ADAC (niem. Allgemeiner Deutscher Automobil-Club) – niemiecki automobilklub zrzeszający ponad 17 milionów członków (dane z czerwca 2010 r.), w tym ponad 1,5 mln motocyklistów. Tym samym jest największym stowarzyszeniem motocyklistów i drugim automobilklubem na świecie, po amerykańskim AAA. Posiada w Niemczech 18 oddziałów regionalnych. == Nazwa i logo == Założony 24 maja 1903 roku w Stuttgarcie jako Deutsche Motorradfahrer-Vereinigung. Nazwę ADAC (Allgemeiner Deutscher Automobil-Club) wprowadzono w 1911 roku. Pierwsze, charakterystyczne logo zawierało czarną sylwetkę pruskiego orła na białym tle – z racji poparcia dla idei, jakiego udzielał ostatni z niemieckich cesarzy, Wilhelm II. Bardziej współczesne wersje logo to czarna sylwetka orła pruskiego na żółtym tle i poniżej czarne litery „ADAC”. Obecnie najczęściej stosowanym znakiem graficznym są owe czarne litery, umieszczone w górnej części żółtego kwadratu, bądź te same litery na dużych żółtych powierzchniach, rzadziej – żółte litery na ciemnych, bądź czarnych powierzchniach. == Działalność == Zgodnie ze swoim statutem ADAC ma „monitorować i promować transport drogowy, sporty motorowe oraz turystykę chroniąc interesy zmotoryzowanych użytkowników dróg oraz angażować się na rzecz rozwoju ruchu drogowego, w szczególności w obszarze ruchu ulicznego, bezpieczeństwa w ruchu drogowym i edukacji użytkowników z uwzględnieniem aspektów dotyczących ochrony środowiska”, klub ma również za zadanie „wspierać ratownictwo lotnicze i występować w ochronie bezpieczeństwa uczestników ruchu drogowego”. W ADAC istnieje „sekcja” młodzieżowa – ADAC DRIVE. Członkami mogą być dzieci oraz młodzież do lat 18. Głównym celem klubu jest edukacja w zakresie bezpieczeństwa w ruchu drogowym. Rejestracja jest darmowa i oferuje m.in. bezpłatne licencje przygotowujące do egzaminu na prawo jazdy. Klub był członkiem FIA. Jest aktywnym uczestnikiem Europejskiego Programu Oceny Ryzyka na Drogach, FIVA, Euro NCAP, stowarzyszenia pojazdów zasilanych gazem ziemnym oraz stowarzyszenia lobbystów. Wydawca czasopism motoryzacyjnych, np. ADAC Motorwelt oraz map i atlasów. Automobilklub posiada własną, rozbudowaną sieć pomocy drogowej w postaci floty pojazdów w żółtym kolorze z czarnym napisem ADAC. Są to mobilne warsztaty, wyposażone w zestawy narzędzi i urządzeń pomiarowych, w tym uniwersalne komputery diagnostyczne, pomagające nieść skuteczną pomoc techniczną kierowcom w sytuacjach awaryjnych. Samochody te i ich załogi (zwykle jeden mechanik), określane jako „ADAC-Straßenwacht”, czyli dosł. „Służba Drogowa ADAC” (bądź „Patrol drogowy ADAC”) z racji znacznej skuteczności usuwania awarii (rzędu 84% wszystkich interwencji) potocznie nazywane są często mianem tzw. żółtych aniołów (niem. „Gelber Engel”). ADAC testuje nowe samochody i zbiera dane na temat ich awaryjności, regularnie publikując ranking awaryjności aut z danych roczników; zajmuje się również badaniami bezpieczeństwa tuneli i promów, oferuje ubezpieczenia komunikacyjne. Sponsor BMW w wyścigach Formuły 1. ADAC organizuje także imprezy sportowe, festyny, zjazdy aut historycznych. Dokłada starań o świadomość ekologiczną użytkowników pojazdów (np. związaną ze stylem jazdy, doborem prawidłowego ogumienia itp.). Dysponuje ponad 60 ośrodkami szkoleniowymi, głównie w zakresie bezpieczeństwa drogowego. ADAC jest uważana za jedną z najbardziej wpływowych organizacji w Niemczech i jednego z większych lobbystów na świecie. == Historia klubu == === Początkowy okres rozwoju klubu === 24 maja 1903 w Stuttgarcie założone zostało Niemieckie Stowarzyszenie Motocyklistów (niem. Deutsche Motorradfahrer-Vereinigung, DMV), którego zadaniem było planowanie oraz organizowanie imprez sportowych. Za składkę członkowską wynoszącą sześć marek rocznie klub reprezentował interesy zmotoryzowanych. Komitet klubu był organizacyjny. Rok później, gdy zrzeszał on już ponad 3 tysiące członków, we Frankfurcie nad Menem ustalono nowe struktury organizacji – w dużej mierze obowiązujące do dzisiaj. Przewodniczącym klubu był Emil Schmolz. Zafascynowany sportem motorowym brat cesarza Wilhelma, książę Heinrich został pierwszym prominentnym członkiem klubu. W 1905 roku liczba członków DMV przekroczyła 10 tys. W tym roku jego nowym przewodniczącym klubu został dr Josef Bruckmayer z Monachium, a siedzibę centrali przeniesiono ze Stuttgartu do Monachium. W kolejnym roku klub podpisał umowę o kooperacji wspólnie z Cesarskim Automobilklubem KAC (Kaiserlicher Automobil-Club). DMV zgodnie z umową zajmował się propagowaniem wiedzy z zakresu motocykli i małych samochodów silnikowych do wartości max. 3500 marek. Organizacja imprez sportowych była wspólnym zadaniem obu klubów. Natomiast KAC reprezentował DMV przed niemieckimi oraz zagranicznymi urzędami. W roku 1907 ze względu na rosnącą liczbę członków będących kierowcami samochodów klub zmienia nazwę na „Deutsche Motorfahrer-Vereinigung”. Wspólnie z Niemieckim Zakładem Benzynowo–Olejowym DMV ustala maksymalną wysokość ceny litra paliwa na 43 marki. W następnym roku zaczął wydawać swoim członkom tzw. „Grenzkarten”, czyli dokumentów umożliwiających przekraczanie granic państwa bez skomplikowanych formalności celnych związanych z pojazdami. W następstwie tego przywileju liczba członków klubu zaczęła intensywnie wzrastać. Pierwszy rajd „Prinz-Heinrich-Fahrt” z Berlina do Frankfurtu pokazał, że ówczesne niemieckie samochody okazały się najlepsze we wszystkich dyscyplinach. === Działalność ADAC do I wojny światowej === W roku 1911 z 17 tys. zarejestrowanych członków 12 tys. było kierowcy samochodów. DMV zdecydowało zmienić nazwę na „Allgemeiner Deutscher Automobilclub” (ADAC), która obowiązuje do dzisiaj. Klub postanowił, że w przyszłości będzie troszczył się o wszystkich zmotoryzowanych: motocyklistów, automobilistów, kierowców łodzi motorowych, pilotów samolotów i innych statków powietrznych. Rok później klub jako pierwszy rozpoczął planowanie i rozstawianie pierwszych znaków drogowych. W roku 1912 ADAC rozwiązał ścisłą współpracę z Cesarskim Automobilklubem. Ponieważ we wcześniejszych latach pismo członków DMV „Motorfahrer”, w swoich artykułach ostro skrytykowało wprowadzone przez gminy opłaty za korzystanie z dróg, w roku 1913 zostały one zniesione we wszystkich gminach. Wraz z rozpoczęciem I wojny światowej członkowie automobilklubu nawoływani byli do ochotniczego pomagania armii oraz używania swoich samochodów do transportu rannych. Od roku 1915 używanie samochodów do celów prywatnych zostało zabronione. === Dwudziestolecie międzywojenne === Po pierwszej wojnie światowej ze względu brak części zamiennych i ograniczenia w ruchu pojazdów, ale przede wszystkim deficyt paliw na rynku ADAC nakłaniał producentów do konstruowania wytrzymałych i prostych w obsłudze gaźników samochodowych, które mogłyby skutecznie zasilać silnik mieszankami różnych paliw. W 1919 roku w ogłoszonym przez klub konkursie zwycięzcą został Lyma-Vergaser. W roku 1921 ADAC powołał spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością, która w przyszłości miała troszczyć się o interesy oraz usługi finansowe dla swoich członków. W latach dwudziestych i trzydziestych ADAC corocznie organizował tzw. długodystansową kontrolę jakości dróg w całym kraju. Udział w niej brały samochody i motocykle. Ta tradycja została zapoczątkowana w 1921 roku trasą z Berlina do Heidelbergu. Roczna składka dla członków klubu wynosiła wówczas 150 marek. Sześć lat po I wojnie światowej ADAC zorganizowało 1500 sportowych imprez motoryzacyjnych. Klub ADAC Südbayern zorganizował pierwszy Turystyczny Przejazd Klubowy z Monachium przez Rzym i Neapol na Sycylię, w którym udział wzięły: 62 samochody i 20 motocykli. Na Sycylii uczestnicy wzięli udział w wyścigu „Targa Florio”. W roku 1925 prezydent ADAC Josef Bruckmayer niespodziewanie odszedł ze stanowiska, a jego obowiązki przejął Fritz Krüger z Drezna. Rok później został nim Carl Fritz z Monachium. Po 22 latach czasopismo „Der Motorfahrer” zmieniło formułę. Od tej pory członkowie klubu otrzymywali dwie gazety. Dwa razy w tygodniu gazetę „ADAC Sport” i raz w miesiącu magazyn „ADAC-Motorwelt”. Później Motorwelt był najczęściej czytanym czasopismem motoryzacyjnym w Europie. Do „ADAC Sport” drukowano też dodatek prawny „Deutsches Autorecht” (DAR). W związku ze znaczną liczbą zarejestrowanych pojazdów ADAC postanowiło w 1928 roku stworzyć mobilne patrole drogowe. Pierwszymi takimi pojazdami były zaadaptowane do tego celu motocykle z wózkiem. W tym roku trzej pionierzy motoryzacji i lotnictwa zostali honorowymi członkami ADAC. Byli to: Carl Benz – wynalazca samochodu, Ludwig Dürr – zbudował 119 maszyn latających oraz Hugo Eckener – pionier budowy statków powietrznych (obaj z Luftschiffbau Zeppelin GmbH we Friedrichshafen). Od lat 30. XX wieku obowiązkowe stało się zalecenie ADAC corocznego badania technicznego pojazdu. Powstawały też wówczas pierwsze przydrożne telefony alarmowe. ADAC, aby szybko i sprawnie udzielić pomocy swoim członkom na drodze z Monachium do Garmisch zbudował prototypowe budki telefoniczne, z których można wezwać ratunek. === Przekazanie kierownictwa klubowi DDAC w okresie nazistowskich Niemiec === Dla zapewnienia swoim członkom rzetelnej ochrony podczas wypadku, kupna oraz naprawy pojazdu powstał niezależny serwis rzeczoznawców ADAC, którzy służyli radą i pomocą. Prezydentem ADAC został Hermann Fulle. Po dojściu do władzy nazistów, 24 lipca 1933 przedstawiciele niezależnych automobilklubów, zrzeszających obywateli (ADAC, AvD, DTC i NDA) pod presją podpisali dokument, który przeszedł do historii motoryzacji jako „Pakt z Baden-Baden”. Był w nim zapis o przekazaniu kierownictwa automobilklubów w ręce nacjonalistycznego korpusu kierowców. 27 września 1933 powstał jeden niemiecki klub o nazwie DDAC (Der Deutsche Automobilclub) i w ten sposób niezależność ADAC została ograniczona na trzynaście lat. === Ponowna działalność klubu w Niemczech Zachodnich === Od 1946 roku klub mógł kontynuować funkcjonowanie pod starą nazwą – początkowo tylko w Bawarii, a