Gospodarka Polski – jest gospodarką mieszaną. To szósta co do wielkości gospodarka w Unii Europejskiej, największa wśród członków Unii Europejskiej z krajów byłego bloku wschodniego i 20. największa gospodarka świata (według Międzynarodowego Funduszu Walut). W latach 80.. i 90. XX wieku przeszła transformację z gospodarki centralnie kierowanej (socjalistycznej) do gospodarki rynkowej (kapitalistycznej). == Historia == === Gospodarka I Rzeczypospolitej === === Gospodarka ziem polskich pod zaborami === === Gospodarka II Rzeczypospolitej === Sytuację gospodarki Polski w latach 1918–1939 określano przede wszystkim jako decydujący udział rolnictwa w tworzeniu dochodu narodowego i zatrudnienia. Poziom przemysłu był niski, a rozwój gospodarki zależny był od kapitału zagranicznego. Występowało duże przeludnienie wsi i stałe bezrobocie. Przy ogólnym zacofaniu występował niski poziom życia, gospodarkę charakteryzowała stagnacja. Próbą wyjścia z tego impasu była w 1934 roku polityka rządu, która przyczyniła się w głównej mierze do ożywienia produkcji przemysłowej i zwiększenia liczby zatrudnionych, głównie przez budowę Portu Gdynia i Centralnego Okręgu Przemysłowego. Dochody rzeczywiste budżetu państwa w roku budżetowym 1937–1938 wyniosły: z danin publicznych i monopolów 2049 mln (głównie podatki bezpośrednie 723 mln w tym dochodowy 280 mln a przemysłowy 262 mln, monopole 664 mln, podatki pośrednie 192 mln w tym od cukru 141 mln, podatek od wynagrodzeń wypłacanych z funduszy publicznych 180 mln, cło 168 mln, opłaty stemplowe 89), podatki i opłaty celowe na rzecz funduszy 117 mln (głównie Fundusz Pracy 80 mln i podatek od lokali 21 mln). Przeciętne zarobki tygodniowe robotników objętych ubezpieczeniem emerytalnym w 1935 to dla mężczyzn średnio 23,9 zł, a dla kobiet 12,4 zł. === Gospodarka PRL === System gospodarczy w PRL związany był ściśle z ustrojem panującym w Polsce Ludowej w latach 1945–1989, wzorowanym na rozwiązaniach sowieckich. Główną jego cechą było podporządkowanie gospodarki celom politycznym. Rozwój gospodarczy opierał się na dokonanych zasadniczych reformach społecznych. Zasadniczym narzędziem sprawowania kontroli nad gospodarką był system planów gospodarczych. Szczególne znaczenie miał przy tym plan 3-letni (1947–1949) – reforma rolna, nacjonalizacja przemysłu i zasiedlanie tzw. Ziem Odzyskanych. Gospodarka w tym okresie charakteryzowała się znacznymi dysproporcjami w rozwoju poszczególnych działów gospodarki – szczególnie wyraźny był wysoki udział inwestycji w PKB i niedorozwój sfery usług i budownictwa mieszkaniowego, a nadmierna emisja pieniądza powodowała nawis inflacyjny. Gospodarkę cechował wysoki poziom marnotrawstwa, energochłonności, nieefektywności i szkodliwości dla środowiska. === Gospodarka po 1989 r. === Po zmianach ustrojowych w Polsce nastąpiło odejście od gospodarki centralnie planowanej. Przy współpracy prof. Jeffreya Sachsa z Uniwersytetu Harvarda, został opracowany radykalny plan gospodarczy, którego zarys 6 października 1989 roku zaprezentował ówczesny wicepremier i minister finansów w rządzie Tadeusza Mazowieckiego, Leszek Balcerowicz. Jego autorami byli m.in. Stefan Kawalec czy Stanisław Gomułka. Pakiet 10 ustaw zaprezentowano w Sejmie 17 grudnia 1989 roku. Plan ten był reakcją na gasnącą gospodarkę, szybujące ceny i opustoszałe sklepy. Zakładał on zerwanie z gospodarką centralnie sterowaną, ustabilizowanie finansów państwa oraz zmniejszenie inflacji, która w 1989 roku wynosiła ok. 640%, a jej większość przypadła na drugą połowę roku, co wynikało z uwolnienia cen od 1 sierpnia. W tym czasie zadłużenie zagraniczne wynosiło 42,3 mld dolarów (64,8% PKB), a możliwość obsługi długu lub jego spłaty była iluzoryczna. Rządowi sprzyjała obowiązująca od końca 1988 roku tzw. ustawa Wilczka, która uwolniła prywatną przedsiębiorczość, co złagodziło upadek sektora państwowego. W 2004 r. Polska została członkiem Unii Europejskiej, a tym samym unii celnej i jednolitego rynku. W 2015 r. Polska była 6. gospodarką UE pod względem wielkości PKB w parytecie siły nabywczej i 24. gospodarką świata, a pod względem wielkości PKB nominalnego – 8. gospodarką UE i 25. gospodarką świata. W 2015 r. PKB per capita w parytecie siły nabywczej Polski wyniósł 19 700 PPS (68,6% średniej UE), a PKB per capita nominalny – 11 123 euro (38,7% średniej UE). Według danych MFW w latach 2004–2015 Polska była na drugim miejscu w UE pod względem tempa wzrostu PKB per capita. Skumulowany wzrost PKB per capita Polski wyniósł w tym okresie 59,4%, a Litwy, której PKB per capita rósł najszybciej – 70,8%. Według danych The Conference Board także w latach 1990–2015 Polska była drugim krajem pod względem dynamiki rozwoju wśród obecnych członków UE, osiągając w ciągu 27 lat skumulowany wzrost PKB per capita – 117,3% i ustępując pod tym względem miejsca jedynie Irlandii, która osiągnęła wzrost PKB per capita – 150,7%. Na to relatywnie wysokie tempo wzrostu Polski znaczny wpływ miał fakt, że w 1989 r. miała ona najniższy PKB per capita w parytecie siły nabywczej wśród wszystkich obecnych członków UE. W latach 1990–2015 bezrobocie w Polsce według GUS na ogół nie spadało poniżej 10%, a w szczytowym pod tym względem 2003 r. przekroczyło 20%. Od 2013 r. w Polsce utrzymuje się stały spadek bezrobocia osiągając w 4. kwartale 2016 r. wartość 8,2%, co było najniższym poziomem od 1990 r. Według metodyki Eurostatu bezrobocie w Polsce w 4. kwartale 2016 r. spadło do 5,7% i było niższe od średniej w UE (8,2%). W 2015 r. wydatki 6,5% mieszkańców Polski nie przekroczyły tzw. minimum egzystencji szacowanego wówczas na około 550 zł netto dla gospodarstwa jednoosobowego. W ciągu ostatnich 20 lat największy odsetek osób o wydatkach poniżej granicy minimum egzystencji przypadł na rok 2005 (12,3%). Głównymi partnerami handlowymi Polski są kraje Unii Europejskiej, Chiny i Rosja. Najważniejszym partnerem handlowym Polski są Niemcy, na które w 2015 r. przypadło 27,1% polskiego eksportu, a 2. i 3. w kolejności są Wielka Brytania i Czechy, na które przypadło odpowiednio: 6,7% i 6,6% eksportu. Polska uznawana jest przez ONZ za kraj „bardzo wysoko rozwinięty” pod względem wskaźnika rozwoju społecznego (HDI), który bierze pod uwagę takie czynniki jak długość życia, średnią długość edukacji odbytej przez 25-latków i oczekiwany czas edukacji dzieci w wieku szkolnym, jak również realny PKB per capita, tj. z uwzględnieniem siły nabywczej. Wskaźnik HDI dla Polski za 2015 r. wyniósł 0,855, dając jej 36. miejsce na świecie na 188 uwzględnionych państw lub terytoriów zależnych, między Katarem i Litwą. Dług publiczny Polski w 2015 r. wyniósł około 51% PKB, co było poziomem niższym od średniej UE, który wyniósł 85%. W 2015 r. według Eurostatu współczynnik Giniego dla ekwiwalentnych dochodów do dyspozycji, mierzący równomierność rozkładu dochodów, osiągnął dla Polski poziom (30,6) nieco niższy od średniej UE (30,8). Najniższy poziom nierówności w UE w 2015 r. odnotowano na Słowacji (23,7), a najwyższy na Litwie – 38. Od 2005 r. obserwuje się w Polsce sukcesywny spadek wartości współczynnika Giniego, co interpretuje się jako zmniejszanie nierówności dochodowych. Podatki z ubezpieczeniami społecznymi stanowią 34% polskiego PKB, tyle samo co w Brazylii, Rosji i Wielkiej Brytanii (Szwecja 46%, Niemcy 37%, USA 24%, Chiny i Meksyk 18%). Stawki podatku dochodowego od osób fizycznych to 12% i 32%, od osób prawnych (przedsiębiorstw) występuje stawka 9% i 19%, podstawowa stawka podatku od towarów i usług wynosi 23% (na określone przez ustawy produkty i usługi obowiązują niższe stawki: 8 i 5%), mniej wpływów dla budżetu generują inne podatki. Polska gospodarka jest gospodarką mieszaną. Udział sektora publicznego w wartości dodanej brutto w 2015 r. wyniósł 19,8%, a prywatnego – 80,2% (w tym zagranicznego – 16,6%). W rękach państwa pozostają m.in.: PKP, część akcji KGHM, Orlen, PKO BP i wiele mniejszych przedsiębiorstw. Pomiędzy regionami Polski występuje znaczne zróżnicowanie pod względem rozwoju gospodarczego. Według Eurostatu najbogatszym województwem kraju jest województwo mazowieckie, które w 2014 r. osiągnęło PKB per capita w parytecie siły nabywczej na poziomie 108% UE, a najbiedniejsze województwo lubelskie – 47% UE. Najbliżej ogólnopolskiej średniej (68% UE w 2014 r.) sytuują się województwa: śląskie (70% UE) i pomorskie (64% UE), które pod względem dochodu per capita porównywalne są z najuboższymi regionami Hiszpanii czy Włoch. Największymi problemami polskiej gospodarki są trudności w prowadzeniu działalności gospodarczej wynikające z nadmiernej biurokracji i niejasnego prawa, a również wysokie koszty administracyjne nakładane na obywateli czy niewystarczająco rozwinięta infrastruktura (w tym np. sieć dróg oraz dostępność internetu). == Polityka pieniężna == W Polsce zarządzanie rezerwami dewizowymi zgodnie z ustawą o Narodowym Banku Polskim należy wyłącznie do zadań banku centralnego. Na koniec 2019 roku oficjalne aktywa rezerwowe Polski były najwyższe w historii i wynosiły 487,6 mld złotych, a poziom rezerw wyrażony w euro wynosił 114,5 mld, natomiast w dolarach amerykańskich 128,4 mld. W porównaniu do 2018 roku aktywa NBP wzrosły o 47,89 mld złotych i odpowiednio o 12,24 mld euro i 11,44 mld dolarów. Aktywa te składały się z rezerw złota monetarnego 42,5 mld złotych, SDR 1,5 mld złotych, transzy rezerwowej w Międzynarodowym Funduszu Walutowym 3,6 mld złotych oraz należności w walutach wymienialnych w kwocie 439 mld złotych. W 1993 roku NBP posiadał 9 mld złotych rezerw, a w 1998 roku ich wartość wzrosła do 99 mld. W maju 2004 roku kiedy Polska wstąpiła do Unii Europejskiej wartość rezerw wynosiła 139 mld złotych. W 2011 roku wartość rezerw przekroczyła 334 mld złotych. Polska na koniec 2018 roku posiadała blisko 129 ton złota, którego wartość wynosiła 5,3 mld USD. Polski bank centralny od lipca do października 2018 roku zakupił 25,7 ton kruszcu, przed tymi transakcjami zasoby złota w rezerwach NBP wynosiły 103 tony. Zakup tego kruszcu w 2018 roku był pierwszy