# Paul Cézanne Paul Cézanne (ur. 19 stycznia 1839 w Aix-en-Provence, zm. 22 października 1906 tamże) – francuski malarz postimpresjonistyczny, którego twórczość stanowi pomost pomiędzy impresjonizmem a kubizmem. ## Życiorys ### Młodość i rodzina Paul Cézanne urodził się w 1839 roku w Aix-en-Provence jako syn Louis-Auguste Cézanne, kapelusznika, który w 1848 roku otworzył Bank Cézanne & Cabassol. Rodzina pochodziła najprawdopodobniej z Włoch. Cezanne miał trudne relacje z ojcem, który początkowo nie zgadzał się na jego wyjście z uniwersytetu, gdzie studiował prawo, aby poświęcić się malarstwu. W 1852 roku zapisał się do gimnazjum Bourbon, gdzie poznał Emila Zolę, z którym nawiązał trwającą wiele lat przyjaźń. Po przerwaniu studiów prawniczych w 1861 roku wyjechał do Paryża, gdzie uczył się w Académie Suisse i studiował dzieła starych mistrzów w Luwrze. ### Życie osobiste W 1869 roku poznał Hortense Fiquet, dziewiętnastoletnią modelkę, z którą zamieszkał w tajemnicy, ze strachu przed reakcją ojca. Wkrótce urodził im się syn Paul, o czym rodzina również nie wiedziała. W czasie wojny francusko-pruskiej przeniósł się z rodziną do Estaque, małej wioski pod Marsylią, którą później wielokrotnie malował. Ojciec Cezanne’a, Louis-Auguste, dowiedział się o nieślubnym dziecku syna i zrezygnował z większości wsparcia finansowego. Dopiero pod koniec życia ojciec zgodził się na małżeństwo Paula z Hortense, które odbyło się 28 kwietnia 1886 w Aix-en-Provence. Louis-Auguste zmarł kilka miesięcy później, pozostawiając Cezanne’owi majątek. ### Ostatnie lata W 1886 Émile Zola wydał powieść "L’Oeuvre" ("Arcydzieło"), która doprowadziła do trwałego zerwania przyjaźni z Cezanne’m. Bohater powieści, Claude Lantier, był malarzem pozbawionym mocy twórczej, który popełnił samobójstwo – Cezanne odczytał w tym allegorię własnej sytuacji. 15 października 1906 roku Cezanne został zaskoczony burzą podczas pracy w plenerze, zaziębił się i stracił przytomność. Kilka dni później zmarł na zator płuc. ## Twórczość ### Wczesny okres W początkowym okresie twórczości Cezanne pozostawał pod wpływem malarstwa barokowego i romatycznego. Brał udział w wystawach impresjonistów, ale szybko zaczynał kształtować własne, innowacyjne podejście do malarstwa. ### Innowacje artystyczne Cezanne zakwestionował dotychczasowe sposoby ukazywania przestrzeni, zrezygnował z perspektywy linearnej na rzecz ujmowania perspektywy z różnych punktów widzenia. Jego obrazy zbliżają kształty przedmiotów do form geometrycznych – kół, sześcianów i stożków. To myślenie o sztuce znalazło później wyraz w kubizmie. Pod wpływem Camille Pissarra Cezanne rozjaśnił koloryt swoich obrazów, nadał im lekkość i zrezygnował z grubych szpachli na rzecz subtelnych pociągnięć pędzla. ### Ulubione tematy Ulubiona tematyka Cezanne’a to: - Pejzaże (szczególnie okolice Aix-en-Provence i Estaque) - Portrety - Martwe natury W martwych naturach Cezanne malował owoce, stoły i krzesła, przedstawiając je w specyficzny sposób – tak, jakby traciły równowagę. Nie interesowały go życie Paryża ani tematy popularne wśród impresjonistów, takie jak gwar uliczny czy teatralne widowiska. ### Główne dzieła - **Góra Sainte-Victoire** (seria obrazów z 1885) - **Madame Cézanne** (portret z 1887) - **Wielkie kąpiące się** (praca nad nim trwała od 1900 do końca życia) W obrazach takich jak "Góra Sainte-Victoire" czy "Madame Cézanne" można dopatrywać się inspiracji nie tylko dla kubistów, ale nawet fowistów. ### Wystawy i uznania W 1895 roku, dzięki staraniom ambasadora Ambroise'a Vollarda, odbyła się pierwsza indywidualna wystawa artysty. Choć nie została dobrze przyjęta przez krytyków, wzbudziła zachwyt artystów, w szczególności awangardowych. Po śmierci Cezanne’a w 1907 roku, w ramach Salonu Jesiennego, zorganizowano wielką retrospektywną wystawę jego 50 obrazów, co doprowadziło do uznania znaczącej roli artysty. ## Wpływ na sztukę Moderniści z początku XX wieku uważali Cezanne’a za prekursora współczesnego malarstwa. Henri Matisse nazwał go "ojcem wszystkich malarzy", a wielu twórców uznawało w nim twórcy przełomu w sztuce XX wieku. Również Pablo Picasso zachwycał się jego obrazami i czerpał z niego inspirację dla rozwoju kubizmu. Wraz z Paulem Gauguinem i Vincentem van Goghiem Cezanne jest uważany za jednego z trzech głównych postimpresjonistów. ## Cézanne na rynku sztuki W 2011 katarska rodzina królewska kupiła od George Embiricosa obraz "Gracze w karty" (malowany w latach 1892–93) za 250 milionów dolarów. To dzieło stało się najdroższym w historii, aż do 2017 roku, gdy obraz Leonarda da Vinci "Zbawiciel świata" został sprzedany za wyższą kwotę. ## Galeria prac Cezanne stworzył liczne obrazy w różnych technikach, w tym olejne malowidła, akwarele i rysunki. Jego twórczość obejmuje setki dzieł, w tym wiele wersji tych samych tematów, co świadczy o procesie ciągłej ewolucji artystycznej. ## Źródła - Silvia Borghesi, Anna Nermin Germeyan (tłumaczenie): *Cézanne*. Warszawa: HPS, 2006. ISBN 83-60529-01-9. ## Linki zewnętrzne - [Paul Cézanne's Paintings](https://www.paulcezanne.net/) (ang.) - [Paul Cézanne: A Virtual Art Gallery](http://www.halter.net/cezanne/) (ang.) - [Paul Cézanne](https://en.wikipedia.org/wiki/Paul_Cézanne) (ang.) - [Paul Cezanne. Malarstwo i biografii](https://www.cezanne-gallery.com/)