# Binjamin Netanjahu Binjamin (Bibi) Netanjahu (hebr. בנימין נתניהו, ur. 21 października 1949 w Tel Awiwie) to izraelski polityk, wieloletni członek Knesetu oraz przewodniczący partii Likud od 1993 roku (z przerwą). Pełnił funkcję premiera Izraela w latach 1996–1999, 2009–2021 oraz ponownie od 2022 roku. W lipcu 2019 roku został najdłużej urzędującym premierem w historii Izraela. ## Życiorys ### Dzieciństwo i młodość Binjamin Netanjahu urodził się w Tel Awiwie jako syn Cilli i Bencijjona Netanjahu. Miał dwóch braci: Joniego (1946–1976), komandosa i bohatera wojennego, oraz Iddo (ur. 1952), lekarza i autora książek. Wychowywał się w Jerozolimie, a następnie w Stanach Zjednoczonych, gdzie jego ojciec wykładał na uniwersytetach. Ukończył Cheltenham High School w Pensylwanii. Dorastanie w USA wywarło wpływ na jego znajomość języka angielskiego, którym posługuje się z wyraźnym amerykańskim akcentem. ### Służba wojskowa W 1967 roku, po ukończeniu szkoły średniej, Netanjahu powrócił do Izraela i wstąpił do elitarnej jednostki Sajjeret Matkal. Brał udział w wielu tajnych operacjach, m.in. w operacji uwolnienia zakładników z porwanego samolotu Sabena w 1972 roku, podczas której został ranny. Służył także podczas wojny Jom Kipur w 1973 roku, po czym opuścił armię w randze kapitana. ### Studia i biznes Po zakończeniu służby wojskowej Netanjahu wyjechał do Stanów Zjednoczonych, gdzie studiował architekturę i administrację biznesu na Massachusetts Institute of Technology (MIT). Uzyskał licencjat z architektury w 1975 roku oraz tytuł magistra administracji biznesu w 1977 roku. Studiował również nauki polityczne na Uniwersytecie Harvarda. W czasie studiów pracował jako doradca w firmie Boston Consulting Group. Według ujawnionych dokumentów, w latach 70. Netanjahu dorabiał jako statysta w Hollywood. Miał epizodyczną rolę w serialu "Hawaii Five-O" w 1975 roku. ### Działalność po śmierci brata W 1976 roku jego brat Jonatan Netanjahu zginął podczas operacji Entebbe w Ugandzie. Po tym wydarzeniu Binjamin Netanjahu powrócił na stałe do Izraela i podjął pracę w fabryce mebli jako dyrektor ds. marketingu. W 1978 roku założył Jonathan Netanjahu anti-Terror Institute, który zajmował się edukacją na temat walki z terroryzmem. ### Kariera dyplomatyczna W latach 1982–1984 Netanjahu pełnił funkcję zastępcy ambasadora Izraela w Stanach Zjednoczonych, a w latach 1984–1988 był ambasadorem Izraela przy ONZ. ## Kariera polityczna ### Początki w Knesecie W 1988 roku Netanjahu powrócił do Izraela i wstąpił do partii Likud. Został wybrany do Knesetu i mianowany wiceministrem spraw zagranicznych w rządzie Icchaka Szamira. W tym okresie rywalizował z ministrem spraw zagranicznych Dawidem Lewim. ### Przywództwo w Likudzie Po klęsce Likudu w wyborach parlamentarnych w 1992 roku, Netanjahu został liderem partii w 1993 roku. Krytykował porozumienia z Oslo i ostrzegał przed falą terroru. Po zabójstwie premiera Icchaka Rabina w 1995 roku, Netanjahu był krytykowany przez media i opinię publiczną. ### Pierwsza kadencja jako premier (1996–1999) W wyborach parlamentarnych w 1996 roku Binjamin Netanjahu pokonał Szimona Peresa i został premierem Izraela. Był najmłodszym premierem w historii Izraela. Podczas swojej pierwszej kadencji Netanjahu kwestionował porozumienia z Oslo i domagał się od Palestyńczyków konkretnych dowodów dobrej woli w postaci wstrzymania zamachów terrorystycznych. Spowolniło to proces pokojowy i wstrzymało przekazywanie Palestyńczykom miasta Hebron. W 1997 roku Netanjahu zlecił Mosadowi zabójstwo szefa biura politycznego Hamasu, Khaleda Meszala, w Jordanii. Po nieudanej operacji i aresztowaniu izraelskich agentów, Izrael przekazał Jordanii antidotum na truciznę i wypuścił dziesiątki palestyńskich więźniów. W 1998 roku Netanjahu podpisał porozumienie Wye River Memorandum, w którym zobowiązał się przekazać Autonomii Palestyńskiej 13% terytorium Zachodniego Brzegu i otworzyć międzynarodowy port lotniczy w Gazie. W zamian Arafat zobowiązał się anulować artykuły w Palestyńskiej Karcie Narodowej wzywające do zniszczenia Izraela. Zasada "trzech nie" stała się charakterystyczna dla jego polityki: nie dla wycofania ze Wzgórz Golan, nie ma rozmów w sprawie Jerozolimy, nie ma żadnych wstępnych warunków przed rozmowami pokojowymi. Po przegranej w wyborach bezpośrednich premiera w 1999 roku, Netanjahu ustąpił ze stanowiska i czasowo wycofał się z polityki. ### Powrót do polityki Po upadku rządu Ehuda Baraka w 2000 roku, Netanjahu wyraził chęć powrotu do polityki. W 2002 roku Ariel Szaron mianował go ministrem spraw zagranicznych. ### Minister finansów (2003–2005) Po wyborach parlamentarnych w 2003 roku, Szaron powołał Netanjahu na funkcję ministra finansów. Jako minister finansów, Netanjahu przeprowadził szereg reform gospodarczych, m.in. w zakresie podatków i rynku kapitałowego. Dążył do liberalizacji izraelskiej gospodarki, wspierając prywatne inicjatywy gospodarcze i ograniczając wydatki rządowe. Jego polityka spotkała się z ostrą krytyką ze strony lewicowej opozycji i kolegów z partii. Gdy w 2004 roku Ariel Szaron przedstawił plan jednostronnego wycofania żydowskich osiedli ze Strefy Gazy, Netanjahu zaprotestował i w 2005 roku podał się do dymisji. ### Ponowne przywództwo w Likudzie W 2005 roku Netanjahu ponownie został liderem partii Likud. Po wyborach parlamentarnych w 2006 roku Likud przeszedł do opozycji. ### Druga kadencja jako premier (2009–2013) W 2009 roku prezydent Szimon Peres powierzył Netanjahu misję utworzenia nowego rządu. Od początku drugiej kadencji Netanjahu znajdował się pod silną presją administracji prezydenta Baracka Obamy, która dążyła do zamrożenia rozbudowy żydowskich osiedli na Zachodnim Brzegu i utworzenia państwa palestyńskiego. Netanjahu uzależnił poparcie dla państwa palestyńskiego od uznania przez Palestyńczyków Izraela jako państwa żydowskiego. ### Wybory parlamentarne 2013 i 2015 W 2013 roku Netanjahu stanął na czele koalicji rządowej. Pod koniec 2014 roku zdymisjonował liderów koalicyjnych partii Jest Przyszłość i Ruchu, co doprowadziło do przedterminowych wyborów w 2015 roku. Po wyborach w 2015 roku Netanjahu ponownie stanął na czele rządu. Podczas wizyty Donalda Trumpa w Izraelu w lutym 2017 rozmawiał z nim m.in. o przeniesieniu amerykańskiej ambasady do Jerozolimy. ### Wybory parlamentarne 2019, 2020 i 2021 W wyborach w kwietniu 2019 i wrześniu 2019 Likud zdobył zbliżoną liczbę mandatów do Niebiesko-Białych, co doprowadziło do impasu politycznego. W 2019 roku postawiono Netanjahu zarzuty korupcyjne. W 2020 roku Netanjahu zawarł koalicję z Benim Gancem. Stracił stanowisko premiera w 2021 roku na rzecz Naftalego Bennetta, stając się liderem opozycji. ### Wybory parlamentarne 2022 i powrót na stanowisko premiera W wyborach w 2022 roku koalicja partii pod przywództwem Netanjahu zwyciężyła, a 29 grudnia 2022 został zaprzysiężony na premiera 37. rządu Izraela. Rząd ten, w którym znalazły się skrajnie prawicowe partie, bywa nazywany najbardziej prawicowym w historii państwa Izrael. ### Reforma sądownictwa i protesty W początkowym okresie nowego rządu Netanjahu skupił się na pracach nad pakietem reform sądownictwa, który zakładał m.in. osłabienie pozycji Sądu Najwyższego. Plany zmian w prawie spotkały się z ogromnymi protestami społecznymi. Przeciwko wprowadzaniu zmian wypowiedział się nawet minister obrony Jo’aw Galant. ### Wojna Izraela z Hamasem (od 2023) Po ataku Hamasu na Izrael w październiku 2023, Netanjahu ogłosił stan wojny. Przez dużą część izraelskiego społeczeństwa atak Hamasu został uznany za porażkę przywódców państwa, a poparcie społeczne premiera spadło. Był krytykowany także przez rodziny zakładników porwanych przez bojowników Hamasu z powodu swoich oporów przed negocjowaniem zawieszenia broni w celu uwolnienia zakładników. 20 maja 2024 roku prokurator Międzynarodowego Trybunału Karnego w Hadze poinformował, że wystąpił o nakazy aresztowania dla Netanjahu i ministra obrony Izraela, Jo’awa Galanta, a także trzech przywódców Hamasu. W listopadzie 2024 MTK wydał nakaz aresztowania Netanjahu, Galanta i Deifa z powodu oskarżeń o zbrodnie wojenne i zbrodnie przeciwko ludzkości. ## Odznaczenia * Krzyż Wielki Orderu Krzyża Południa (Brazylia, 2019) ## Kontrowersje i zarzuty Postać Binjamina Netanjahu od lat budzi kontrowersje. Krytykowany jest za swoje poglądy na temat procesu pokojowego z Palestyńczykami, za politykę osadniczą na Zachodnim Brzegu oraz za reformy sądownictwa. W 2019 roku postawiono mu zarzuty korupcyjne. W listopadzie 2024 roku Międzynarodowy Trybunał Karny wydał nakaz aresztowania Netanjahu, z zarzutami o zbrodnie wojenne i zbrodnie przeciwko ludzkości. Pomimo kontrowersji, Binjamin Netanjahu pozostaje jedną z najbardziej wpływowych postaci we współczesnej historii Izraela.