Afrika Korps (Afrikakorps, pełna nazwa: Deutsches Afrikakorps – DAK) – niemiecki korpus ekspedycyjny utworzony 12 lutego 1941 w celu udzielenia wsparcia siłom włoskim w Afryce Północnej pobitym przez Brytyjczyków w wyniku rozpoczętej 7 grudnia 1940 operacji Compass. Na czele DAK stanął gen. Erwin Rommel. == Historia == === Geneza === Wobec beznadziejnej sytuacji wojsk włoskich walczących w Afryce Północnej, Hitler postanowił wysłać tam korpus ekspedycyjny. Skierowanie DAK do Afryki odbywało się na prośbę włoskiego sztabu generalnego. Uzgodnił on z OKH i gen. Franzem Halderem podporządkowanie sił niemieckich dowództwu włoskiemu. Deutsche Afrika Korps jest jedną z najbardziej znanych niemieckich formacji wojskowych walczących na frontach II wojny światowej. Złożyło się na to kilka przyczyn. Sukcesy niemieckich żołnierzy oraz charyzmatyczna osobowość generała, później feldmarszałka Erwina Rommla doprowadziły do spopularyzowania Afrika Korps w brytyjskich i światowych mediach. Jednocześnie w przeciwieństwie do wielu jednostek Wehrmachtu walczących na innych frontach, żołnierzy Afrika Korps nie obciążały zbrodnie wojenne popełniane na ludności cywilnej i dzięki temu legenda formacji mogła być kultywowana również w okresie powojennym. Popularność formacji doprowadziła do powstania pewnych nieścisłości dotyczących udziału wojsk niemieckich w wojnie w Afryce. W efekcie całość tych sił określa się mianem Afrika Korps, co jest nieprawdą, gdyż w sierpniu 1941 roku doszło do reorganizacji wojsk niemieckich i utworzenia wyższego szczebla dowodzenia: Panzergruppe Afrika. Jej dowódcą został Erwin Rommel, opuszczając tym samym stanowisko dowódcy Afrika Korps, którym mianowano generała porucznika Ludwiga Crüwella. Afrika Korps stał się najistotniejszym komponentem Panzergruppe Afrika i to jemu podczas walk powierzano najtrudniejsze zadania. Jednak jako korpus zgodnie ze schematem organizacyjnym Wehrmachtu składał się z dwóch dywizji, różniąc się od innych korpusów jedynie bardziej rozbudowanymi służbami logistycznymi. Dzięki wysokiemu poziomowi niemieckiej kadry oficerskiej, często dokonywano rotacji i wymiany poszczególnych jednostek pomiędzy różnymi związkami operacyjnymi, co było rzadko praktykowane w innych armiach. Dlatego niemal wszystkie dywizje i brygady niemieckie walczące w Afryce przewinęły się przez szeregi Afrika Korps, a kilka razy w ramach korpusu znalazły się też dywizje włoskie. Pierwsze plany wysłania wojsk niemieckich do Afryki pojawiły się już latem 1940 roku, kiedy Niemcy planowały inwazję na Wielką Brytanię. Niemiecko-włoskie rozmowy sztabowe przeciągały się i dopiero 12 listopada Adolf Hitler wydał rozkaz o przerzuceniu do Afryki Trzeciej Dywizji Pancernej (3 DPanc.). Zanim do tego doszło, Brytyjczycy nie tylko powstrzymali powolną ofensywę włoską w Egipcie, lecz rozpoczęli błyskawiczną kontrofensywę zakończoną rozbiciem sił Benito Mussoliniego w Cyrenajce. Pogarszająca się sytuacja skłoniła niemieckie dowództwo do szybszego przerzutu wojsk do Libii, lecz zamiast całej 3 DPanc., która nie była w pełni gotowa do działań, zdecydowano się na użycie doraźnie sformowanej 5 Dywizji Lekkiej (5 DLek.). Szóstego lutego feldmarszałek Wilhelm Keitel wydał dyrektywę o rozpoczęciu dyslokacji wyznaczonych oddziałów, 12 lutego do Trypolisu przybył Erwin Rommel, a 18 lutego specjalnym rozkazem Hitlera powołano Deutsche Afrika Korps i ten dzień z formalnego punktu widzenia można uznać za początek istnienia formacji. === Początkowy skład === Siły niemieckie składały się z 5 Dywizji Lekkiej dowodzonej przez gen Johannesa Streicha, wzmocnionej 5 pułkiem pancernym. Dywizję przekształcono następnie w 21 Dywizję Pancerną. W jej skład wchodziły: 5 pułk czołgów 200 zmotoryzowany pułk piechoty 1 dywizjon 75 pułku artylerii 1 bateria 33 Dywizjonu Artylerii Przeciwlotniczej 39 Dywizjon Artylerii Przeciwpancernej 606 Dywizjon Samobieżnej Artylerii Przeciwlotniczej 605 Dywizjon Niszczycieli Czołgów 3 Dywizjon Rozpoznawczy 200 Batalion Saperów kompania łączności 800 i 804 kompania filtracyjna (mająca zapewnić wodę pitną dla jednostek bojowych) === Kolejne jednostki i ich skład === 15 Dywizja Pancerna (maj 1941): 8 pułk pancerny 15 Zmotoryzowana Brygada Piechoty, złożona ze 104 i 115 pułków strzeleckich 33 pułk artylerii 33 Zmotoryzowany Dywizjon Rozpoznawczy 33 Zmotoryzowany Batalion Saperów 78 Zmotoryzowany Oddział Łączności 21 Dywizja Pancerna (październik 1941): 5 pułk pancerny (Panzer-Regiment 5) 104 pułk strzelców (Schützen Regiment 104) 20 batalion motocyklowy (Kradschützen-Bataillon 20) 155 pułk artylerii (Artillerie-Regiment 155) 3 batalion rozpoznawczy (Aufklärungs-Abteilung 3) 39 dywizjon przeciwpancerny (Panzerjäger-Abteilung 39) 200 batalion pionierów (Pionier-Bataillon 200) 90 Dywizja Lekka (listopad 1941): 155 pułk piechoty 361 Pułk Afrykański wraz z 361 Dywizjonem Artylerii i I kompanią artylerii przeciwlotniczej z 613 pułku artylerii plot III batalion 255 pułku piechoty III batalion 447 pułku piechoty 605 Dywizjon Niszczycieli Czołgów z 21 DPanc 900 Zmotoryzowany Batalion Saperów 164 Lekka Dywizja Afrykańska (z jednostek Dywizji Fortecznej Kreta), wrzesień 1942: 125 pułk grenadierów pancernych (trzybatalionowy) 382 pułk grenadierów pancernych (trzybatalionowy) 433 pułk grenadierów pancernych (trzybatalionowy) 220 zmotoryzowany pułk artylerii 220 zmotoryzowany dywizjon rozpoznawczy 220 zmotoryzowany batalion saperów 10 Dywizja Pancerna (koniec 1942) 501 Batalion Czołgów Ciężkich (koniec 1942) 503 Batalion Czołgów Ciężkich (koniec 1942) Część 999 Lekkiej Dywizji Afrykańskiej (marzec 1943): 961 zmotoryzowany pułk strzelców (afrykański) 962 zmotoryzowany pułk strzelców (afrykański) 999 zmotoryzowany pułk artylerii 999 zmotoryzowany batalion pionierów == Dowódcy Afrika Korps == gen. por. Erwin Rommel – 14 lutego – 14 sierpnia 1941 gen. por. Ferdinand Schaal – 15 sierpnia – 31 sierpnia 1941 gen. wojsk pancernych Philipp Müller-Gebhard – 1 września – 14 września 1941 gen. wojsk pancernych Ludwig Crüwell – 15 września 1941 – 8 marca 1942 gen. wojsk pancernych Walther Nehring – 9 marca – 18 marca 1942 gen. wojsk pancernych Ludwig Crüwell – 19 marca – 28 maja 1942 gen. wojsk pancernych Walther Nehring – 29 maja – 31 sierpnia 1942 gen. wojsk pancernych Gustav von Vaerst – 1 września 1942 gen. wojsk pancernych Wilhelm Ritter von Thoma – 2 września – 3 listopada 1942 płk Fritz Bayerlein – 4 listopada – 15 listopada 1942 (p.o.) gen. wojsk pancernych Gustav Fehn – 16 listopada 1942 – 27 lutego 1943 gen. wojsk pancernych Hans Cramer – 28 lutego – 30 czerwca 1943 === Panzergruppe Afrika w boju === Rommel znany był z zamiłowania do ryzyka oraz przeprowadzania szybkich operacji ofensywnych. Dowodzenie DAK dało mu duże możliwości, mimo tego, że OKH nakazało mu wstrzemięźliwość w planowaniu operacji i ścisłą współpracę z Włochami. Rommel miał jednak doskonałe warunki do prowadzenia wojny błyskawicznej. Pustynne równiny dawały duże możliwości manewrowe oraz premiowały działania ofensywne. Pierwsze pododdziały bojowe wylądowały w Trypolisie 14 lutego i natychmiast zostały skierowane na front, gdzie trwała brytyjska ofensywa. 24 lutego 3 batalion rozpoznawczy starł się w okolicach Agedabii z brytyjskim patrolem, niszcząc trzy samochody pancerne. W następnych tygodniach na front przybyły kolejne oddziały niemieckie, m.in. 5 pułk pancerny, 2 i 8 zmotoryzowane bataliony karabinów maszynowych, 33 i 39 dywizjony niszczycieli czołgów, 1 dywizjon 75 pułku artylerii. Stworzono również specjalną jednostkę lotniczą złożoną z 60 bombowców Ju-87 i 20 myśliwców Bf-109. W marcu brytyjska ofensywa dobiegła końca, co było wynikiem nie tylko wyczerpania wojsk i rosnącego oporu sił niemieckich, ale także decyzji brytyjskiego rządu o wysłaniu korpusu ekspedycyjnego do Grecji. Rommel wbrew zaleceniom Berlina podjął decyzję o rozpoczęciu działań zaczepnych i przekonał do tego dowództwo włoskie, uzyskując wsparcie w postaci dywizji pancernej Ariete oraz DP Brescia. Łącznie zgromadził 120 czołgów niemieckich i 255 włoskich. 24 marca wojska faszystowskie przeszły do ofensywy rychło przerwanej potężną burzą piaskową. Działania wznowiono 28 marca i już dwa dni później doszło do gwałtownych walk pod Marsa el Brega, a 1 kwietnia rozpoczęły się walki o Agedabię. 3 kwietnia front brytyjskiej obrony został przełamany i Rommel mógł podzielić swoje siły na cztery grupy bojowe, które przeszły do pościgu za rozbitą brytyjską 2DPanc. W ciągu następnego tygodnia zdobyto stolicę Cyrenajki – Benghazi, a poważniejszy opór Brytyjczycy zorganizowali dopiero w Mechilli, gdzie okrążono indyjską 3 brygadę piechoty, dowództwo 2 DPanc. australijski 3 pułk artylerii przeciwpancernej oraz mniejsze oddziały. 8 kwietnia po trzydniowych walkach brytyjski garnizon został rozbity, a dzień wcześniej inna grupa bojowa posuwająca się wzdłuż wybrzeża zdobyła Dernę, gdzie do niewoli dostał się dowódca zimowej ofensywy wojsk brytyjskich, generał O’Connor. Punktem zbiorczym wszystkich grup bojowych miał być Tobruk, lecz nie udało się zdobyć twierdzy z marszu, a wkrótce jej obrońców zasiliła australijska 9DP. W tej sytuacji, jednostki Afrika Korps musiały przystąpić do regularnego oblężenia. W drugiej dekadzie kwietnia ponawiano szturmy na twierdzę, lecz wszystkie ataki zakończyły się fiaskiem. Wiosenna ofensywa zakończyła się niepełnym sukcesem. Udało się wprawdzie wyprzeć Brytyjczyków z Cyrenajki, ale w ich rękach pozostał Tobruk, a ponadto nie rozbito dywizji australijskiej, która sprawnie przeprowadziła odwrót, a następnie wykrwawiła oddziały Afrika Korps. Niemiecka 5 DLek. pod koniec kwietnia niemal nie posiadała czołgów, a stany osobowe niektórych pododdziałów spadły do 25% stanu etatowego. Oddziałom frontowym brakowało amunicji, paliwa oraz wody. Sprzęt, który doskonale sprawował się w Europie, na pustyni stawał się bardzo podatny na awarie. W maju do Libii przybyła 15 DPanc. i odegrała decydującą rolę w odparciu brytyjskiej ofensywy prowadzonej w ramach operacji Brevity. W p