Francuski Wewnętrzny Ruch Oporu (fr. La Résistance Intérieure Française, dosłownie „Francuski Opór Wewnętrzny”, RIF), Ruch Oporu (fr. La Résistance; dosłownie „Opór, Sprzeciw”) – ruch oporu we Francji skierowany przeciwko niemiecko-włoskiemu okupantowi oraz władzom kolaboracyjnym podczas II wojny światowej. W roku 1940 w Paryżu rozpoczęły się pierwsze manifestacje studentów i uczniów skierowane przeciwko okupacji niemieckiej, włoskiej i marionetkowemu rządowi w Vichy (do wolnej strefy Niemcy wkroczyli w listopadzie 1942). Ruch Oporu rozwinął się silniej w strefie południowej, a słabiej w strefie północnej. We Francji cały Ruch Oporu stopniowo podporządkował się emigracyjnym władzom Francji (Komitet Wolnej Francji, następnie CFLN), kierowanym przez Charles’a de Gaulle’a. Organizowano pomoc jeńcom wojennym, propagandę, sabotaż i dywersję, partyzantkę oraz akcje zbrojne przy wsparciu państw alianckich, w tym brytyjskiego SOE i amerykańskiego OSS. Od 1942 r., wobec wzmagających się represji Niemców oraz reżimu Vichy, dzięki delegatowi de Gaulle’a Jeanowi Moulinowi rozpoczął się proces scaleniowy Oporu. W maju 1943 w skład Krajowej Rady Ruchu Oporu weszli walczący komuniści, socjaliści, chrześcijańscy-demokraci i konserwatyści. W lutym 1944, w ślad za zjednoczeniem politycznym, nastąpiło zjednoczenie militarne przez scalenie wszystkich organizacji, w tym AS, FTP i ORA, we Francuskie Siły Wewnętrzne. Największe natężenie walk nastąpiło w ostatnim roku okupacji, szczególnie po wybuchu powstania narodowego. Opór samodzielnie oswobodził szereg departamentów francuskich opuszczanych przez wycofujący się Wehrmacht, pozostałą część kraju natomiast wspólnie z Aliantami. Po wyzwoleniu Francji część bojowników FFI wstąpiła do oddziałów regularnych armii francuskiej. == Organizacje Oporu == Francuscy badacze historii ruchu oporu wyróżniają dwa podstawowe rodzaje typów organizacji – „ruchy” (mouvements – bardziej masowe, o rozległej działalności, było dziewięć znaczniejszych, z mniejszymi łącznie 21) i „siatki” (réseaux – niewielkie, koncentrujące się na wybranej sferze działania, było ich ponad 200). === Ruchy i grupy === Francuska Nadzieja (L’Espoir Français) – grupa utworzona 17 czerwca 1940 na terenach zaanektowanych przez III Rzeszę (Alzacja i Lotaryngia). Została rozbita w czerwcu i lipcu 1941. Organizacja Specjalna (Organisation Spéciale; OS) – skrajnie lewicowa organizacja związana z PC działająca od lipca 1940 do końca 1941 w obu strefach. Ci z Wyzwolenia (Ceux de la Libération; CDLL) – związana z prawicą organizacja powstała 2 sierpnia 1940 w strefie północnej. Czarna Ręka (Le Groupe La Main Noire) – młodzieżowa grupa działająca w Alzacji od września 1940. Grupa Mario (Le Groupe Mario) – skrajnie lewicowa grupa związana z PC działająca w Mozeli od 1940. Armia Ochotników (Armée des Volontaires) – stworzona w październiku 1940 organizacja działająca w strefie północnej. Po jej rozbiciu w 1942 ocaleni bojownicy wystąpili do Wyzwolenia-Północ, CDLL i OCM. Wolni Strzelcy (Franc-Tireur; do grudnia 1941 pod nazwą France Liberté) – utworzona w listopadzie 1940 w strefie południowej lewicowa organizacja nie związana z żadną partią polityczną. Wyzwolenie-Północ (Libération-Nord) – działająca w strefie północnej lewicowa organizacja utworzona z inicjatywy SFIO w grudniu 1940. Wyzwolenie-Południe (Libération-Sud) – powstałe w grudniu 1940 zbrojne ramię SFIO w strefie południowej. Niezależne od Wyzwolenia-Północ. Powstaniec (L’Insurgé) – skrajnie lewicowa organizacja stworzona w 1940 w Rodan przez PSOP. Zemsta (Vengeance) – zorganizowana w grudniu 1940 w strefie północnej organizacja apolityczna. Organizacja Cywilna i Wojskowa (Organisation Civile et Militaire; OCM) – działająca od grudnia 1940 w strefie północnej organizacja tworzona zarówno przez lewicę, jak i prawicę. Walka (Combat) – utworzona w strefie południowej w 1941 organizacja związana z chadecją. Walka Strefy Północnej (Combat Zone Nord) – rozbita w lutym 1942 chadecka organizacja strefy północnej powiązana z Walką ze strefy południowej. Obrona Francji (Défense de la France) – założona w lipcu 1941 organizacja centrystyczna działająca głównie w strefie północnej. Weszła w skład Ruchu Wyzwolenia Narodowego (MLN). Wolni Strzelcy i Partyzanci (Francs-Tireurs et Partisans; FTP) – powstałe z przekształcenia OS i działające od końca 1941 zbrojne ramię tworzonego głównie przez PC (stąd organizację określa się mianem komunistycznej) i w mniejszości przez część działaczy SFIO i PSPO oraz niezależnych lewicowców Frontu Narodowego na Rzecz Walki o Wyzwolenie i Niepodległość Francji (FN) będące najsilniejszą organizacją Ruchu Oporu. Działała zarówno w strefie północnej, jak i południowej, jako pierwsza organizacja obok sabotażu i dywersji postawiła na walkę partyzancką tworząc pierwsze grupy, a następnie oddziały maquis. FTP dzielili się na FTPF (Francuzi) i FTP-MOI (obcokrajowcy przebywający na terenie Francji). Grupa Derhan’a (Le Groupe Derhan) – grupa związana z ruchem gaullistowskim działająca w Mozeli w latach 1942–1943. Infiltracja Administracji Publicznej (Noyautage des Administrations Publiques; NAP) – grupa wydzielona z organizacji Walka zajmująca się infiltracją Państwa Francuskiego. Ruch Oporu (Mouvement Résistance) – powstała w sierpniu 1942 organizacja operująca w strefie północnej. Następnie podporządkowana Ruchowi Wyzwolenia Narodowego (MLN). Tajna Armia (Armée Secrète; AS) – gaullistowska organizacja powstała we wrześniu 1942 w strefie południowej z połączenia Walki, Wyzwolenia-Południe i Wolnych Strzelców. Podporządkowana była Ruchowi Zjednoczenia Ruchu Oporu (MUR). Postawiła na rozwój działalności sabotażowo-dywersyjnej oraz partyzanckiej. W okresie późniejszym rozwinęła swoją działalność o strefę północną nawiązując kontakt z Wyzwoleniem-Północ, CDLL, CDLR i OCM, a także z ORA w strefie południowej i angażując je w Krajową Radę Ruchu Oporu (CNR). Podjęto również współpracę z FN także wchodzącym w skład CNR. Wolny Korpus Pommiès’a (Corps Franc Pommiès; CFP) – założona 17 listopada 1942 przez byłego oficera Armii Rozejmowej organizacja działająca w Pirenejach. 17 lutego 1943 podporządkowała się ORA. Ruch „Lotaryngia” (Le mouvement „Lorraine”) – powstała w Nancy w 1942 organizacja następnie podporządkowana Ruchowi Wyzwolenia Narodowego (MLN). Organizacja Oporu Armii (Organisation de Résistance de l’Armée; ORA) – działająca w strefie południowej od 31 stycznia 1943 apolityczna organizacja giraudyjska. Trzon ORA stanowili żołnierze byłej Armii Rozejmowej sprzeciwiający się kolaboracji. Organizacja działała zarówno w ruchu sabotażowym, jak i maquis. Jako pierwsza w całym Ruchu Oporu zaczęła też używać francuskich stopni wojskowych. Pomimo początkowej niechęci do gaullistów latem 1943 (wraz z utworzeniem CFLN) rozpoczął się proces zjednoczenia ORA z AS. Organizacja była największą siłą Ruchu Oporu po FTP i AS. Ci z Oporu (Ceux de la Résistance; CDLR) – apolityczna organizacja działająca od 18 maja 1943 w strefie północnej. Misja Lotaryngia (Le Groupe Mission Lorraine) – grupa Ruchu Oporu w Mozeli podporządkowana ORA od października 1943. Narodowy Ruch Jeńców Wojennych i Deportowanych (Mouvement National des Prisonniers de Guerre et Déportés; MNPGD) – powstał 12 marca 1944 z połączenia komunistycznego Narodowego Komitetu Jeńców Wojennych (Comité National des Prisonniers de Guerre; CNPG), gaullistowskiego Ruchu Oporu Jeńców Wojennych i Deportowanych (Mouvement de Résistance des Prisonniers de Guerre et Déportés; MRPGD) i giraudyjskiego Narodowego Zgromadzenia Jeńców Wojennych (Rassemblement National des Prisonniers de Guerre; RNPG). Zadaniem wszystkich tych organizacji było wspieranie francuskich jeńców i deportowanych cywili. Francuskie Siły Wewnętrzne (Forces Françaises de l’Intérieur; FFI) – powstały 1 lutego 1944 ze zjednoczenia wszystkich organizacji Ruchu Oporu, główny trzon stanowiły FTP, AS i ORA. Organizacja ta przyjęła charakter wojskowy (wprowadzono stopnie wojskowe) i apolityczny (znaleźli się w niej jednocześnie komuniści, socjaliści, liberałowie, chadecy i konserwatyści). Główny etap działania FFI przypada na francuskie powstanie narodowowyzwoleńcze, które wybuchło po utworzeniu drugiego frontu. FFI podlegały CNR oraz CFLN (później Rządowi Tymczasowemu). === Siatki wywiadowcze === W czasie II wojny światowej na terenie całej Francji działały 324 siatki wywiadowcze związane w większości z wywiadem francuskim (BCRA/DGSS), brytyjskim (SOE i MI6) i amerykańskim (OSS). Do 1942 działa we Francji także radziecka siatka wywiadowcza Czerwona Orkiestra, której ocaleni agenci wstąpili do Ruchu Oporu. Jedną z siatek niepowiązanych z żadnym wywiadem kierował komunista Georges Wodli ps. „Jules” (Le Réseau Wodli – Siatka Woldi). Działała ona w Alzacji od 1941 aż do wyzwolenia. == Kształtowanie się Ruchu Oporu == === Skrajna lewica i anarchizm === Leninowsko-stalinowska Partia Komunistyczna w podziemiu znalazła się de facto już 26 września 1939 po tym jak koalicyjny rząd PRS-AD-USR-IR zdelegalizował ją za działalność antypaństwową (na skutek wytycznych Kominternu PC sprzeciwiała się nowej wojnie), 17 czerwca 1944, na dzień przed gen. de Gaulle’em, działacz partii Charles Tillon zaapelował do narodu francuskiego o tworzenie ruchu oporu przeciwko nazistowsko-faszystowskiej okupacji. Oficjalna linia PC, której nowym Sekretarzem Generalnym został Jacques Duclos, opierała się na jawnej krytyce zarówno marionetkowego Państwa Francuskiego, jak i niepodległościowego Komitetu Wolnej Francji oraz kolonializmu brytyjskiego. Mimo braku oficjalnego przeciwstawienie się III Rzeszy ze względu na pakt niemiecko-radziecki (latem 1941 część działaczy starała się u Niemców o zgodę na wznowienie publikacji gazety L’Humanité) coraz więcej szeregowych działaczy partii tworzyło siatki ruchu oporu. 11 listopada 1940 przedstawiciele paryskiej PC wzięli udział w wielkiej patriotycznej demonstracji z okazji Dnia Pamięci, pod koniec maja 1941 zorganizowano strajk górniczy w Pas-de-Calais