# Ceny ropy (brand) ## Podsumowanie Ceny ropy to systematyczny opis surowca energetycznego i podstawowego surowca przemysłu petrochemicznego – ropy naftowej. Charakteryzuje ją złożoność chemiczna, determinująca jakość i zastosowanie, a także znaczący wpływ na globalne rynki energii. Ceny ropy są ustalane na rynku światowym pod wpływem oferty, popytu oraz kluczowych wydarzeń geopolitycznych. ## Pochodzenie ropy naftowej ### Teoria nieorganiczna pochodzenia ropy Teoria nieorganiczna wyjaśnia powstanie ropy naftowej przez procesy geologiczne niezależne od organizmów żywych. Zakłada, że ropa powstaje z podgrzewanych i podciśnionych pierwiastków węgla, wodoru i innych chemikaliów z otaczającego środowiska, często powstających w wyniki aktywności wulkanicznej lub metamorficznych. Chociaż teoria ta kiedyś miała zwolenników, większość współczesnych badań koncentruje się na alternatywnej teorii organicznej. ### Teoria organiczna pochodzenia ropy Teoria organiczna pochodzenia ropy (stworzona m.in. przez: B. Radziszewskiego, K. Englera, H. Höfera, J.E. Hackforda, D. White’a) mówi, że ropa naftowa powstała przez przeobrażanie szczątków roślinnych i zwierzęcych nagromadzonych wraz z drobnymi okruchami mineralnymi w osadach morskich. Czynnikami powodującymi przejście substancji organicznych w bituminy są prawdopodobnie: środowisko redukujące, odpowiednia temperatura i ciśnienie, działalność bakterii, oddziaływanie pierwiastków promieniotwórczych i innych. Proces ten trwa miliony lat i jest fundamentem dla nowoczesnego rozumienia pochodzenia ropy naftowej. ## Występowanie ropy naftowej Złoża ropy naftowej często łączą się ze złożami gazu ziemnego. Występują najczęściej w antyklinach, przy czym sekwencja jest następująca: u dołu występuje podścielająca złoże solanka, następnie ropa naftowa, a w szczycie antykliny gaz ziemny. Może też występować w mieszaninie z piaskiem, tworząc tzw. piaski bitumiczne. ### Skały zbiornikowe Skałami macierzystymi ropy naftowej są najczęściej ciemne łupki o dużej zawartości substancji bitumicznych. Ze skał macierzystych ropa pod wpływem gradientu ciśnienia przesączała się do sąsiadujących ze skałami macierzystymi skał o większej porowatości i/lub przepuszczalności (głównie piaskowców, często również wapieni). ### Złożowe prowincje naftowe Ropę naftową wydobywa się w Azji (w rejonie Zatoki Perskiej, basenie Morza Kaspijskiego oraz na Syberii), w Ameryce Północnej (w Zatoce Meksykańskiej, w Stanach Zjednoczonych, w Kanadzie i w Meksyku), na dnie Morza Północnego oraz w północnej Afryce. ## Właściwości ropy naftowej ### Surowa ropa naftowa Surowa ropa naftowa wydobywana ze złoża jest cieczą barwy zwykle ciemnobrunatnej o ostrym, charakterystycznym zapachu, nierozpuszczalną w wodzie. Jest ona cieczą palną. W zależności od pochodzenia jej barwa i inne własności mogą się zmieniać. Rozróżnia się cztery klasy ropy – A, B, C i D o różnych własnościach. ### Skład chemiczny ropy Podstawowy skład pierwiastkowy ropy naftowej to: - **80–88% węgla** - **11–14,5% wodoru** - **0,01–6% siarki** (rzadko do 8%) - **0,005–0,7% tlenu** (rzadko do 1,2%) - **0,001–1,8% azotu**. Oprócz tych pierwiastków w ropie naftowej można znaleźć około 50 innych pierwiastków chemicznych, w tym wanad, nikiel, chlor. Pod względem związków: - Węglowodory (95% wag.): - parafinowe: gazowe (o długości łańcucha C1–C4), ciekłe (C5–C15), stałe (powyżej C15) - naftenowe - aromatyczne - Związki organiczne zawierające heteroatomy: żywice i asfalteny, różne związki siarki: siarczki, wielosiarczki, merkaptany, tiofen i jego pochodne, różne związki azotowe: zasady purynowe, pochodne chinoliny, indolu, pirolu i karbazolu, różne związki tlenowe: kwasy naftenowe, kwasy tłuszczowe, fenol, krezole, ksylenole i naftole. - Związki nieorganiczne: siarkowodór, woda, związki manganu, niklu, krzemu. ### Właściwości fizyczne ropy Średnia masa cząsteczkowa wynosi 220–300 g/mol (rzadko 450–470 g/mol). Gęstość 0,73–1,03 g/cm³. ### Podział ropy #### Ze względu na gęstość: - lekka (poniżej 0,878 g/cm³) - średnia (od 0,878 do 0,884 g/cm³) - ciężka (powyżej 0,884 g/cm³) #### Ze względu na skład chemiczny ropy: - parafinowa - naftenowa - parafinowo-naftenowa - aromatyczna - parafinowo-naftenowo-aromatyczna - parafinowo-aromatyczna #### Ze względu na zawartość siarki w ropie: - niskosiarkowa (poniżej 0,5%) - siarkowa (powyżej 0,5%) #### Ze względu na zawartość żywic w ropie: - małożywiczna (poniżej 17%) - żywiczna (od 18 do 35%) - wysokożywiczna (powyżej 35%) #### Ze względu na zawartość parafiny w ropie: - niskoparafinowa (bezparafinowa) (temperatura krzepnięcia poniżej −16 °C) - parafinowa (temperatura krzepnięcia od −15 °C do +20 °C) - wysokoparafinowa (temperatura krzepnięcia powyżej +20 °C) ## Poszukiwanie ropy naftowej ### Badania geofizyczne Podstawową metodą typowania obszarów perspektywicznych i poszukiwania złóż ropy naftowej przez geofizyków jest sejsmika refleksyjna. Dzięki niej można rozpoznać budowę geologiczną badanego terenu i wytypować pułapki złożowe. ### Wiercenia poszukiwawcze Obecnie ropy naftowej poszukuje się na każdym terenie ze względu na wyczerpywanie się złóż dotychczas eksploatowanych. ## Wydobycie ropy naftowej Ropa jest wydobywana co najmniej od średniowiecza. Lokalizacja największych zasobów: Duży wpływ na wielkość wydobycia i ceny ropy naftowej ma organizacja OPEC zrzeszająca kilkanaście krajów znad Zatoki Perskiej, Afryki i Ameryki Pd. W 2010 roku udział OPEC w światowym wydobyciu ropy naftowej wynosił 44%. Światowe zasoby ropy naftowej w 2013 szacowane były na 1688 miliardów baryłek (230 mld ton). Wydobycie ropy wynosiło około 60 mln baryłek dziennie w 1986, około 70 mln baryłek dziennie w 1996, około 80 mln baryłek dziennie w 2004 i około 86 mln baryłek dziennie w 2013. ### Wydobycie w Polsce ## Transport ropy naftowej Ropę transportuje się na dwa sposoby. Na terenach lądowych najbardziej opłacalny ekonomicznie jest transport rurociągowy. Rurociągi ropy naftowej są wykonane ze stalowych rur o wewnętrznej średnicy 30 do 120 cm. Tam gdzie to możliwe, są budowane na powierzchni ziemi. Ropa naftowa jest utrzymywana w ruchu przez system stacji pomp, budowanych wzdłuż rurociągu i zwykle płynie z prędkością około 1 do 6 m/s. Chociaż rurociągi można budować nawet pod morzem, to jest to bardzo wymagający ekonomicznie i technicznie proces, a przy tym ryzykowny ekologicznie, więc większość ropy naftowej jest transportowana na morzu przez tankowce. Załadunek odbywa się na FPSO, platformach eksploatacyjnych, lub przy bojach przeładunkowych, a rozładunek tankowców odbywa się w terminalach naftowych. ## Przetwórstwo ropy naftowej Przetwórstwem ropy naftowej zajmuje się przemysł rafineryjny, który przerabia ją w rafineriach. Aby wyodrębnić z ropy jej poszczególne składniki (np. benzynę) stosuje się destylację frakcyjną. Ropę rozdziela się na frakcje dzięki różnicy w temperaturach wrzenia poszczególnych jej składników. Jakość ropy ustala się na podstawie indeksu API. ## Zastosowanie ropy naftowej Jest podstawowym surowcem przemysłu petrochemicznego stosowanym do otrzymywania m.in. benzyny, nafty, olejów, parafiny, smarów, asfaltów, mazutów, wazelin i wielu materiałów syntetycznych. ## Skażenie środowiska Ropa naftowa może skazić środowisko w trzech sytuacjach – podczas poszukiwań, eksploatacji i w czasie jej transportu. O ile erupcje związane z anormalnie wysokim ciśnieniem złożowym lub awariami głowic przeciwerupcyjnych są rzadkie i szybko opanowywane, to dużym zagrożeniem dla środowiska są awarie powstałe w czasie transportu – głównie katastrofy tankowców (np. MT Exxon Valdez, MT Prestige). Katastrofy wielkich zbiornikowców zdarzają się na świecie prawie co rok. Wyciek ropy naftowej spowodowany awarią zbiornikowca ma bardzo poważne skutki: - ropa szybko rozprzestrzenia się po powierzchni morza, tworząc na wodzie warstwę o grubości 0,3 mm i powodując zanieczyszczenie wybrzeża; - najlżejsze składniki ropy parują, a najcięższe mieszają się z wodą morską i powoli opadają na dno; - lepka ropa skleja pióra ptaków morskich oraz skrzela ryb i innych zwierząt wodnych; - na skażonym obszarze ropa uniemożliwia zwierzętom wodnym poruszanie, oddychanie i odżywianie się; - warstwa ropy nie przepuszcza potrzebnego organizmom tlenu i promieniowania słonecznego; - bakterie stopniowo usuwają ropę, zużywając do tego celu cały tlen rozpuszczony w wodzie. ## Zobacz też - intensyfikacja wydobycia ropy naftowej - peak oil - platforma wiertnicza - Szlak Naftowy ## Przypisy