# NSDAP (Narodowosocjalistyczna Niemiecka Partia Robotników) ## Krótki opis Narodowosocjalistyczna Niemiecka Partia Robotników (niem. Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei, NSDAP), powszechnie znana jako partia nazistowska, była skrajnie prawicową partią polityczną w Niemczech, która w latach 1933–1945 sprawowała w tym kraju totalitarną władzę. Zastąpiła Niemiecką Partię Robotników istniejącą w latach 1919–1920. ## Historia ### Początki (1919–1920) 5 stycznia 1919 roku Anton Drexler wraz z Karlem Harrerem powołał w Monachium Niemiecką Partię Robotników (Deutsche Arbeiterpartei, DAP). W chwili utworzenia partia liczyła zaledwie 64 członków i funkcjonowała jako przybudówka dla lokalnego towarzystwa Thule. Latem 1919 roku Adolf Hitler, skierowany przez Reichswehrę do obserwowania środowisk politycznych, uczestniczył w zebraniu partii i zdecydował się do niej przystąpić, objąwszy stanowisko kierownika sekcji werbunkowej. W lutym 1920 roku partia zmieniła nazwę na Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei (Narodowosocjalistyczną Niemiecką Partię Robotników). 24 lutego 1920 podczas zgromadzenia w Hofbräuhaus Hitler przedstawił 25-punktowy program polityczny, który zawierał m.in. anulowanie traktatu wersalskiego, zjednoczenie narodu niemieckiego w jedno państwo oraz kontrolę mediów przez władzę. W lipcu 1921 roku Hitler został przewodniczącym partii z szerokimi kompetencjami. ### Droga do władzy (1921–1933) W 1921 roku liczba członków partii wzrosła do 3 tysięcy, a w 1923 do 30 tysięcy. Potencjalnych działaczy przyciągał wojskowy klimat partii, defilady i mundury. W 1921 roku powstały formacje paramilitarne SA (Sturmabteilung) i SS (Schutzstaffel), które służyły zwalczaniu przeciwników partii. 8 listopada 1923 roku Hitler podczas nieudanej próby przejęcia władzy w Bawarii (tzw. puczu monachijskiego) aresztował lewicowych radnych i zdemolował redakcje pism socjaldemokratycznych. Po tym wydarzeniu partia została zdelegalizowana. Hitler został skazany na 5 lat więzienia, ale uwolniony po 9 miesiącach. W trakcie pobytu w więzieniu napisał "Mein Kampf". Po wyjściu Hitlera z więzienia w 1924 roku NSDAP została odbudowana – najpierw jako partia nielegalna, a potem od 27 lutego 1925 jako legalna partia. W wyborach do Reichstagu w 1928 roku partia uzyskała niewiele poparcia, ale sukces przyszłych wyborów z 1930 roku (18% głosów) pozwolił jej stać się główną siłą polityczną. W wyborach w 1932 roku NSDAP osiągnęła 37% poparcia i stała się największą partią w Reichstagu. 30 stycznia 1933 roku prezydent Paul von Hindenburg desygnował Adolfa Hitlera na kanclerza Rzeszy. ### Rząd monopartyjny (1933–1945) Po pożarze budynku Reichstagu w lutym 1933 roku Hitler nakłonił Hindenburga do podpisania dekretu o ochronie narodu i państwa, co oznaczało zawieszenie swobód obywatelskich. Korzystając z tego, naziści rozpętali masowy terror. W wyborach 5 marca 1933 NSDAP otrzymała 44% głosów. 24 marca 1933 roku Reichstang przyjął ustawę o pełnomocnictwach, co pozwoliło Hitlerowi sprawować władzę bez kontroli parlamentu. W lipcu 1933 roku Niemcy stały się klasycznym państwem monopartyjnym, a NSDAP jedyną legalną partią polityczną. W czasie II wojny światowej partia propagowała ideologię rasistowską, doprowadziła do zagłady milionów ludzi (zwłaszcza Żydów) i dokonała agresji na inne państwa. W 1944 roku partia liczyła 8,5 miliona członków. Po klęsce III Rzeszy kierownictwo partii zostało uznane w procesach norymberskich za organizację zbrodniczą. NSDAP zakazano działalności 20 września 1945 roku decyzją Sojuszniczej Rady Kontroli. ## Struktura NSDAP miała hierarchiczną strukturę zbudowaną według zasady wodzostwa. Na czele stał Adolf Hitler jako Führer. Struktura partyjna obejmowała: - **Nadkomisarzy (Reichsleiter)** – 18 osób, najwyższy szczebel hierarchii - **Gauleiter** – naczelnicy okręgów partyjnych - **Kreisleiter** – naczelnicy powiatów - **Ortsgruppenleiter** – naczelnicy gmin - **Zellenleiter** – naczelnicy komórek - **Blockleiter** – naczelnicy kwartałów Partia miała szereg formacji uzupełniających, m.in. SA, SS, NSKK, NSF, Hitlerjugend i NSDStB. ## Ideologia Ideologia NSDAP opierała się na rasizmie, nacjonalizmie, antysemityzmie i autorytaryzmie. Główne założenia obejmowały: - Przywrócenie siły i godności narodu niemieckiego - Wyeliminowanie wpływów, jakie według nazistów szkodziły niemieckiemu społeczeństwu (np. Żydów, komunistów) - Posiadanie terytoriów w Europie przez Niemcy - Uformowanie społeczeństwa zgodnego z założeniami rasistowskimi ## Znaczenie NSDAP odgrywała kluczową rolę w historii XX wieku, prowadząc do największej wojny w historii ludzkości i holokaustu. Jej działalność doprowadziła do śmierci milionów ludzi i zużycia ogromnych zasobów ekonomicznych Europy. --- **Uwagi:** * Artykuł opiera się na treści z Wikipedii i jest objęty licencją Creative Commons Attribution-Share Alike. * Dane o liczbie członków i strukturze partii mogą się różnić w zależności od źródła. * Termin "nazizm" odnosi się do ideologii i praktyk politycznych związanych z NSDAP. **Źródła:** * Benz, Wolfgang: Historia Trzeciej Rzeszy * Fiołka, Katarzyna: Hitler * Johnson, Paul: Historia Żydów **Linki zewnętrzne:** * [Infografika poparcia dla NSDAP w 1932 roku](https://pl.wikipedia.org/wiki/NSDAP#/media/Plik:NSDAP_Ergebnisse_von_1932.svg)