Alhambra, warowny zespół pałacowy zbudowany w XIII w. przez Nasrydów i rozbudowany w XIV w., arcydzieło architektury arabskiej w Hiszpanii, którą cechuje niezwykłe bogactwo dekoracji wnętrz, m.in. arkadowe galerie kolumnowe, stalaktytowe sklepienia, ściany wykładane płytkami azulejos i barwnymi stiukami z ornamentem oraz malowidła ścienne. Alcazaba (zamek), najstarsza część Alhambry, stoi wysoko na górskiej ostrodze nad rzeką Darro. Mexuar, miejsce pracy urzędników dworskich i państwowych, Sala de Mexuar, gdzie odbywały się posiedzenia rządu i królewskiego sądu; Patio de Mexuar (dawny seraj), dziedziniec z fontanną, Cuarto Dorado, imponujące dzieło nasrydzkiej sztuki, (służąca do audiencji prywatnych); Dziedziniec Mirtów, centralny punkt Alhambry; Sala de la Barca (dawna poczekalnia), z sufitem w kształcie łodzi; Sala Ambasadorów;z kopułą – arcydziełem intarsji, wzorem zdobienia reprezentacyjnych sal; (centrum polityczne i dyplomatyczne arabskiej Grenady); Dziedziniec Lwów, najdoskonalszy przykład zdobnictwa mauretańskiego; z fontanną wspartą na 12 lwach; Sala Mozarabów; Sala Królów, z polichromowanymi malowidłami na suficie; Sala Dwóch Sióstr, z gipsowym sklepieniem stalaktytowym, Sala Abencerragów, z kopułą w kształcie gwiazdy. Pałac Karola V, największy obiekt w kompleksie Alhambry, uważany za najpiękniejsze dzieło renesansu poza Włochami. Zbudowany w XVI w. na podstawie projektu hiszpańskiego architekta Pedra Machuca, jako „znak zwycięstwa” chrześcijaństwa, finansowany ze specjalnie utworzonego podatku płaconego przez Arabów. Jest to monumentalna budowla z galeriami i dwukondygnacyjną kolumnadą wokół okrągłego dziedzińca wewnętrznego. Fasada zewnętrzna jest utrzymana w stylu renesansu toskańskiego. W pałacu znajduje się Muzeum Archeologiczne, gdzie przechowywane są znaleziska z Alhambry, oraz Muzeum Sztuk Pięknych, które oferuje przegląd malarstwa szkół związanych z Grenadą oraz gromadzi dzieła pochodzące z rozwiązanych klasztorów Grenady. Generalife, na górnym zboczu Alhambry rozpościera się zespół ogrodowy z pawilonami, który był letnią rezydencją emirów mauretańskich. Obecnie jest wspaniałym przykładem islamskiej sztuki ogrodowej. Katedra Santa María de la Encarnación, gotycko-renesansowa z XVI–XVIII w.; wnętrze o długości 116 i szerokości 67 metrów, pięcionawowe, bogato zdobione rzeźbami, obrazami i wyposażone w dzieła sztuki. Capilla Real, miejsce pochówku Królów Katolickich – Izabeli i Ferdynanda oraz Joanny Szalonej i Filipa Pięknego. Capilla Mayor, w formie kulistej świątyni z bogatym wystrojem plastycznym. Ołtarze: główny – renesansowy z naturalistycznymi rzeźbami i reliefami oraz św. Jakuba Zakrystia ze skarbcem i kolekcją malarstwa flamandzkiego, m.in. Rogiera van der Weydena, Hansa Memlinga. Klasztor kartuzów z kościołem, XVI-XVII wiek, z zakrystią w stylu churrigueryzmu z XVIII wieku; zaliczany do arcydzieł architektury barokowej. Klasztor San Jerónimo, budowa rozpoczęta na polecenie Królów Katolickich w 1496. Karol V wydał rozporządzenie żeby klasztor został poświęcony pamięci dowódcy wojsk hiszpańskich, wicekrólowi Neapolu Gonzalo Fernándezowi de Córdoba. Zwłoki księcia zostały złożone w tym klasztorze. Klasztorowi nadał ostateczny kształt Diego de Siloé, główny architekt budowy od 1528 roku. Kościoły: San Pedro y San Pablo i Santa Ana. Pałace: Casa del Cabildo Antiquo (dawna szkoła wyższa z czasów Maurów) i arcybiskupi z XVII wieku. Kamienice z XVI wieku: Corral de Carbon, Casa de los Tiros, Casa del Castri. Albaicin, stara zabytkowa dzielnica z klimatem mauretańskiej Grenady. == Ludzie urodzeni w Grenadzie == Francisco Ayala – hiszpański pisarz Alonso Cano – hiszpański rzeźbiarz, malarz i architekt epoki baroku Manuel Gómez-Moreno González – hiszpański malarz Juanjo Guarnido – hiszpański grafik i rysownik komiksów Ludwik z Grenady – mistyk dominikański Pedro de Mena – hiszpański rzeźbiarz okresu baroku == Miasta partnerskie == Aix-en-Provence, Francja Belo Horizonte, Brazylia Bydgoszcz, Polska Coral Gables, Stany Zjednoczone Dubaj, Zjednoczone Emiraty Arabskie Florencja, Włochy Fryburg Bryzgowijski, Niemcy Marrakesz, Maroko Szardża, Zjednoczone Emiraty Arabskie Tetuan, Maroko Tilimsan, Algieria == Przypisy == == Bibliografia == Nowa encyklopedia powszechna, PWN, Warszawa 1995-1996. == Linki zewnętrzne == Informacje o mieście z Andaluzyjskiego Instytutu Statystycznego. [dostęp 2006-01-23]. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-05-31)]. (hiszp.). Alcazaba de La Alhambra na castillosnet.org. [dostęp 2006-01-23]. [zarchiwizowane z tego adresu (2005-08-10)].