Jastarnia (kaszb. Jastarniô, niem. Putziger Heisternest) – miasto w województwie pomorskim, w powiecie puckim, w gminie Jastarnia, na Mierzei Helskiej. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa gdańskiego. Kurort nadmorski z pięcioma letnimi kąpieliskami morskimi, portem morskim i trzema przystaniami morskimi. Według danych z 31 grudnia 2016 r. obecny obszar miasta (wtedy w gminie miejskiej Jastarnia) miał 2734 mieszkańców. 1 stycznia 2017 r. Jastarnia zmieniła charakter z gminy miejskiej na miejsko-wiejską przez wydzielenie osobnych miejscowości Juraty i Kuźnicy z Syberią. == Położenie == Wieś królewska Jastarnia w II połowie XVI w. była położona w starostwie puckim w powiecie puckim województwa pomorskiego. Pod względem historycznym Jastarnia leży na Pomorzu Gdańskim. Etnograficznie stanowi także część Kaszub. Według regionalizacji fizycznogeograficznej Polski miasto położone jest na Pobrzeżu Gdańskim. Według danych z 1 stycznia 2017 r. powierzchnia miasta wynosiła 4,31 km², co stanowi 55,3% powierzchni gminy Jastarnia. == Toponimia == Nazwa Jastarnia pochodzi od słowa Jaster, oznaczającego „jasny”, „błyszczący”. Prawdopodobnie dawna osada rybacka położona była na piaszczystym wzgórzu, kolorystycznie wyróżniającym się od otoczenia, którym były lasy i morska woda, stąd nazwano ją miejscem „jasnym”. Topograficzna nazwa miejsca powstała poprzez dodanie formantu „-nia”, charakterystycznego dla rzeczowników oznaczających miejsce. Zatem Jastarnia to ’miejsce jasne, jaskrawe, błyszczące’. Wyraz jaster, z jakiego pochodzi nazwa miasta, kojarzony jest także z nazwą święta Wielkanoc, ponieważ to wiosenne święto występuje wtedy, gdy po zimie robi się jasno. Również w języku kaszubskim słowo Jastra oznacza Wielkanoc. Dawniej funkcjonowały nazwy kaszubskie Pùckô Jastarniô, Sroczé Gniôzdo oraz niemiecka Heisternest. Polskimi nazwami miejscowości były Jasturnia Pucka, Zesterna, Niastarnia. == Historia == Najstarsze ślady zamieszkania przez człowieka na terytorium Jastarni pochodzą z I w. p.n.e. Jastarnia (Osternäs) pojawia się w źródłach po raz pierwszy w 1378 r. przy okazji wystawienia przez Krzyżaków przywileju dla pobliskiego Helu. W 1755 r. Urszula Przebendowska ufundowała kaplicę i szkółkę. W 1836 r. został zbudowany drewniany kościół. Obecny neobarokowy kościół stanowi sztandarowy zabytek Jastarni. Powstał w latach 30. XX w. z inicjatywy ówczesnego proboszcza ks. Pawła Stefańskiego. Na koniec 1892 r. Jastarnię zamieszkiwało 387 osób, 376 Kaszubów katolików i 11 Niemców (9 katolików i 2 ewangelików). W roku 1913 we wsi było 521 mieszkańców. Były też 2 karczmy, których właścicielami byli Kohnke i Paul Selin. Ten ostatni był też piekarzem. Zarejestrowaną wędzarnię ryb prowadził Julian Kohnke. Do XX w. była wioską zamieszkaną w przeważającej mierze przez rybaków. W 1921 r. Jastarnia, obok Helu, wyróżniała się największą liczbą ludności trudniącej się rybołówstwem. Obie miejscowości liczyły po 180 rybaków. W okresie międzywojennej w Jastarni znajdowała się Stacja Opieki nad Matką i Dzieckiem. W 1934 r. wszczęto starania o elektryfikację. W kwietniu 1936 r. podpisano umowę z Wielkopolską Spółką Elektryfikacyjną na przeprowadzenie linii wysokiego napięcia. Ostatecznie wójt Jastarni, Marian Stelmaszczyk podjął inne rozwiązanie. W 1938 r. Jastarnia otrzymała prąd od wojska z Helu. Obecna miejscowość ukształtowała się z dwóch wiosek – Boru (Jastarni Gdańskiej, Danziger Heisternest), który był pod zarządem Wolnego Miasta Gdańska i Jastarni (Jastarni Puckiej, Putziger Heisternest) będącej w zarządzie Starostwa Puckiego. Gwałtowny rozwój osady wiązał się z okresem międzywojennym – wtedy powstał tu port rybacki, a wraz z nim przystań żeglugi pasażerskiej. doprowadzono też linię kolejową. 1 stycznia 1973 r. osiedle Jastarnia uzyskało prawa miejskie. Obecnie jest przede wszystkim miejscowością turystyczną. W latach 1974–2005 Jastarnia była uznana przez rząd za miejscowość posiadającą warunki do prowadzenia lecznictwa uzdrowiskowego, dzięki czemu mogły być prowadzone tu zakłady lecznictwa. == Transport wodny == W głównej części Jastarni znajduje się port morski Jastarnia nad Zatoką Pucką oraz 3 przystanie morskie dla rybaków: „Jastarnia I” – pas plaży nad Morzem Bałtyckim w pobliżu ul. Zdrojowej „Jastarnia II” – pas plaży nad Zatoką Pucką w pobliżu ul. A. Mickiewicza i muzeum rybackiego „Jastarnia III” – pas plaży nad Zatoką Pucką w pobliżu ul. Polnej i ul. Abrahama == Zabytki == Kościół Nawiedzenia NMP, ul. Stefańskiego 32, Port rybacki, ul. Portowa, Cmentarzowa Góra, ul. Mickiewicza, obok Muzeum Rybackiego Pod Strzechą, Muzeum Pod Strzechą, ul. Mickiewicza 31, Kapliczka świętej Rozalii z 1883 r., pl. św. Rozalii Kasztanowiec biały, ul. Południowa, Skansen Fortyfikacji z 1939 r., Ośrodek Oporu Jastarnia – pozycja obronna stanowiąca fragment Rejonu Umocnionego Hel, składająca się z czterech schronów bojowych: "Sokół", ul. Mickiewicza 139, na terenie "Sun4Hel Maszoperia","Saragossa", "Sęp" ,"Sabała", ul. Mickiewicza na wysokości wejścia na plażę nr 39, Ruiny niemieckich instalacji przeciwlotniczych. Zabytkowa chata rybacka z 1881 r., zbudowana z wykorzystaniem wyrzuconych przez morze części statków i okrętów, ul. Rynkowa 10, Zbiory rybackie w bosmanacie portu, ul. Portowa 26, Dom wczasowy "Maria", dawniej „Hotel Europejski”, budynek z 1930 r. w stylu modernistycznym, ul. Portowa 3, Dom modernistyczny z 1936 r., ul. Ogrodowa 16, Dom modernistyczny z lat 20/30 XX w., ul. Ogrodowa 44, Pensjonat „Gwiazda Morza” z 1936 r., ul. Rybacka 12, Ośrodek Szkolenia Morskiego "Czarna Perła", budynek w stylu modernistycznym z 1930 r., ul. Rybacka 33. Dom modernistyczny z lat 30. XX w. ul. Szychty 107, Dom modernistyczny z 1926 r. ul. Szychty 111, Skoki spadochronowe nad Helem,. Wieża obserwacyjna ośrodka badawczego torped Luftwaffe Torpedowaffenplatz Gotenhafen-Hexengrund, znajdująca się na wodach Zatoki Puckiej. Kino „Żeglarz”, ul. Portowa 10 Przed rokiem 1939: pensjonat „Janina”, gdzie obecna sala kinowa była stołówką, Lata 1939-1945 niemieckie kino propagandowe, Lata 70 Dokonano remontu. Do dziś zachował się piec kaflowy i napis: „Godziny, lata płyną, lecz cóż, wiecznie jest młode kino”, Molo nad zatoką Pucką, przedłużenie ulicy Stelmaszczyka, Latarnia morska, ul. Kościuszki 2A (możliwość zwiedzania latarni tylko z zewnątrz) == Atrakcje turystyczne == Ścieżka przyrodniczo-dydaktyczna „Torfowe Kłyle (Kùle)” Pomnik przyrody – Kasztanowiec zwyczajny Lądowisko Czterogwiazdkowy hotel spa „Dom Zdrojowy” Krzyż w miejscu dawnej granicy polsko-pruskiej, ul. Sychty 112 Krzyż przydrożny, ul. Sychty 60, Krzyż przydrożny, ul. Mickiewicza 2, Krzyż przydrożny, ul. Mickiewicza, za apartamentem "Posejdon", Figura Michała Archanioła, ul. Ogrodowa 22, Papieska figura Św. Piotra, ul. Bałtycka, Maszt z flagą Rzeczpospolitej Polskiej w ramach projektu "Pod biało-czerwoną", ul. Bałtycka, Tablica upamiętniająca Alojzego Konkela, ul. Krótka (budynek restauracji Gryfon) Tablica upamiętniająca ofiary katastrofy smoleńskiej, ul. Bałtycka 25, Tablica upamiętniająca Jerzego Bandrowskiego, ul. Bałtycka 28 Tablica upamiętniająca Mariana Sellina, ul. Ogrodowa 50 Tablica pamiątkowa poświęcona zespołowi "Daktyl", ul. Sychty 49 Kamień pamięci zaginionych na morzu, ul. Bałtycka 25, Budynek Urzędu Miasta, ul. Portowa 24, Łódź rybacka, ul. Bałtycka 19, === Infrastruktura turystyczna === Na terenie miasta zorganizowanych jest 6 letnich kąpielisk morskich: kąpielisko Kuźnica „Kościół” – z wejściem na plażę nr 33 od ul. Helskiej, obejmujące 100 m linii brzegowej; kąpielisko Jurata „Międzymorze” – z wejściem na plaże nr 60 od ul. Międzymorze, obejmujące 100 m linii brzegowej; kąpielisko Jastarnia „Ogrodowa” – z wejściem na plażę nr 44 od ul. Ogrodowej, obejmujące 100 m linii brzegowej; kąpielisko Jastarnia „Leśna” – z wejściem na plażę nr 52 od ul. Leśnej, obejmujące 100 m linii brzegowej; kąpielisko Jastarnia „Nadmorska-Plażowa” – z wejściem na plażę nr 47-48 od ul. Nadmorskiej i Plażowej, obejmujące 100 m linii brzegowej; kąpielisko Jastarnia „Zdrojowa” – z wejścia na plażę nr 49 od ul. Sychty oraz nr 50 od ul. Zdrojowej, obejmujące 200 m linii brzegowej. W 2013 r. sezon kąpielowy wyznaczono na okres od 1 lipca do 31 sierpnia. == Pieniądz lokalny == Od 2006 r. na terenie gminy Jastarnia w okresie letnim prowadzona jest akcja „Pieniądz Lokalny”. Ma ona na celu promocję gminy. Podczas trwania akcji turyści mogą zakupić żeton „3 merki”. Jest on równowartością 3 złotych polskich. Merki można wymieniać w określonych miejscach na towary lub usługi na terenie gminy. Organizatorem akcji jest gmina Jastarnia działająca poprzez Miejski Ośrodek Kultury, Sportu i Rekreacji w Jastarni. Producentem żetonów jest Mennica Polska S.A. Dotychczas wydane zostały monety: Rok 2006 – 75 lat Juraty Rok 2007 – Kuźnica Rok 2008 – 35. rocznica nadania praw miejskich Jastarni Rok 2009 – Jubileusz Sportu Rok 2011 – 80 lat Juraty == Sport == W mieście działa klub pływacki Delfin Moksir Jastarnia, sekcja siłowa Moksir Jastarnia oraz UKS piłki siatkowej. == Jastarnia w kulturze == Jastarnia osławiona została w piosence wykonywanej przez Rudiego Schubertha pt. „Co roku w Jastarni”. Jastarnia jest również głównym miejscem akcji powieści Artura Gruszeckiego pt. Tam, gdzie się Wisła kończy. == Ludzie związani z Jastarnią == == Przypisy == == Linki zewnętrzne == Jastarnia, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. III: Haag – Kępy, Warszawa 1882, s. 495 . Strona gminy Jastarnia. [dostęp 2011-02-11]. (pol. • ang. • niem.) Biuletyn Informacji Publicznej Urzędu Miasta Jastarni. [dostęp 2011-02-11]. Mateusz Włodarczyk: Panorama sferyczna plaży w Jastarni. [dostęp 2011-02-11]. Jastarnia – informator turystyczny Archiwalne widoki miejscowości w bibliotece Polona