Norymberga (org. Nuremberg) – amerykański thriller psychologiczno-historyczny z 2025 roku, napisany, współprodukowany i wyreżyserowany przez Jamesa Vanderbilta. Film oparty na książce Jacka El-Haia The Nazi and the Psychiatrist z 2013 roku opowiada historię psychiatry armii amerykańskiej Douglasa Kelleya (Rami Malek), który w ramach przygotowań do procesu norymberskiego i monitorowania stanu psychicznego Hermanna Göringa (Russell Crowe) i innych wysoko postawionych urzędników III Rzeszy, stara się zrealizować zadanie zbadania osobowości i zdobycia przydatnych informacji o oskarżonych. Światowa premiera filmu odbyła się 7 września 2025 roku w sekcji Gala Presentations Międzynarodowego Festiwalu Filmowego w Toronto. W Stanach Zjednoczonych film trafił do kin 7 listopada 2025 roku nakładem Sony Pictures Classics. Film otrzymał generalnie pozytywne recenzje krytyków, ze szczególnym uznaniem dla Crowe’a w roli Göringa. == Obsada == Russell Crowe – Reichsmarschall Hermann Göring Rami Malek – Douglas Kelley Leo Woodall – sierż. Howie Triest John Slattery – płk Burton C. Andrus Mark O’Brien – John Amen Colin Hanks – Gustave Gilbert Wrenn Schmidt – Elsie Douglas Lydia Peckham – Lila Michael Shannon – Robert H. Jackson Richard E. Grant – David Maxwell Fyfe Lotte Verbeek – Emmy Göring Andreas Pietschmann – Rudolf Heß Steven Pacey – gen. George Marshall Paul Antony – jako Francis Biddle Jeremy Wheeler – Edmund Phipps-Hornby Wolfgang Cerny – Baldur von Schirach Giuseppe Cederna – papież Pius XII Dan Cade – kpr. Jones Donald Sage Mackay – J. William Fulbright Dieter Riesle – Julius Streicher Wayne Brett – płk Franks Mesterházy Gyula – Großadmiral Erich Raeder Sam Newman – Alben Barkley Philippe Jacq – Günther von Rohrscheidt Peter Jordan – Großadmiral Karl Dönitz Tom Keune – Robert Ley Blake Kubena – sierż. Powell Michael Sheldon – Geoffrey Lawrence Fleur Bremmer – Edda Göring == Produkcja == W grudniu 2023 roku ogłoszono, że scenariusz i reżyserię filmu napisze James Vanderbilt, a w rolach głównych wystąpią Rami Malek, Russell Crowe i Michael Shannon. W styczniu i lutym 2024 roku ogłoszono dalszą część obsady, w której znaleźli się Richard E. Grant, Leo Woodall, John Slattery i Colin Hanks. Zdjęcia rozpoczęły się w Budapeszcie w lutym 2024 roku i zakończyły w maju 2024 roku. == Premiera == W czerwcu 2025 roku Sony Pictures Classics nabyło prawa do filmu w Ameryce Północnej i na całym świecie, a jego premiera w Stanach Zjednoczonych zaplanowana została na 7 listopada 2025 roku. Wcześniejszy pokaz specjalny filmu połączony z rozmową z Vanderbiltem i Crowem odbył się 27 października 2025 roku. Podczas premiery w Toronto film otrzymał czterominutową owację na stojąco, jedną z najdłuższych owacji na stojąco w historii tego festiwalu. == Odbiór == W agregatorze recenzji Rotten Tomatoes 71% z 185 recenzji krytyków jest pozytywnych. Konsensus autorów strony internetowej brzmi następująco: „Norymberga”, napędzana znakomitą rolą Russella Crowe’a, to pięknie skonstruowany dramat historyczny, ale jego miarowe tempo i powściągliwość emocjonalna nie pozwalają mu w pełni uchwycić złożoności tematu. Serwis Metacritic, który korzysta z systemu opartego na średniej ważonej, przyznał filmowi ocenę 61 na 100 na podstawie 37 recenzji krytyków, co wskazuje na „ogólnie pozytywne” opinie. Matt Zoller Seitz z portalu RogerEbert.com przyznał Norymberdze trzy z czterech gwiazdek i napisał, że to solidny film, którego styl kiedyś był bardziej powszechny: poważny, bezpretensjonalny film oscarowy, który chce być oglądany przez wszystkich, a co za tym idzie, nie stara się być zbyt skomplikowany ani artystyczny. Chce edukować i inspirować, a także bawić, i nie krępuje się tej ambicji. W zupełnie innym tonie, pisząc dla The Daily Beast, Nick Schrager uznał film za wadliwy, pomimo gwiazdorskiej obsady, i wskazał na błędy w reżyserii Vanderbilta, stwierdzając: „Norymberga” jest skonstruowana jak staromodny film z epoki, skrojony pod nagrody, z dialogami gotowymi na zwiastun, które nadają scenom schludny i uporządkowany charakter. Fabuła Vanderbilta ma w sobie coś mechanicznego, co niweluje efekt nieprzewidywalności i przesłanie. W recenzji dla „Guardiana” Peter Bradshaw ocenił Norymbergę na 2/5, zauważając: Wszyscy aktorzy dają z siebie wszystko, ale postać samego Kelleya to karykatura. Określił występ Ramiego Malka jako „wyjątkowo głupi”. Natomiast Katie Walsh z „The Los Angeles Times” opisała film jako dobrze przemyślany i wyjaśniający, pomimo kilku błędów. == Przypisy ==