# Parma – miasto w północnych Włoszech **Parma** – miasto i gmina w północnych Włoszech, w regionie Emilia-Romania, będące stolicą prowincji Parma. Z 174 tysiącami mieszkańców (dane z 2004 roku) jest to ważny ośrodek kulturalny i gospodarczy regionu. Miasto zyskało światową sławę dzięki produkcji seru parmezan oraz bogatej tradycji renesansowej sztuki. ## Historia ### Początki Parma została prawdopodobnie założona przez Etrusków, którzy nazwali ją od nazwy *parma* (okrągłe pola). W 183 roku p.n.e. miasto stało się kolonią rzymską, podobnie jak sąsiednia Modena. Rzymianie osiedlili tu 2000 rodzin, a strategiczne położenie przy skrzyżowaniu Via Aemilia i Via Claudia sprawiło, że Parma szybko nabierała znaczenia. W mieście funkcjonowało forum (w miejscu obecnego Skweru Garibaldiego). ### Średniowiecze W 44 roku p.n.e. miasto zostało zniszczone, a odbudował je cesarz August, który nadał mu tytuł *Julia* za lojalność wobec domu cesarskiego. Po upadku Rzymu Parma przeszła przez okres dominacji barbarzyńskiej, a następnie stała się częścią Królestwa Lombardii od 569 roku. W średniowieczu Parma stała się ważnym przystankiem na Via Francigena, głównej drodze łączącej Rzym z Europą Północną. Aby zwiększyć bezpieczeństwo pielgrzymów, wybudowano wtedy kilka zamków, szpitali i innych budynków. W 774 roku pod rządami Franków Parma została stolicą hrabstwa. ### Od czasów niepodległości do współczesności Około 1140 Parma była prawie niezależna. Po pokoju w Konstancji w 1183, pogłębił się konflikt między miastem a jego sąsiadami. W latach 1213–1248 miasto podzielił konflikt wewnętrzny. W 1341 Parma została podporządkowana Mediolanowi. W 1545 papież Paweł III z rodu Farnese podniósł Parmę do rangi księstwa i przekazał ją swojemu nieślubnemu synowi Piotrowi Ludwikowi Farnese. Potomkowie Piotra Ludwika rządzili Parmą do 1731, kiedy zmarł ostatni męski potomek rodu Farnese. W 1731 księstwo Parmy i Piacenzy trafiło do rąk królów Hiszpanii z dynastii Burbonów. Podczas wojen napoleońskich (1802-1814) Napoleon obalił Burbonów, a Parma była częścią departamentu Taro. Kongres wiedeński w 1815 uznał, że Parma nie trafi z powrotu do rąk Burbonów. W 1860 w plebiscycie mieszkańcy zdecydowali o przyłączeniu byłego księstwa do powstającego Królestwa Włoch. ## Zabytki ### Kościoły - **Katedra romańska** – z XVI-wiecznymi freskami Antonio da Correggio i rzeźbą Benedetto Antelami z XII wieku - **Baptysterium** – przyległe do katedry, zbudowane przez Antelami w 1196 roku - **Kościół św. Jana Ewangelisty** – z barokową fasadową i kopułą ozdobioną przez Correggia - **Kościół San Francesco del Prato** – z XIII wieku, do lat 90. XX wieku funkcjonował jako więzienie - **Sanktuarium Santa Maria della Steccata** - **Klasztor benedyktyński św. Pawła** – z freskami w Camera di San Paolo ### Pałace - **Palazzo della Pilotta** – z 1583 roku, zawierający Akademię Sztuk Pięknych, Bibliotekę Książęcą, Galerię Narodową - **Pałac Książęcy** – zbudowany w 1561 przez Jacopa Barozzi da Vignolę - **Palazzo del Comune** – z 1627 roku - **Palazzo del Governatore** – z XIII wieku - **Pałac biskupi** – z 1055 roku - **Ospedale Vecchio** – Stary Szpital z 1250 roku ### Inne - **Teatro Farnese** – drewniany teatr z 1618-1619 roku - **Cittadella** – forteca z XVI wieku - **Pons Lapidis** – kamienny most rzymski z czasów Augusta - **Orto Botanico di Parma** – ogród botaniczny - **Teatro Regio** – neoklasyczny teatr operowy z 1821-1829 roku - **Audytorium Niccolò Paganini** – zaprojektowane przez Renzo Piano - **Muzeum Arturo Toscanini** – w miejscu urodzenia kompozytora ## Kultura i gospodarka Parma jest ojczyzną dwóch wybitnych malarzy renesansowych – **Antonio da Correggia** i **Parmigianina**. Miasto słynie z produkcji seru parmezan, jednego z najbardziej znanych serów włoskich na świecie. **Parma Calcio 1913** to najbardziej utytułowany klub piłkarski w mieście. W mieście znajduje się wiele cennych zabytków, w tym katedra z XVI-wiecznymi freskami Correggia, pałac książęcy i liczne kościoły. Parma jest również miejscem urodzenia Arturo Toscanini – jednego z najważniejszych dyrygentów w dziejach muzyki klasycznej. ## Transport W mieście funkcjonuje stacja kolejowa Parma, a lotnisko nosi imię Giuseppe Verdiego z IATA: PMF. ## Miasta partnerskie Parma twierdzi miastostwa z: Rosario (Argentyna), Shijiazhuang (ChRL), Bourg-en-Bresse i Tours (Francja), Wormacja (Niemcy), Segedyn (Węgry) oraz Łeba (Polska).