## Nowy Meksyk – Kraina Oczarowania Nowy Meksyk (ang. *New Mexico*, hiszp. *Nuevo México*, nawaho *Yootó Hahoodzo*) to stan federalny Stanów Zjednoczonych położony w regionie Mountain West i Południowego Zachodzie. Jest to region o wyjątkowym charakterze, gdzie spotykają się kultury indiańskie, hiszpańskie i angloamerykańskie. Stan graniczy z Meksykiem (na południu) oraz z Arizoną, Kolorado, Utah, Oklahomą i Teksasem. Jego stolica, Santa Fe, jest najstarszą stolicą stanową w USA. ## Geografia i klimat ### Topografia Nowy Meksyk jest stanem w dużej mierze górskim. Znajduje się tu: - **88 pasm górskich** i dziesiątki szczytów przekraczających 3000 m n.p.m. - **Góry Sangre de Cristo** – pasmo północnych Gór Skalistych, gdzie znajduje się najwyższy szczyt stanu, **Wheeler Peak (4013 m n.p.m.)**. - **Pustynia Chihuahua** – rozciąga się na południu, jest jedną z czterech wielkich pustyń Ameryki Północnej. - **Llano Estacado** – fragment Wielkich Równin na wschodzie. - **Park Narodowy Carlsbad Caverns** – kompleks ponad 100 jaskiń, uznawany za jedno z najważniejszych miejsc krasowych na świecie. Główne rzeki: **Rio Grande**, Pecos, Canadian River, San Juan, Gila. Największy akwen: Elephant Butte Reservoir (145,68 km²). ### Klimat Stan posiada klimatu kontynentalnego. Charakteryzuje się niskimi opadami, dużym nasłonecznieniem i niską wilgotnością. Temperatury letnie na południu często przekraczają 38 °C, zimą na północy spadają znacznie poniżej zera. ## Historia | Okres | Wydarzenie | |---|---| | 1540–1542 | Wyprawa Francisco Vázquez de Coronado | | 1610 | Założenie Santa Fe przez Pedro de Peralta | | 1680 | Rebelia Popé – Pueblo | | 1848 | Traktat z Guadalupe Hidalgo – nowa ziemie USA | | 1912 | Przyjęcie do Unii jako 47. stan | | 1945 | Trinity Test – pierwsza bomba atomową | ## Gospodarka PKB stanu mocno wspierany jest przez sektor rządowy. Działa tu **Los Alamos National Laboratory**. Istnieją tu złoża ropy, gazu i uranu (choć wydobycie wstrzymano). Rolnictwo specjalizuje się w uprawie pekanu, cebuli, papryki chili oraz hodowli bydła. Turystyka generuje setki milionów dolarów rocznie. ## Demografia i Kultura Populacja: ~2.1 mln. Stan ma najwyższy odsetek Latynosów (ok. 50%) i rdzennych Amerykanów (ok. 10%) w USA. Języki: angielski (64%), hiszpański (28%), nawaho (3.5%). Religia: katolicyzm (34%), protestantyzm (38%), bez religii (21%). ## Symbole stanowe - **Dewiza**: *Crescit eundo* („Rośnie sam”) - **Przydomek**: *Land of Enchantment* - **Kwiat**: jukka - **Drzewo**: pinyon - **Ptak**: kukawka kalifornijska ## Interesujące miejsca - Carlsbad Caverns - Very Large Array (Socorro) - Spaceport America - Roswell (UFO) - White Sands --- *Artykuł opracowany na podstawie oficjalnych danych stanowych i źródeł historycznych.*