# Henryk Gulbinowicz Henryk Roman Gulbinowicz (ur. 17 października 1923 w Wilnie, zm. 16 listopada 2020 we Wrocławiu) – polski duchowny rzymskokatolicki, doktor nauk teologicznych, rektor Wyższego Seminarium Duchownego „Hosianum” w Olsztynie w latach 1968–1970, administrator apostolski w Białymstoku w latach 1970–1976, arcybiskup metropolita wrocławski w latach 1976–2004, kardynał prezbiter od 1985. Kawaler Orderu Orła Białego. ## Życiorys ### Młodość i wykształcenie Urodził się 17 października 1923 roku w Wilnie, wówczas w Polsce, w szpitalu św. Rafała. Młodość spędził w majątku ojca w Szukiszkach. Uczęszczał do gimnazjum oo. jezuitów w Wilnie. W 1944 roku wstąpił do Arcybiskupiego Wyższego Seminarium Duchownego w Wilnie i rozpoczął studia filozoficzno-teologiczne na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu Stefana Batorego. W 1945 roku, będąc klerykiem, zdał maturę i przystąpił do Franciszkańskiego Zakonu Świeckich, przyjmując imię zakonne Alojzy. Od tego samego roku kontynuował studia w Białymstoku, dokąd zostały przeniesione obie uczelnie. Święcenia kapłańskie przyjął 18 czerwca 1950 roku w prokatedrze Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Białymstoku z rąk arcybiskupa metropolity wileńskiego Romualda Jałbrzykowskiego. W latach 1951–1955 studiował teologię moralną na Wydziale Teologicznym Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. W 1953 roku uzyskał licencjat, a następnie doktorat na podstawie pracy dotyczącej problematyki niewolnictwa w pismach św. Ambrożego. ### Działalność Prezbiterialna W latach 1950–1951 pełnił funkcję wikariusza w parafii św. Wincentego Ferrariusza i św. Bartłomieja w Szudziałowie, gdzie był również prefektem szkół podstawowych. Po ukończeniu studiów w Lublinie, w latach 1956–1959, pracował jako wikariusz w parafii prokatedralnej Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Białymstoku, organizując duszpasterstwo akademickie dla studentów Akademii Medycznej przy kościele św. Rocha. W 1959 roku został delegowany do diecezji warmińskiej. W 1960 roku był administratorem parafii św. Wojciecha w Nidzicy, a w 1962 roku objął tę samą funkcję w parafii św. Marii Magdaleny w Leginach. Pełnił również funkcję sędziego prosynodalnego w Sądzie Biskupim w Olsztynie (1961–1962). W 1966 roku został członkiem Diecezjalnej Komisji Artystycznej, a w 1968 roku wiceprzewodniczącym Diecezjalnej Rady Wydawniczej. Dodatkowo, w 1967 roku objął funkcję diecezjalnego duszpasterza pracowników nauki i lecznictwa. W 1963 roku otrzymał godność kanonika honorowego warmińskiej kapituły katedralnej. ### Działalność Naukowo-Dydaktyczna W latach 1959–1970 pracował w Wyższym Seminarium Duchownym „Hosianum” w Olsztynie, gdzie wykładał teologię moralną i etykę. Pełnił funkcje prefekta ds. wychowania (1960–1962), wicerektora (1962–1968) i rektora (1968–1970) tego seminarium. W latach 1977–1987 był wykładowcą teologii moralnej na Papieskim Wydziale Teologicznym we Wrocławiu, będąc również członkiem Rady Pedagogicznej wrocławskiego wyższego seminarium duchownego. ### Kariera Biskupia 12 stycznia 1970 roku papież Paweł VI mianował go administratorem apostolskim części archidiecezji wileńskiej w granicach Polski z siedzibą w Białymstoku i biskupem tytularnym Acci. Objął urząd 17 stycznia 1970 roku, a sakrę biskupią otrzymał 8 lutego 1970 roku w prokatedrze Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Białymstoku. Konsekracji dokonał kardynał Stefan Wyszyński, prymas Polski. Jego zawołaniem biskupim było „Patientia et caritas” (Cierpliwość i miłość). Podczas sprawowania urzędu administratora apostolskiego w Białymstoku, założył Diecezjalny Ośrodek Kształcenia Soborowego Księży i Ośrodek Duszpastersko-Katechetyczny, a także zreorganizował podział administracyjny. W okresie zarządzania tą jednostką kościelną wykazywał postawę uległą wobec władz komunistycznych. 15 grudnia 1975 roku został mianowany, a 3 stycznia 1976 roku prekonizowany arcybiskupem metropolitą wrocławskim. Zgodę władz komunistycznych na nominację uzyskał dzięki prowadzonym od 1969 roku rozmowom operacyjnym z funkcjonariuszami SB oraz uległej postawie w okresie zarządzania Administracją Apostolską w Białymstoku. Objął archidiecezję kanonicznie 12 stycznia 1976 roku, a ingres do archikatedry św. Jana Chrzciciela we Wrocławiu odbył 2 lutego 1976 roku. W latach 1985–1991 przeprowadził synod, a w 1991 roku kongres pracy. Dwukrotnie gościł papieża Jana Pawła II we Wrocławiu (1983 i 1997). W 1989 i 1995 patronował Europejskim Spotkaniom Młodych we Wrocławiu. W 1989 roku ustanowił archidiecezjalny oddział Caritas, a w 1990 roku Komitet ds. Pomocy Parafianom z terenu Związku Radzieckiego. Powołał liczne instytucje charytatywne i opiekuńcze na terenie archidiecezji, m.in. schroniska św. Brata Alberta, Hospicjum i Dom dla Narkomanów we Wrocławiu, Zakład Opiekuńczo-Leczniczy św. Jadwigi w Trzebnicy, Dom dla Emerytowanych Rolników w Henrykowie oraz Dom Samotnej Matki im. św. Faustyny Kowalskiej we Wrocławiu. Doprowadził do ukończenia budowy Domu Księży Emerytów we Wrocławiu. Utworzył dolnośląskie pismo katolickie „Nowe Życie” oraz Katolickie Radio Rodzina. W latach 1976–2004 pełnił funkcję wielkiego kanclerza Papieskiego Wydziału Teologicznego we Wrocławiu. 3 kwietnia 2004 roku papież Jan Paweł II przyjął jego rezygnację z urzędu arcybiskupa metropolity wrocławskiego. W sierpniu 1980 roku udzielił wsparcia robotnikom strajkującym na Dolnym Śląsku, zezwalając na obecność kapłanów w zakładach pracy i odprawianie tam mszy. Wspomagał struktury „Solidarności”, publicznie potępiał postępowanie rządzących, apelował o respektowanie praw obywateli, interweniował u władz w sprawie internowanych, a także odwiedzał ośrodki odosobnienia. W marcu 1982 roku powołał Arcybiskupi Komitet Charytatywny we Wrocławiu. Po wprowadzeniu stanu wojennego udzielał schronienia działaczom opozycji antykomunistycznej. ### Kardynał 25 maja 1985 roku papież Jan Paweł II kreował go kardynałem prezbiterem, przydzielając mu kościół tytularny Niepokalanego Poczęcia Maryi w Grottarossie. Wszedł w skład trzech watykańskich dykasterii: Kongregacji ds. Kościołów Wschodnich, Kongregacji ds. Ewangelizacji Narodów i Kongregacji ds. Duchowieństwa. Po ukończeniu 80 lat (17 października 2003) utracił prawo do uczestniczenia w konklawe. Udzielił sakry biskupom pomocniczym wrocławskim: Tadeuszowi Rybakowi (1977), Adamowi Dyczkowskiemu (1978), Józefowi Pazdurowi (1985), Janowi Tyrawie (1988) i Edwardowi Janiakowi (1996), biskupowi pomocniczemu w Białymstoku Edwardowi Ozorowskiemu (1979) i biskupowi diecezjalnemu świdnickiemu Ignacemu Decowi (2004). Był także współkonsekratorem podczas święceń 11 biskupów. ### Kontrowersje i Oskarżenia W maju 2019 roku został wymieniony w filmie "Tylko nie mów nikomu" jako osoba tuszująca przypadki pedofilii. Po emisji filmu został publicznie oskarżony o napastowanie seksualne 16-letniego ucznia. W wyniku dochodzenia kanonicznego Stolica Apostolska nałożyła na niego karę zakazu uczestnictwa w celebracjach i spotkaniach publicznych, zakazu używania insygniów biskupich, pozbawienia prawa do nabożeństwa pogrzebowego i pochówku w katedrze, a także nakazała wpłatę darowizny na rzecz Fundacji św. Józefa. ### Współpraca ze Służbą Bezpieczeństwa W latach 1969–1985 utrzymywał kontakty ze Służbą Bezpieczeństwa. Rozmowy prowadził z wysokimi rangą funkcjonariuszami Departamentu IV MSW. Podjęcie tych kontaktów miało wynikać, po pierwsze, z chęci ułożenia bezkonfliktowych relacji z władzami wojewódzkimi w związku z objęciem rządów w diecezji w Białymstoku, a po drugie, jak sugerowały służby, z istnienia podejrzeń o utrzymywaniu przez niego kontaktów homoseksualnych z pełnoletnimi osobami w młodym wieku. ### Śmierć Zmarł 16 listopada 2020 roku we Wrocławiu z powodu niewydolności krążeniowo-oddechowej. Został pochowany w grobowcu rodzinnym na cmentarzu komunalnym w Olsztynie. ## Odznaczenia, Wyróżnienia i Upamiętnienie * Order Orła Białego (2008) * Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (1995) * Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2006) * Złota Odznaka „Zasłużony dla Ochrony Przeciwpożarowej” (2009) * Medal Ministerstwa Kultury Litwy „Nieś swoje światło i wierz” (2013) * Honorowe obywatelstwa wielu miast, które później mu odebrano z powodu oskarżeń * Doktor honoris causa Papieskiego Wydziału Teologicznego we Wrocławiu, Akademii Rolniczej we Wrocławiu, Politechniki Wrocławskiej i Akademii Medycznej we Wrocławiu. * Dziecięca Nagroda „Serca” (2000) * Order Uśmiechu (2001) * Perła Honorowa Polskiej Gospodarki (2014) * Nagroda Jana Nowaka-Jeziorańskiego (2017) * Diamentowy Feniks (2019) Jego imię nosił Ośrodek Badawczo-Naukowo-Dydaktyczny Chorób Otępiennych Akademii Medycznej we Wrocławiu w Ścinawie. Był bohaterem filmów dokumentalnych i fabularnych, m.in. filmu "80 milionów".