Świnoujście (niem. Swinemünde) – miasto na prawach powiatu, uzdrowisko w północno-zachodnim krańcu Polski, najdalej wysunięte na północny zachód miasto w kraju, w województwie zachodniopomorskim z portem morskim i kąpieliskiem, położone nad cieśniną Świną oraz nad Morzem Bałtyckim, jedyne w Polsce miasto położone na 3 dużych wyspach: Uznam, Wolin, Karsibór oraz na kilkudziesięciu (łącznie 44) wyspach i wysepkach. Według danych GUS z 30 czerwca 2024 Świnoujście liczy 38 728 mieszkańców, będąc pod względem liczby ludności piątym (po Szczecinie, Koszalinie, Stargardzie oraz Kołobrzegu) miastem w województwie zachodniopomorskim. Według danych GUS z 1 stycznia 2024 granice Świnoujścia obejmują powierzchnię 202,07 km² (2. miejsce w województwie i 10. w kraju). Ponad 100 km² stanowi powierzchnia wód, w tym Zalewu Szczecińskiego. Miasto systematycznie powiększa swoją powierzchnię w wyniku działalności wód oraz rozbudowy portu. == Położenie == Miasto położone jest nad cieśniną Świną, która w północnej jego części łączy się z Morzem Bałtyckim, a południowej z Zalewem Szczecińskim. Leży na trzech zamieszkanych wyspach: Uznam (35 712 mieszkańców w 2010 r.), Wolin (4317 mieszkańców), Karsibór (703 mieszkańców) oraz na 41 mniejszych niezamieszkanych wyspach. Świnoujście znajduje się w północno-zachodnim krańcu woj. zachodniopomorskiego (o współrzędnych ). Według danych z 1 stycznia 2024 powierzchnia miasta wynosi 202,07 km². Co roku powierzchnia miasta powiększa się poprzez nanoszenie piasku na plaże przez prądy morskie. W ten sposób w ciągu ostatnich 200 lat linia brzegowa przesunęła się o 1,5 km. Obecnie świnoujska plaża w najszerszym odcinku ma 200 metrów, dzięki czemu jest najszerszą plażą w Polsce. === Wyspy === Wyspy Uznam i Wolin są połączone tunelem, a wyspy Wolin i Karsibór – Mostem Piastowskim. === Położenie administracyjne === Świnoujście graniczy z gminami: z gminą Międzyzdroje (powiat kamieński) z gminą Stepnica (powiat goleniowski) – poprzez Zalew Szczeciński z gminą Nowe Warpno (powiat policki) – poprzez Zalew Szczeciński z Garz, Heringsdorf, Kamminke, Korswandt (powiat Vorpommern-Greifswald) === Położenie fizycznogeograficzne === Zgodnie z fizycznogeograficzną regionalizacją Polski wg Kondrackiego miasto Świnoujście pod względem ukształtowania terenu położone jest na obszarze należącym do regionu: prowincji Niżu Środkowoeuropejskiego, podprowincji Pobrzeża Południowobałtyckiego, makroregionu Pobrzeża Szczecińskiego; mezoregionu Uznam i Wolin. Region ten zbudowany jest z aluwiów, na które składają się piaski ułożone w wydmy pochodzenia holoceńskiego, porośnięte borem nadmorskim (borem bażynowym) oraz gleb torfowych, na których w większości są łąki i mokradła. == Środowisko naturalne == Urząd Miasta Świnoujścia przedstawia, że gmina miejska obejmuje 44 wyspy – trzy zamieszkane: Uznam, Wolin, Karsibór oraz mniejsze niezamieszkane m.in. : Chełmek, Chełminka, Karsiborska Kępa, Koński Smug, Przytorskie Łęgi, Lądko, Mały Krzek, Ostrówek, Świńskie Kępy, Trzcinice, Warnie Kępy, Wielki Krzek, Wiszowa Kępa, Wola Kępa, Wołcza Kępa i Wydrza Kępa. === Przyroda === Polską część wyspy Uznam porasta w większości Świdny Las, mieszany z przewagą sosny, rozciąga się od południowo-wschodniego krańca wyspy nad Zalewem Szczecińskim (rezerwat przyrody Karsiborskie Paprocie), po zachodnie osiedla miasta i drogę krajową nr 93 na wschodzie oraz granicę polsko-niemiecką na zachodzie. Na występowanie konkretnej roślinności wpływa ukształtowanie terenu, a że jest ono dość specyficzne, w związku z tym na terenach Świnoujścia i okolic panuje duże zróżnicowanie roślinności. Między brzegiem lasu a ulicą Wojska Polskiego biegnie droga rowerowa prowadząca od centrum miasta do granicy państwowej. Obok ścieżki, u zbiegu ulic Wojska Polskiego i 11 Listopada, znajduje się stacja kolejowa Świnoujście Centrum. Na terenie Świdnego Lasu znajduje się leśnictwo Świnoujście (Paprotno). rezerwat społeczny Karsiborska Kępa na wyspie Karsibór; gnieździ się tutaj około 140 gatunków ptaków. rezerwat przyrody Karsiborskie Paprocie (florystyczny) – o powierzchni 38,10 ha; położony na najdalej wysuniętym na południe cyplu wyspy Uznam, ochronie podlega fragment wielogatunkowego lasu liściastego ze stanowiskami długosza królewskiego i wiciokrzewu pomorskiego. Delta Świny – obszar specjalnej ochrony ptaków. Występują w nim także: zbiorowiska solniskowe, szuwary kłociowe, wielopostaciowy szuwar trzcinowy. wydma szara i wydma biała wzdłuż brzegu morskiego, m.in. na Półwyspie Przytorskim. === Flora i fauna === W rozmieszczeniu roślinności na terenie miasta decydującą rolę odgrywa ukształtowanie terenu. Wysoczyzny morenowe wyspy Uznam i Wolin porastają lasy bukowe z przewagą buka oraz sosen, sporadycznie rosną dęby i brzozy. W podszycie licznie występują mszaki i porosty oraz w zależności od wilgotności oraz inne rośliny zielne. Wydmy to siedliska borów sosnowych występujących w różnych odmianach w zależności od stosunków wilgotnościowych podłoża. Na wydmach występują też takie rośliny jak: mikołajek nadmorski, rokitnik oraz gatunki roślin wydmowych takie jak: honkenia piaskowa, rukwiel nadmorska i solanka kolczysta. Obszar miasta to także obszar występowania buczyn pomorskich, lasów oraz lasów bukowo-dębowych. Na wyspach spotyka się również rozległe łąki i torfowiska. Południowe zbocza wyspy Wolin porośnięte są gęsto tarniną, głogiem, różami oraz różnorodnymi ziołami. Oddziaływanie zarówno słodkowodnego, jak i morskiego środowiska stworzyło warunki, w których przyjęła się roślinność pochodzenia atlantyckiego. Obszar 44 wysp to również środowisko życia wielu zwierząt, głównie zwierząt morskich takich jak: ryby (śledź, dorsz, płastuga, szprot i makrela), meduzy (chełbia modra) czy różnorodne skorupiaki. W Zalewie Szczecińskim natomiast występują ryby słodkowodne, a w szczególności płocie, leszcze, certy, okonie i szczupaki. Schronienie znajduje tu wiele gatunków ptaków m.in. : kaczki, mewy, łabędzie, kormorany itp. Kompleksy leśne występujące na terenie miasta zamieszkują głównie dziki, sarny, lisy, wiewiórki czy zające. Wśród owadów zaobserwować można liczną populację chrząszczy. Na terenie wysp występuje największy w Polsce chrząszcz, jelonek rogacz. === Rzeźba terenu i geologia === O ukształtowaniu krajobrazu wysp i samego miasta w głównej mierze zdecydowały przemiany zachodzące 11-12 tysięcy lat temu w okresie lądolodu. Układ przestrzenny miasta uwarunkowany jest rzeźbą terenu, a nade wszystko obecnością Świny i jej kanałów. Mierzeja Bramy Świny leży w obrębie dwóch jednostek geologicznych: wału pomorskiego i niecki szczecińskiej. Obie struktury położone względem siebie równolegle z kierunku północno-zachodniego na południowo-wschodni. Granicę tych dwóch struktur wyznacza dyslokacja przebiegająca w rejonie miasta. Powstanie wału pomorskiego (jura/kreda) wiąże się z wysadami solnymi – diapiry występującymi w rejonie Przytoru. Nieckę szczecińską wyścielają osady trzeciorzędowe, które jednak w wyniku stałego wypiętrzania (od mezozoiku) i denudacji obszaru zostały w wielu miejscach usunięte. Czwartorzęd to okres, kiedy rzeźba tego obszaru modelowana była przez lodowiec, którego największe znaczenie związane jest z pomorską fazą zlodowacenia bałtyckiego. W holocenie zaś podnoszący się poziom wód morskich wywoływał kilkukrotne transgresje morskie. Po ustąpieniu morza na obniżonych terenach dawnych pradolin i obniżeń morenowych rozpoczęła się akumulacja morska powodująca powstanie mierzejowych fragmentów obu wysp oraz częściowego odcięcia Zalewu Szczecińskiego od otwartego morza. Warunki klimatyczne, litologiczne oraz w zależności od głębokości zalegania wód gruntowych na terenie miasta wykształciły się gleby bielicowe, rozwijające się z osadów piaszczystych i piaszczysto-żwirowych np. na piaskach wydmowych, a także torfowe i bagienne. === Klimat === Świnoujście leży w strefie klimatu umiarkowanego, o charakterze wybitnie przejściowym, na który znaczny wpływ ma ciepły prąd atlantycki. Przejściowość klimatu cechuje znaczna zmienność pogody oraz znacznie mniejsze skoki temperatury, niż to ma miejsce w głębi kraju. Opady są tu nieduże (ok. 550 mm rocznie), zimy zaś są łagodniejsze i mniej mroźne. Klimat panujący latem jest dość zmienny, zdarzają się długie okresy ciepłej i słonecznej pogody i odwrotnie – tygodnie deszczowe. W lecie dzień jest tutaj dłuższy o około 1 godzinę niż w Polsce południowej, a zimą o godzinę krótszy. Świnoujście ze względu, iż jest miastem najbardziej wysuniętym na zachód polskiego wybrzeża, ma największą liczbę dni słonecznych w ciągu roku, również temperatura wody w Bałtyku jest tutaj najwyższa. Usłonecznienie roczne (w godz.) – 1541 Temperatura powietrza (średnia roczna) – 7,9 °C Amplituda temperatur skrajnych – 56,6 °C Liczba dni z komfortem klimatycznym w roku – 34% Liczba dni gorących (w roku) – 12 Liczba dni bardzo mroźnych (w roku) – 9 Liczba dni z opadem (w roku) – 167 Średnia prędkość wiatru – 3,7 m/s. === Pomniki przyrody === Lista drzew pomnikowych i pomników przyrody na terenie Świnoujścia: cisy „Korsarze” – cisy (ul. Paderewskiego i ul. Chopina) cisy „Żeglarze” – obwody: 60 i 57 cm (Nabrzeże Władysława IV, przed kapitanatem portu) dęby „Dwaj Kapitanowie” – dęby (Nabrzeże Władysława IV) lipy „Żony marynarzy” – lipy (Nabrzeże Władysława IV) platan „Cudzoziemiec” – platan klonolistny (ul. Bohaterów Września 39) sosna „Rodzina” – Sosna zwyczajna z oplotem bluszczu (ul. Matejki, przed wejściem na stadion) wiązy „Przemytnicy” – wiązy (ul. Jachtowa, Park Zdrojowy) dęby „Powodzianie” – dęby (Karsibór, ul. Trzcinowa) dąb „Latarników” – dąb o obwodzie 635 cm (Warszów, ul. Sosnowa) dąb „Karczmarz” – dąb (Warszów – centrum) dąb „Szyper” – dąb o obwodzie 295 cm (Przytór, przy kościele) jodła „Elżbieta” – jodła o obwodzie 275 cm (przy drodze Świnoujście-Międzyzdroje, niedaleko granicy powiatów, rejon Łunowa) == Demografia == Liczba ludności miasta Świnoujście w poszczególnych latach: Piramida wieku mieszkańców Świno