Christoph Waltz (ur. 4 października 1956 w Wiedniu) – austriacko-niemiecki aktor i reżyser. Zdobył międzynarodowe uznanie dzięki drugoplanowym rolom czarnych charakterów w filmach anglojęzycznych. Zdobywca dwóch nagród Oscara za role drugoplanowe w obrazach Quentina Tarantino Bękarty wojny (2009) i Django (2012). Laureat nagrody dla najlepszego aktora podczas 62. MFF w Cannes (2009) oraz Złotego Globu za najlepszą rolę drugoplanową. 1 grudnia 2014 otrzymał własną gwiazdę w Alei Gwiazd w Los Angeles znajdującą się przy 6667 Hollywood Boulevard. == Życiorys == === Rodzina i edukacja === Urodził się i dorastał w Wiedniu jako trzecie z czwórki dzieci pary scenografów i kostiumografów – Elisabeth Urbancic i Johannesa Waltza. Jego matka pochodziła z Austrii, a ojciec z Monachium. Jego dziadek ze strony ojca, Wilhelm Waltz, pochodził z Hesji, był prawnikiem i sygnatariuszem w Monachium. Jego babka, Maria Mayen, i ojczym jego matki, Emmerich Reimers, byli aktorami w Burgtheater w Wiedniu. Kompozytor Alexander Steinbrecher po raz drugi ożenił się z matką Waltza i tym samym został ojczymem Waltza; dlatego Waltz i reżyser filmowy Michael Haneke mieli tego samego ojczyma. Ukończył Gymnasium Billrothstraße 73 w dzielnicy Wiednia Döbling i zdał maturę, podobnie jak jego dwaj bracia, Martin i Johannes. Uczęszczał do Terezjańskiej Akademii Wojskowej. Waltz początkowo chciał zostać kamerzystą, ponieważ interesował się technologią. Jak sam twierdzi, „wszedł do filmu tylko z powodu braku innych pomysłów”. Później studiował aktorstwo w wiedeńskim seminarium im. Maxa Reinhardta przy Universität für Musik und darstellende Kunst Wien, a następnie w Lee Strasberg Theatre and Film Institute w Nowym Jorku, gdzie pobierał lekcje u Lee Strasberga i Stelli Adler. === Kariera w Europie === W 1977 jego debiut teatralny miał miejsce na scenie Theater an der Wien. Następnie grał w teatrach w Zurychu i Kolonii, a także we Frankfurcie nad Menem, Hamburgu, wiedeńskim Burgtheater i podczas festiwalu w Salzburgu. W 1982 otrzymał prestiżową Nagrodę O. E. Hassego w Akademie der Künste. Po raz pierwszy trafił na mały ekran w roli nastolatka Güntera Veselya, który wraz ze swoim współwięźniem (Erwin Leder) przebywa w areszcie za włamanie w telewizyjnym dramacie ZDF/ORF Debiut (Der Einstand, 1977). Dwa lata potem pojawił się jako sanitariusz w sekwencji początkowej na stacji kolejowej z rannym plutonem (niewymieniony w czołówce) w dramacie wojennym Andrew V. McLaglena Steiner – Żelazny krzyż 2 (Steiner – Das Eiserne Kreuz, 2. Teil, 1979) u boku Richarda Burtona i Roberta Mitchuma. W telewizyjnym filmie historycznym ZDF/ORF Feuer! (1979) o Wiośnie Ludów w Cesarstwie Austriackim wystąpił w głównej roli jako arcyksiążę Karl Albrecht Schlick, przywódca demonstrantów przed Hofburgiem przeciwko polityce naprawczej Metternicha i brakowi praw obywatelskich. W filmie Ogień i miecz – historia Tristana i Izoldy (Feuer und Schwert – Die Legende von Tristan und Isolde, 1981) na motywach legendy Tristan i Izolda zagrał tytułową postać rycerza Tristana. W dramacie Stanie na głowie (Kopfstand, 1981) wcielił się w rolę Markusa Dorna, odrzuconego przez matkę i ojca, który po przebyciu w ośrodku psychiatrycznym doświadcza uszkodzeń fizycznych i psychicznych. Można go było także dostrzec w odcinkach seriali telewizyjnych, w tym Parole Chicago (1979), Sprawa dla dwóch (Ein Fall für zwei, 1985), Derrick (1986, 1988) czy Tatort (1987). Znalazł się w obsadzie dwóch dramatów biograficznych Krzysztofa Zanussiego – Życie za życie. Maksymilian Kolbe (1991) w roli Jana Tytza (głos Adam Ferency), jednego z więźniów obozu w Auschwitz, gdzie dokonuje ucieczki i Brat naszego Boga (Our God’s Brother, 1997) jako polski malarz Maksymilian „Maks” Gierymski. Wystąpił w serialu historyczno–biograficznym France 3 Napoleon (1991) jako Karl Emmanuel, miniserialu historycznym EuroVideo Król Münsteru (König der letzten Tage, 1993) z muzyką Wojciecha Kilara jako przywódca anabaptystów Jan z Lejdy, telewizyjnym filmie biblijnym TNT Jakub (1994) w reż. Petera Halla w roli Morasza i miniserialu Sky Atlantic Katarzyna Wielka (1995) w roli porucznika Armii Imperium Rosyjskiego Wasilija Mirowicza z Helen Mirren. Za tytułową rolę alkoholika gwiazdy muzyki pop w telewizyjnym filmie biograficznym Warner Vision Germany Nie jesteś sam – historia Roya Blacka (Du bist nicht allein – die Roy Black Story, 1996) zdobył nagrodę na festiwalu filmów telewizyjnych w Baden-Baden i Nagrodę Telewizji Bawarskiej w Bawarii. W 2003 odebrał nagrodę telewizji niemieckiej w Kolonii dla najlepszego aktora drugoplanowego za postać policyjnego śledczego Brisky’ego w telewizyjnym dramacie kryminalnym Polowanie na Płomiennego Człowieka (Jagd auf den Flammenmann, 2003) z Lisą Martinek, z którą ponownie spotkał się na planie komedii romantycznej ARD Zaangażowanie w Zurychu (Die Zürcher Verlobung – Drehbuch zur Liebe, 2007), remake’u telewizyjnym Helmuta Käutnera z 1957. Rola Klausa–Dietera Lehmanna w telewizyjnej komedii Piekielna noc (Dienstreise – Was für eine Nacht, 2003) przyniosła mu nagrodę im. Adolfa Grimme. Za rolę psychologa sądowego Martina Bacha w telewizyjnym dramacie kryminalnym ZDF Sprawa Gehringa (Der Fall Gehring, 2003) był nominowany do Złotej Kamery 2004 dla najlepszego aktora niemieckiego. Kilkakrotnie spotkał się na planie filmowym z Tobiasem Morettim, w tym w odcinku serialu telewizyjnego RTL Komisarz Rex (1996) pt. „Morderca lalek” („Der Puppenmörder”) jako właściciel sklepu z lalkami, który poniża kobiety, upodabniając je do bezwolnych lalek, telewizyjnym dramacie kryminalnym Taniec z diabłem – Porwanie Richarda Oetkera (Der Tanz mit dem Teufel – Die Entführung des Richard Oetker, 2001) w roli porywacza Dietera Cilova, mechanika urodzonego w Słowenii i w telewizyjnym dreszczowca RTL Sąd ostateczny (Das jüngste Gericht, 2008) jako Peters. === Role hollywoodzkie === Przełomowym momentem w jego karierze była kreacja nazistowskiego pułkownika (standartenführera) Hansa Landy, zwanego „Łowcą Żydów” w czarnej komedii wojennej Quentina Tarantino Bękarty wojny (Inglourious Basterds, 2009) u boku Brada Pitta i Diane Kruger. Za tę rolę został obsypany nagrodami, w tym Oscarem za rolę drugoplanową, dla najlepszego aktora na 62. MFF w Cannes, Złotym Globem, Satelitą, nagrodą Gildii Aktorów Filmowych i nagrodą BAFTA dla najlepszego aktora drugoplanowego. Jako czarny charakter Benjamin Chudnofsky, paranoiczny rosyjski gangster w komedii akcji fantasy Michela Gondry’ego The Green Hornet 3D (2011) był nominowany do MTV Movie Awards dla najlepszego złoczyńcy. Kolejna kreacja doktora Kinga Schultza w westernie Quentina Tarantino Django (2012) przyniosła mu drugiego Oscara. Za rolę artysty malarza Waltera Keane w biograficznym komediodramacie Tima Burtona Wielkie oczy (Big Eyes, 2014) zdobył nominację do Złotego Globu dla najlepszego aktora w filmie komediowym lub musicalu. Wcielił się w postać czarnego charakteru Ernsta Stavro Blofelda, znanego wcześniej jako Franz Oberhauser, jednego z jego głównych wrogów Jamesa Bonda (Daniel Craig) i szefa organizacji terrorystycznej WIDMO w dwóch filmach z serii o przygodach agenta 007: Spectre (2015) i Nie czas umierać (2021). Zasiadał w jury konkursu głównego na 66. MFF w Cannes (2013) oraz na 75. MFF w Wenecji (2018). W 2017 w orkiestrze Opery Vlaanderen w Antwerpii w Belgii podjął się reżyserii opery Falstaff Giuseppe Verdiego. == Życie osobiste == Waltz biegle mówi po niemiecku, francusku i angielsku. Choć w Bękartach wojny mówi również po włosku, w jednym z wywiadów przyznał, że nie zna tego języka. Był żonaty z Jacqueline „Jackie” (z domu Rauch), choreoterapeutką pochodzącą z Nowego Jorku, z którą ma trójkę dzieci – Leona, Rachel i Miriam. Oboje mieszkali w Londynie, a ich małżeństwo trwało 17 lat. W 2001 zawarł związek małżeński z Judith Holste, niemiecką projektantką kostiumów, z którą ma córkę (ur. 2005). == Narodowość == Do 2010 roku posiadał jedynie obywatelstwo niemieckie, które sam określił jako uwarunkowane prawnie (jego ojciec również posiadał takie obywatelstwo). Po zdobyciu Oscara w 2010 roku przyjął także obywatelstwo austriackie. W wywiadach podkreśla swoją austriacką narodowość i przywiązanie do Wiednia: „Urodziłem się w Wiedniu, dorastałem w Wiedniu, chodziłem do szkoły w Wiedniu, skończyłem szkołę w Wiedniu, studiowałem w Wiedniu, zacząłem grać w Wiedniu – może być jeszcze więcej powiązań z Wiedniem. W jaki sposób mogę wam okazać bardziej, iż jestem Austriakiem?”. W 2020 roku przyjął obywatelstwo amerykańskie po latach mieszkania w Los Angeles. == Filmografia == === Filmy fabularne === === Seriale telewizyjne === === Jako reżyser === 2019: Układ idealny (Georgetown) == Odznaczenia == Austriacki Krzyż Honorowy za Naukę i Sztukę – nadany 2011, wręczony 2012 == Nagrody == == Zobacz też == Lista laureatów co najmniej dwóch aktorskich Oscarów == Przypisy == == Bibliografia == Gernot Wolfson: Christoph Waltz. Die exklusive Biografie. Monachium: riva Verlag, 2013. ISBN 978-3-86883-329-4. == Linki zewnętrzne == Christoph Waltz w bazie IMDb (ang.) Christoph Waltz w bazie Filmweb Christoph Waltz w bazie Notable Names Database (ang.) Christoph Waltz w bazie Discogs.com (ang.)