Lambert Wilson (ur. 3 sierpnia 1958 w Neuilly-sur-Seine) – francuski aktor i reżyser filmowy, teatralny, radiowy i telewizyjny. W swojej karierze spróbował wszelkich form rozrywki, grał w filmach autorskich, produkcjach komercyjnych, musicalach, a także w klasycznym teatrze, w tym operetkach i operach. == Życiorys == === Wczesne lata === Urodził się w Neuilly-sur-Seine w rodzinie pochodzenia irlandzkiego jako jeden z dwóch synów fotomodelki Nicole i Georgesa Wilsona (ur. 16 października 1921, zm. 3 lutego 2010), francuskiego aktora, teatralnego menedżera, reżysera, dyrektora Théâtre de l’Oeuvre w Paryżu (w latach 1978–1995). Wychowywał się w środowisku aktorów. Występy rozpoczął w 1974 r. na scenie Théâtre National Populaire. W latach 1974–1978 studiował w Drama Center w Londynie. === Kariera ekranowa === Debiutował w niewielkiej ekranowej roli u boku takich sław jak Jane Fonda, Vanessa Redgrave i Meryl Streep w dramacie Julia (1977) Freda Zinnemanna, u którego zagrał po pięciu latach efektowną postać wysokogórskiego przewodnika w dramacie Pięć dni pewnego lata (Five Days One Summer, 1982) z Seanem Connerym. Jego ostre rysy twarzy i orli nos sprawiły, że obsadzony został w roli heroicznego romantyka, mesmeryzującego pustynnego szejka Jaffara w niezależnym dramacie przygodowym Sahara (1983) z Brooke Shields. Na liście jego filmowych sukcesów i nominacji do nagrody Cezara są takie kreacje jak: rola szalonego terrorysty w dramacie Andrzeja Żuławskiego Kobieta publiczna (La Femme publique, 1984) z Valérie Kaprisky, postać desperackiego współlokatora agenta nieruchomości w melodramacie Spotkanie (Rendez-vous, 1985) z Juliette Binoche i Wadeckiem Stanczakiem, uduchowionego księdza w dramacie biograficznym Zima 54 – ksiądz Pierre (Hiver 54, l’abbé Pierre, 1989) z Claudią Cardinale, Marc Duveyrier w komedii muzycznej Znamy tę piosenkę (On connaît la chanson, 1997) z Sabine Azémą i Jane Birkin, Arthus de Poulignac w komedii Wielki świat (Jet Set, 2000) z udziałem Samuela Le Bihana i Ornelli Muti, przeor Christian w dramacie Xaviera Beauvois Ludzie Boga (Des hommes et des dieux, 2010) opartym na faktach oraz francuski polityk Charles de Gaulle w biograficznym dramacie historycznym De Gaulle (2020). W 1987 był kandydatem do roli agenta 007 w piętnastym filmie z cyklu przygód Jamesa Bonda W obliczu śmierci, którą jednak ostatecznie zagrał Timothy Dalton. Imponował wszechstronnością jako zimny i cyniczny Mikołaj Stawrogin w ekranizacji powieści Fiodora Dostojewskiego Biesy (Les Possédés, 1988) w reżyserii Andrzeja Wajdy. W 1990 w Paryżu odebrał honorową nagrodę im. Jeana Gabina. Komercyjnym sukcesem światowym była kreacja Merowinga w kasowej hollywoodzkiej produkcji Matrix Reaktywacja (The Matrix Reloaded, 2003) i sequelu Matrix Rewolucje (The Matrix Revolutions, 2003). Pojawił się jako czarny charakter cyniczny miliarder w adaptacji powieści Clive’a Cusslera Sahara (2005) z Matthew McConaugheyem. Jednak za rolę bezwzględnego szefa imperium finansowego koncernu kosmetycznego „Hedare Beauty” w nieudanym hollywoodzkim filmie sensacyjnym Kobieta-Kot (Catwoman, 2004) z Halle Berry i Sharon Stone zdobył nominację do nagrody Złotej Maliny dla najgorszego aktora drugoplanowego. Wziął udział we francuskiej reklamie Crédit Lyonnais (2006). Przewodniczył jury sekcji „Un Certain Regard” na 52. MFF w Cannes (1999). Zasiadał również w jury konkursu głównego na MFF w Marrakeszu (2012). W kwietniu 2013 został zaproszony przez MINUSTAH (United Nations Stabilization Mission) na Haiti w charakterze pomocy w realizacji różnych programów kulturalnych. Był mistrzem ceremonii na otwarciu i zamknięciu 67. (2014) i 68. MFF w Cannes (2015). === Kariera sceniczna === Ekranową karierę znakomicie łączył z karierą sceniczną. Grał w przedstawieniach: Ostatni (Les Derniers) Maksima Gorkiego (1978), Teatr Graal (Graal théâtre) Florence Delay (1981), Miłość miłości (L’Amour de L’Amour) Jeana-Louisa Barraulta (1984), Leokadia (Léocadia) Jeana Anouilha (1986), Maszyna piekelna (La Machine infernale) Jeana Cocteau (1986), Celestyna (La Célestine) Fernando de Rojasa (1989), Eurydyka (Eurydice) Jeana Anouilha (1991) w reż. jego ojca, Ruy Blas Victora Hugo (1992) w reż. jego ojca, Pigmalion. Romans w pięciu aktach (1993) G.B. Shawa, Z prochu powstałeś (Ashes to Ashes) Harolda Pintera (1998) i Debata w Valladolid (La Controverse de Valladolid) Jeana-Claude’a Carrière (1999). Wystąpił także w dwóch wyreżyserowanych przez siebie sztukach – Kaprysy Marianny (Les Caprices de Marianne) Alfreda de Musseta (1994) i Berenika (Bérénice) Jeana Baptiste Racine (2001) prezentowanym na festiwalu teatralnym w Awinionie i Chaillot National Theatre w Paryżu. Pojawił się również w musicalach: Lambert Wilson Chante (1990), Uroczystość nauk humanistycznych (Lettres à Gala) Paula Éluarda (1995), Mała nocna muzyka (A Little Night Music) z Judi Dench na londyńskiej scenie Royal National Theater (1996), Demony cudów (Démons et merveilles) Françoise d’Eaubonne (1997), Męczeństwo Św. Sebastiana (Le Martyre de Saint-Sébastien) Claude Debussya i Gabriele d’Annunzio (1998), Noce (Les Nuits) Alfreda de Musseta (2001), Amerykańska noc (La Nuit américaine) w reż. Hélène Vincent (2005) i Dobrze! Teraz zatańczmy (Eh bien ! Dansez maintenant) Vladimira Cosmy (2006). === Kariera muzyczna === W 1989 sprawdził się jako piosenkarz (baryton), debiutując albumem Musicals (wyd. EMI) z piosenkami wielkich musicali amerykańskich, a 1996 wydał płytę Démons et merveilles (wyd. Virgin Classics) z klasycznymi piosenkami ze złotego okresu kinematografii francuskiej. Jako narrator współpracował z najsławniejszymi dyrygentami takimi jak Mstisław Rostropowicz, Prêtre Mazur, Charles Dutoit i Seiji Ozawa. Brał udział w realizacji Le Martyre de Saint Sebastien Claude Debussy’ego, Lelio Hectora Berlioza, L’Histoire du Soledat Igora Strawinskiego i Manfred Roberta Schumanna. W 2004 nagrał płytę Musicals (wyd. EMI) z orkiestrą filharmonii w Monte Carlo pod dyrygenturą Johns McGlinnsa, gdzie znalazły się takie piosenki jak „Maria” z West Side Story, „There But For You Go I” z Brigadoon Lernera i Loewe’a, „The Cafe Song” z musicalu Nędznicy, „Johanna” ze Sweeney Todd Stephena Sondheima, „Love Song” z Miłosne życie (Love Life) Kurta Weilla i Alana Jaya Lernera, „It Must Be So” z Candide Leonarda Bernsteina i „Silly People” z Mała nocna muzyka (A Little Night Music) Sondheima, „Finishing the Hat” z Niedziela w parku z Jerzym (Sunday in the Park with George), „You Do Something to Me” z Pięćdziesięciomilionowy Francuz (Fifty Million Frenchmen) Cole Portera, „Never Will I Marry” z Greenwillow Franka Loessera. 12 lutego 2016 ukazał się jego album Wilson chante Montand w hołdzie piosenkarza Yvesa Montanda z okazji 25. rocznicy śmierci artysty. Wśród 17. utworów na płycie znalazł się Mais qu’est-ce que j’ai? z tekstami Edith Piaf w 1947. == Życie prywatne == 12 kwietnia 2016 w programie France 3 Le Divan Marca-Oliviera Fogiela otwarcie przyznał się do swojego biseksualizmu, stwierdzając: „Kochałem kobiety, kochałem mężczyzn, nikczemny aktor. Liczy się miłość przez duże M”. == Filmografia == === Filmy fabularne === 1977: Julia jako Walter Franz 1979: Lady Oscar – Róża Wersalu (Lady Oscar) jako wojak 1979: Żandarm i kosmici (Le Gendarme et les extra-terrestres) jako kosmita z Beaupied 1979: Z piekła do zwycięstwa (Contro quattro bandiere) 1979: Nowe pokolenie (New Generation) 1981: Chanel – Samotność nr 5 (Chanel Solitaire) 1982: Ce fut un bel été jako Antoine 1982: Na skraju przepaści (Five Days One Summer) jako Johann Biari 1982: Prywatka 2 (La Boum 2) jako Felix 1982: Pięć dni pewnego lata (Five Days One Summer) jako Johann Biari 1983: Sahara jako Jaffar 1984: Kobieta publiczna (La Femme publique) jako Milan Mliska 1984: Cudza krew (Le Sang des autres) jako Paul 1985: L’Homme aux yeux d’argent jako Villain 1985: Rouge baiser jako Stéphane 1985: Rendez-vous jako Quentin 1985: Abandons 1986: La Forêt noire 1986: Corps et biens jako Michel Sauvage 1986: Błękitne jak piekło (Bleu comme l’enfer) jako Ned 1987: Brzuch architekta (The Belly of an Architect) jako Caspasian Speckler 1988: El Dorado jako Ursúa 1988: Szuani! (Chouans!) jako Tarquin 1988: Biesy (Les Possédés) jako Mikołaj Stawrogin 1989: Zima 54: Ojciec Piotr (Hiver 54, l’abbé Pierre) jako opat Pierre 1989: Suivez cet avion jako Rémi Cerneaux 1989: Rusałka (La Vouivre) jako Arsene Muselier 1991: Shuttlecock jako John Prentis 1991: Un homme et deux femmes jako dr Paul Baudoin 1991: Obcy (Strangers) jako Facet 1992: Tragarz puchu (Warszawa. Annee 5703) jako Alek 1993: Boża iskra (L’ Instinct de l’ange) jako Henry 1994: Une qui promet jako Ferdinand 1994: Kaprysy Marianny (Les Caprices de Marianne) jako Octave 1995: Jefferson w Paryżu (Jefferson in Paris) jako Comte de Lafayette 1996: Gwiazdor (The Leading Man) jako Felix Webb 1996: Kapryśna rzeka (Les Caprices d’un fleuve) jako pan Malène 1997: Znamy tę piosenkę (On connait la chanson) jako Marc Duveyrier 1997: Markiza (Marquise) jako Racine 1998: Zbyt wiele (małej) miłości (Trop (peu) d’amour) jako Paul 1999: Ostatni wrzesień (The Last September) jako Hugo 2000: Miłość zerwana we śnie (Combat d’amour en songe) jako Sebatol 2000: Wielki świat (Jet Set) jako Arthus de Poulignac 2001: HS – hors service jako Francis 2001: Z daleka od Chin (Far From China) jako Jean-Pierre 2002: Grobowiec (Les Tombales) jako Joseph 2003: Nie na ustach (Pas sur la bouche) jako Eric Thomson 2003: Granice czasu (Timeline) jako lord Arnaut 2003: Matrix Rewolucje (The Matrix Revolutions) jako Merowing 2003: Labirynt (Dédales) jako Brennac 2003: Matrix Reaktywacja (The Matrix Reloaded) jako Merowing 2003: To jest lżejsze dla wielbłąda (Il est plus facile pour un chameau...) jako Aurelio 2004: Kobieta-Kot (Catwoman) jako George Hedare 2004: Wielki świat 2 (People) jako Frère Arthus 2005: Mort a l’écran jako Daniel Brullmann 2005: L’Anniversaire jako Raphaël 2005: Gentille jako Philippe 2005: Królową być (Palais royal!) jako książę Ar