Mieczysław Franciszek Rakowski (ur. 1 grudnia 1926 w Kowalewku-Folwark, zm. 8 listopada 2008 w Warszawie) – polski polityk komunistyczny, historyk i dziennikarz. Wiceprezes Rady Ministrów w rządzie Wojciecha Jaruzelskiego (1981–1985), prezes Rady Ministrów w latach 1988–1989, poseł na Sejm PRL VI, VII, VIII i IX kadencji, ostatni I sekretarz Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej (1989–1990). == Życiorys == === Młodość === Urodził się 1 grudnia 1926 roku w osadzie Kowalewko-Folwark, położonej na pograniczu Wielkopolski i Pomorza. W swoich późniejszych wspomnieniach podkreślał, że jego rodzina ma pochodzenie wielkopolskie. Jego rodzicami byli Franciszek Rakowski i Maria z domu Mazurkiewicz. Franciszek Rakowski podczas I wojny światowej był żołnierzem armii niemieckiej, brał udział w bitwie pod Verdun w 1916 roku, po wojnie kupił gospodarstwo (o powierzchni niecałych 20 hektarów) pozostawione przez Niemców. Starszą siostrą Mieczysława Rakowskiego była Barbara, urodzona pod koniec listopada 1923 roku. Mieczysław Rakowski wspominał, że uczył się w szkole podstawowej w Paulinie, gdzie do wybuchu II wojny światowej ukończył cztery klasy szkoły podstawowej. Rodzina Rakowskich mieszkała 40 km od granicy polsko-niemieckiej. Krótko po wybuchu wojny rodzina podjęła próby ucieczki. 10 września wóz Rakowskich został zatrzymany przez Wehrmacht. Maria Rakowska z dziećmi Kowalewka, Franciszek Rakowski zaś chwilowo ukrył się w okolicach Ostrowca Świętokrzyskiego. Ze względu na to, że majątek Rakowskich przejęli Niemcy, rodzina zatrzymała się w pobliskiej plebanii. Na początku października 1939 roku Franciszek Rakowski wrócił do Kowalewka. 16 października Franciszek Rakowski został zamordowany. Zdaniem Mieczysława Rakowskiego, jego ojciec został skazany na śmierć za krytykowanie Adolfa Hitlera latem 1939 roku. W 1940 roku Maria Rakowska wraz z Mieczysławem przeprowadzili się dp Poznania, Barbara Rakowska zamieszkała u krewnych w okolicach Wągrowca. Podczas wojny Maria Rakowska pracowała w stołówce poznańskiej zajezdni tramwajowej. Po ukończeniu czternastego roku życia Mieczysław Rakowski podjął pracę jako goniec w sklepie spożywczym przy ulicy Grunwaldzkiej w Poznaniu, później pracował w Zakładach Naprawczych Taboru Kolejowego w Poznaniu. W okresie okupacji niemieckiej nie chodził do żadnej szkoły. Prawdopodobnie podczas pobytu w Poznaniu zainteresował się ideologią komunistyczną. Zdaniem historyka Michała Przeperskiego Rakowski dostrzegał w Związku Radzieckim wyzwoliciela spod okupacji niemieckiej. 23 kwietnia 1945 roku Rakowski został żołnierzem Wojska Polskiego. 7 maja 1945 roku rozpoczął kurs oficerski w Centralnej Szkole Oficerów Polityczno-Wychowawczych Wojska Polskiego w Łodzi. Kurs (zakończony przyznaniem stopnia chorążego) ukończył 6 września tego samego roku. We wrześniu 1945 roku objął stanowisko zastępcy dowódcy kompanii ckm do spraw polityczno-wychowawczych w 56. pułku piechoty w Krakowie. Na skutek reorganizacji na początku listopada 1945 roku został zastępcą dowódcy plutonu. Jako oficer polityczno-wychowawczy odpowiadał m.in. za prowadzenie rozmów na tematy wyznaczone przez Główny Zarząd Polityczno-Wychowawczy. Podczas jednej z takich rozmów przedstawiał Niemców jako sprawców zbrodni katyńskiej. W połowie 1946 roku Mieczysław Rakowski został zatrudniony w redakcji krakowskiego tygodnika „Młoda Rzeczpospolita”, gdzie objął stanowisko współpracownika, a 28 listopada 1946 roku objął stanowisko referenta propagandy w Wojewódzkim Urzędzie Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego w Krakowie, gdzie zajmował się edukowaniem nastoletnich chłopców pochodzenia robotniczego i chłopskiego. W lipcu 1948 roku awansował na stopień podporucznika. Rakowski w latach późniejszych opowiadał, że tuż po zakończeniu wojny walczył z podziemiem antykomunistycznym, ale jego relacje nie mają potwierdzenia w zachowanych źródłach. We wspomnieniach głosił również, że małą maturę zdał w Liceum im. Bartłomieja Nowodworskiego w Krakowie. W 1951 został przeniesiony do rezerwy w stopniu kapitana. W 1949 ukończył kurs dziennikarzy KC PZPR. Studiował następnie w Instytucie Nauk Społecznych w Warszawie (studia ukończył w 1955). W 1956 doktoryzował się tam z nauk historycznych pod kierunkiem Bronisława Krauzego. === Działalność polityczna w Polsce Ludowej === ==== Lata 1946–1988 ==== W grudniu 1946 Mieczysław Rakowski wstąpił do Polskiej Partii Robotniczej, następnie działał w Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej od początku jej istnienia (tj. od 1948). Zaliczany do „puławian” podczas walki o władzę w kierownictwie PZPR w połowie lat pięćdziesiątych. Od 1957 był pracownikiem politycznym Komitetu Centralnego PZPR w Warszawie (z przerwami na naukę). Po likwidacji przez władze pisma „Po prostu” i wprowadzeniu na rynek mającej być mniej krytyczną wobec władz „Polityki”, od 1958 do 1982 pozostawał związany z tym pismem jako zastępca, a później redaktor naczelny tego pisma (do 1982). Działał w Stowarzyszeniu Dziennikarzy Polskich (od 1951), będąc m.in. prezesem zarządu głównego w okresie 1958–1961. Od 1982 był członkiem Stowarzyszenia Dziennikarzy PRL. Od 1972 do 1989 nieprzerwanie sprawował mandat posła na Sejm PRL. W Sejmie IX kadencji piastował funkcję wicemarszałka (do 17 czerwca 1988). W 1975 został członkiem Komitetu Centralnego PZPR. W latach 1981–1983 był członkiem Komisji KC PZPR powołanej dla wyjaśnienia przyczyn i przebiegu konfliktów społecznych w dziejach Polski Ludowej. W 1981 Sejm PRL VIII kadencji powołał go na urząd wicepremiera w rządzie Wojciecha Jaruzelskiego, który sprawował do 1985. Równolegle sprawował stanowisko przewodniczącego Komisji Rady Ministrów ds. Dialogu ze Związkami Zawodowymi (1981–1985) i członka Narodowej Rady Kultury (1983–1990). 25 sierpnia 1983 wziął udział w spotkaniu ze stoczniowcami Stoczni Gdańskiej w sali BHP. Wśród nich był Lech Wałęsa. W latach 1986–1988 członek Społecznego Komitetu Odnowy Starego Miasta Zamościa. Po wprowadzeniu stanu wojennego Rakowski był jednym ze zwolenników rozwiązania PZPR lub zawieszenia jej działalności – powoływał się na rozwiązanie węgierskie, gdzie w 1956 w miejsce Węgierskiej Socjalistycznej Partii Robotniczej powstała Węgierska Partia Pracujących. Rakowski twierdził, że taki krok „uwiarygodniłby decyzję o wprowadzeniu stanu wojennego”. Wojciech Jaruzelski był przeciwny takiemu rozwiązaniu. Uważał, że na Węgrzech nowa partia powstała po „pełnym załamaniu się swej poprzedniczki”, zaś w Polsce PZPR, choć w 1981 utraciła pewną liczbę swych członków i sporo swojego autorytetu, zachowała strukturę organizacyjną i stanowi nadal pewną siłę polityczną. Innym powodem przeciwko rozwiązaniu partii była też utrata wizerunku międzynarodowego wśród sojuszników. W grudniu 1987 został członkiem Biura Politycznego KC PZPR. W tym samym roku objął także funkcję prezesa Rady Krajowej Towarzystwa Wspierania Inicjatyw Gospodarczych. Od 1988 do 1989 przewodniczył Komsji Propagandy KC PZPR, a od 1988 do 1990 był także przewodniczącym rady nadzorczej Robotniczej Spółdzielni Wydawniczej „Prasa-Książka-Ruch”. ==== Rząd Mieczysława Rakowskiego ==== 27 września 1988 został powołany na Prezesa Rady Ministrów, zastępując Zbigniewa Messnera. Rząd Mieczysława Rakowskiego podjął próby reform gospodarczych, doprowadzając m.in. do uchwalenia w 1988 przez Sejm IX kadencji przejrzystej i korzystnej dla drobnych i średnich przedsiębiorców ustawy o działalności gospodarczej tzw. ustawy Wilczka (każda niezabroniona działalność gospodarcza jest dozwolona i popierana), przygotowanej przez ówczesnego ministra przemysłu Mieczysława Wilczka, kładącej podstawy pod przywrócenie w Polsce wolnego rynku po upadku i demontażu tzw. realnego socjalizmu. Obecnie już nieobowiązująca ustawa Wilczka była często chwalona za swoje odbiurokratyzowanie i przejrzystość przez ekonomistów i polityków różnych opcji. Rząd Rakowskiego doprowadził także do przyjęcia ustaw umożliwiających komercjalizację niektórych przedsiębiorstw państwowych i urynkawiających ceny. Natomiast szczególne kontrowersje i krytykę, zwłaszcza wśród ówczesnych środowisk opozycyjnych, wywołała decyzja rządu o złożeniu do sądu wniosku o upadłość Stoczni Gdańskiej im. Lenina, historycznej kolebki ruchu związkowego i społecznego „Solidarność”. Rządowi Rakowskiego wytykano także przygotowanie i doprowadzenie do uchwalenia 17 maja 1989 przez Sejm szczególnie korzystnej dla polskiego Kościoła rzymskokatolickiego ustawy o stosunku państwa do Kościoła, powołującej m.in. Komisję Majątkową, legitymizującej – funkcjonującą już wcześniej w okresie PRL, tj. od 1949 – Komisję Wspólną Rządu i Episkopatu jako nadrzędne ciało konsultatywne pomiędzy władzami państwowymi a kościelnymi, czy też poszerzającej uprawnienia finansowe Funduszu Kościelnego. W związku z tym niektórzy późniejsi krytycy polityki premiera Rakowskiego zarzucali mu położenie podwalin pod powstanie w Polsce państwa wyznaniowego. 15 marca 1989 Rada Ministrów pod jego przewodnictwem podjęła uchwałę o anulowaniu decyzji Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej z września 1946 o pozbawieniu obywatelstwa m.in. generałów Andersa, Kopańskiego, Chruściela i Maczka, a także Stanisława Mikołajczyka. 26 lutego 1989 dostarczono generałowi Maczkowi prywatny list od premiera Rakowskiego z przeprosinami za odebranie obywatelstwa. Mieczysław Rakowski był prawdopodobnie entuzjastą reform Deng Xiaopinga. Wpływ na to mogło mieć rzekomo wydanie książki przez wydawnictwo Książka i Wiedza pt. Chińska droga do socjalizmu Deng Xiaopinga w 1988. Podobne przeświadczenia na temat podobieństw, wykładał w ostatnich latach prof. Andrzej Zawistowski ze Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie, bądź polski publicysta Jakub Majmurek z „Krytyki Politycznej”. ==== Obrady Okrągłego Stołu, wybory w 1989 ==== Za jego premierostwa doszło także do historycznych rozmów Okrągłego Stołu (poprzedzonych rozmowami w Magdalence, rozpoczętymi równolegle z powołaniem Mieczysława Rakowskiego na stanowisko premiera) pomiędzy rządz