# Frederik Willem de Klerk ## Wczesne życie i wykształcenie Frederik Willem de Klerk urodził się 18 stycznia 1936 roku w Johannesburgu, w rodzinie o głębokich tradycjach afrykanerskich. Jego ojciec, Johannes de Klerk, był senatorem, a wujek, J.G. Strijdom, pełnił funkcję premiera Południowej Afryki. De Klerk ukończył studia prawnicze na Potchefstroom University for Christian Higher Education (obecnie część North-West University), gdzie uzyskał tytuł licencjata prawa w 1958 roku. ## Kariera polityczna De Klerk rozpoczął swoją karierę w Partii Narodowej (NP), do której wstąpił w 1960 roku. Szybko awansował w strukturach partii, pełniąc różne funkcje parlamentarne. W 1972 roku został wybrany do parlamentu Republiki Południowej Afryki z okręgu Vereeniging. W kolejnych latach pełnił funkcje ministra poczt i telekomunikacji (1975-1978), ministra górnictwa i planowania energetycznego (1978-1979), ministra spraw wewnętrznych (1979-1980) oraz ministra edukacji narodowej (1984-1989). ## Prezydentura i koniec apartheidu 15 sierpnia 1989 roku de Klerk został wybrany przez parlament na prezydenta Południowej Afryki, zastępując P.W. Bothę. Jego prezydentura była przełomowa dla historii kraju. 2 lutego 1990 roku w przemówieniu do parlamentu ogłosił zniesienie zakazu działania Afrykańskiego Narodowego Kongresu (ANC), Partii Komunistycznej Południowej Afryki oraz innych organizacji antyapartheidowych. W tym samym przemówieniu ogłosił zwolnienie Nelsona Mandeli z więzienia, które nastąpiło 11 lutego 1990 roku po 27 latach uwięzienia. Pod jego kierownictwem rozpoczęły się oficjalne negocjacje między rządem a ruchem antyapartheidowym, które doprowadziły do przyjęcia tymczasowej konstytucji w 1993 roku oraz pierwszych wolnych wyborów wielorasowych w 1994 roku. De Klerk nadzorował proces demontażu ustaw apartheidowych, w tym zniesienie Aktu o rejestrze ludności (Population Registration Act) i Aktu o obszarach grupowych (Group Areas Act). ## Nagroda Nobla i późniejsze życie W 1993 roku Frederik de Klerk i Nelson Mandela zostali wspólnie uhonorowani Pokojową Nagrodą Nobla "za ich pracę pokojowe zakończenie reżimu apartheidu oraz za położenie fundamentów pod nową demokratyczną Południową Afrykę". Po przejściu władzy na Nelsona Mandelę po wyborach w 1994 roku, de Klerk pełnił funkcję jednego z dwóch wiceprezydentów w rządzie jedności narodowej do 1996 roku, kiedy to wycofał się z polityki aktywnej. Po opuszczeniu polityki de Klerk założył Fundację Frederika de Klerka (FW de Klerk Foundation), która promuje zasady demokracji konstytucyjnej, pojednania międzyrasowego i ochrony praw mniejszości. Pozostawał aktywnym głosem w południowoafrykańskim dyskusie publicznej, często wypowiadając się na tematy związane z transformacją demokratyczną, prawami człowieka i wyzwaniami współczesnej RPA. ## Śmierć i spadkobierstwo Frederik Willem de Klerk zmarł 11 listopada 2021 roku w swoim domu w Johannesburgu w wieku 85 lat po walce z rakiem płuc. Jego śmierć została uznana za koniec ery polityków bezpośrednio zaangażowanych w przejście od apartheidu do demokracji w Południowej Afryce. Spadkobierstwo de Klerka pozostaje przedmiotem dyskusji - jest uznawany za kluczową postać w pokojowym zakończeniu apartheidu, jednocześnie krytykowany przez niektórych za zbyt powolne tempo reform oraz początkową niechęć do pełnego potępienia systemu apartheidu jako zbrodni przeciwko ludzkości. ## Rodzina De Klerk był dwukrotnie żonaty. Pierwszą żoną była Marike Willemse (ślub 1959, rozwód 1998), z którą miał troje dzieci: Jana, Willemę i Fransa. Drugą żoną została Elita Georgiades (ślub 2001), której pozostał aż do śmierci. ## Cytaty > "Nie podzielam poglądu, że apartheid był zbrodnią przeciwko ludzkości. Uważam, że był to błędny polityczny system, który nie mógł przetrwać w dłuższej perspektywie." > — Frederik Willem de Klerk, wywiad z 2012 roku > "Naszym celem było stworzenie sprawiedliwego społeczeństwa, w którym wszyscy obywatele, niezależnie od koloru skóry, mieliby równe szanse." > — Frederik Willem de Klerk, przemówienie po otrzymaniu Nagrody Nobla, 1993