# Hermann Göring – As myśliwski, arcyksiążę III Rzeszy i zbrodniarz wojenny ## Wstęp i kontekst historyczny Hermann Wilhelm Göring pozostaje jedną z najbardziej kontrowersyjnych postaci XX wieku. Jako jeden z najbliższych współpracowników Adolfa Hitlera, pełnił rolę łącznika między wojskowością, przemysłem a polityką. Jego życie to opowieść o niesamowitym zdolności adaptacji – od zdobywcy ordynu *Pour le Mérite* po gospodarczego dyktatora, a ostatecznie skazanego zbrodniarza. Analizując jego życiorys, można dostrzec ewolucję systemu nazistowskiego: od prób zniszczenia Republiki Weimarskiej, przez militaryzację społeczeństwa, aż po systematyczną grabież Europy i ludobójstwo. ## Dzieciństwo, młodość i formowanie się charakteru Urodzony 12 stycznia 1893 w sanatorium Marienbadzkim w Rosenheimie (Bawaria), Göring był drugim synem z drugiego małżeństwa Heinricha Ernsta Göringa – wysokiego rangą dyplomaty, prawnika i późniejszego gubernatora Niemieckiej Afryki Południowo-Zachodniej. Jego matką była Franziska z domu Tiefenbrunn. Ze względu na pracę ojca, rodzina przenosiła się między kolejnymi placówkami konsularnymi. W Niemcach osiedlili się w podberlińskim Friedenau. Kluczową postacią dorastającego Hermanna był Hermann Epenstein (później Ritter von Mauternburg) – żydowskiego pochodzenia lekarz, przyjaciel rodziny i kochmak matki. To właśnie Epenstein kupił dla nich zamek Veldenstein koło Norymbergi, który stał się pierwszym „gniazdem rodzinnym” i wykształcił w Göringu fascynację romantyzmem, zamczyskami i teutońskimi legendami. Mimo życia w luksusie, edukacja nie układała się dobrze – Hermann wydalał się z kolejnych placówek za agresję i nieugięty charakter. Sytuacja zmieniła się, gdy trafił do szkół kadetów (Karlsruhe, Berlin-Lichterfelde). Pokonał tam dyscyplinę, uzyskując w 1912 roku stopień podporucznika. ## As myśliwski Wielkiej Wojny I wojna światowa stanowiła dla Göringa moment prawdy. Początkowo służył w piechocie, ale po odniesieniu kontuzji przeniósł się do lotnictwa. W 1915 roku rozpoczął służbę w eskadrach rozpoznawczych (FFA 25, AFA 203) jako obserwator, po czym ukończył kurs pilotażu i trafił do legendarnego Jagdstaffel 5. * **Pierwsze zwycięstwo:** 16 listopada 1915 odniósł pierwsze sukcesy powietrzne. * **Wielki zwrot:** 7 lipca 1918, po śmierci „Czerwonego Płacznika” – Manfreda von Richthofena, Göring został mianowany dowódcą 1. Dywizjonu Myśliwskiego (Jagdgeschwader Nr 1). Podczas wojny odniósł 22 zwycięstwa powietrzne, co dało mu status asa myśliwskiego. Za osiągnięcia odznaczono go najwyższym niemieckim odznaczeniem wojskowym – Orderem *Pour le Mérite*. Demobilizowany honorowo pod koniec 1919 jako kapitan, odrzucił propozycję służby w Reichswehrach, stając się otworzonym wrogiem Republiki Weimarskiej. Chcąc kontynuować latanie, podjął pracę jako pilot cywilny i przedstawiciel handlowy w Danii i Szwecji. To właśnie w Szwecji poznał swoją pierwszą żonę, Carin von Kantzow, która znacząco wpłynęła na jego późniejsze losy polityczne. ## Droga ku władzy i związek z NSDAP Po zakończeniu wojny Göring, przebywał w Niemczech w okresie buntu i rewolucji. Z perspektywy czasu jego późniejsze zaangażowanie w nazizm ma kontekst psychologiczny – głęboki uraz osobisty, nędzy oraz poczucie niesprawiedliwości (Traktat Wersalski uczynił z bohatera żałosnego uboga). Po tym, jak w 1922 roku wpisał go na listę przestępców wojennych, Göring zbiegł do Monachium. W 1922 roku zapoznał się z Adolfem Hitlerem. Jego charyzma, doświadczenie wojskowe i umiejętność zjednywania sobie ludzi uczyniły z niego kluczową postać dla narodowych socjalistów. Hitler powierzył mu dowodzenie SA (Sturmabteilung). W 1923 roku Göring uczestniczył w Puczu Monachijskim, podczas którego odniósł ciężkie rany. W wyniku powikłań po postrzelenia popadł w narkotykowe uzależnienie od morfiny, z którym walczył do końca życia. To uzależnienie było ściśle tajemnicą (o wiedziała jedynie żona Carin) i wpływało na jego późniejsze decyzje. Po kilku latach na emigracji (Austria, Włochy, Szwecja) wrócił do Niemiec jesienią 1927 roku. Dzięki bogactwu żony i własnym zdolnościom gospodarczym szybko wszedł do przemysłu lotniczego. Jako poseł do Reichstagu (od 1928) budował sieci wpływów wokół arystokracji i wielkiego kapitału. 31 lipca 1932 został Przewodniczącym Reichstagu, a jego intrygi i naciski na prezydenta Hindenburga bezpośrednio doprowadziły do tego, że 30 stycznia 1933 Adolf Hitler objął urząd kanclerza. ## Minister spraw wewnętrznych i twórca terroru Po przejęciu władzy przez NSDAP, Göring objął stanowisko ministra spraw wewnętrznych Prus. Był to dla niego kluczowy ruch – przejął kontrolę nad niemiecką policją. Już 17 lutego 1933 wydał słynny rozkaz, wzywając policję do używania broni palnej wobec każdego, kto zagraża porządkowi. Utworzył również Policję Pomocniczą (Hilfspolizei), co dało nazistom legalne narzędzie terroru. Po pożarze Reichstagu 27 lutego 1933, wydał dekret o ochronie narodu i państwa, zawieszający podstawowe prawa obywatelskie. Jako szef rządu pruskiego utworzył Gestapo oraz zorganizował pierwsze niemieckie obozy koncentracyjne (Oranienburg i Papenburg). Do obozów wysyłano tam przeciwników politycznych, co zapoczątkowało system przetrzymywania obywateli bez wyroku sądu. Prowadził również akcję „nocy długich noży” (30 czerwca 1934), podczas której wspólnie z Heinrichem Himmlerem fizycznie zlikwidował Ernst Röhma oraz całą frakcję SA, która zagrażała dominacji Hitlera. W ten sposób ugruntował pełnię władzy dyktatorskiej III Rzeszy. ## Komisarz Planu Czteroletniego i Gospodarczy Dyktator Z początkiem 1936 roku, w związku ze zbliżającym się konfliktem zbrojnym, Göring objął stanowisko Komisarza Planu Czteroletniego. Nastąpił w tej rodziny zastępczy dla Hjalmara Schachta. Choć Göring nie miał wiedzy gospodarczej, jego zadaniem było przygotowanie Niemiec do wojny. Zainicjował przejęcie państwem kontroli nad kluczowymi gałęziami przemysłu i tworzenie sztucznych substytutów (ersatz) surowców, których Niemcy nie posiadali. Z powodzeniem kierował narodowymi koncernami takimi jak *Reichswerke AG für Erzbergbau und Eisenhütten „Hermann Göring“*, które później eksploatowały przemysł Europy okupowanej. Jego gospodarka opierała się na brutalnej eksploatacji siły roboczej (w tym milionów robotników przymusowych i jeńców wojennych) oraz masowym obniżeniu standardu życia Niemców na rzecz zbrojenia. Jego zasługą (lub winą) była zdolność do błyskawicznego uruchomienia potencjału militarnego III Rzeszy zaledwie w kilka lat. ## Marszałek Rzeszy i dowódca Luftwaffe Od 1935 roku do 1945 roku pełnił funkcję naczelnego dowódcy Luftwaffe (lotnictwa wojskowego III Rzeszy). Był główną siłą napędową założenia i rozbudowy niemieckiego lotnictwa wojskowego, wykorzystując doświadczenie z czasów I wojny światowej. Jego sukcesy wojskowe na początku II wojny światowej (tzw. *Blitzkrieg* – błyskawiczne kampanie w Polsce i Francji) sprawiły, że Hitler nadał mu 19 lipca 1940 specjalny tytuł Marszałka Rzeszy (*Reichsmarschall*) – najwyższy rangą wojskowy w państwie. Jednakże jego reputacja zaczęła gnić wraz ze zmianą losów wojny. Porażka w Bitwie o Anglię (1940), brak uchronienia aliantów przed ewakuacją z Dunkierki oraz fatalne zarządzanie logistyką i taktyską lotnictwa w późniejszych latach (m.in. błąd w walce z bombardującymi Niemcy aliantów) wywołały oburzenie w sztabie generalnym. W 1943 roku jego niegdyś bliski współpracownik w Luftwaffe, generał Hans Jeschonnek, popełnił samobójstwo, nie mogąc znieść współpracy z Göringiem. Dodatkowo chroniczne nadużywanie morfiny pogarszało jego stan zdrowia i zdolności decyzyjne. ## Grabież dóbr kultury i zagłada Göring odegrał kluczową rolę w masowym gwałceniu dóbr kultury oraz rozbiorze majątku europejskich Żydów. Jako wielbiciel sztuki i mebli, rozkazywał konfiskatę dzieł sztuki z zajmowanych terytoriów, kierując je do swojej prywatnej kolekcji. Szacuje się, że jego majątek prywatny (wykaz *Sperrliste*) zawierał około 1400 skradzionych pozycji (obrazy, rzeźby, tkaniny, antyki). 31 lipca 1941 roku złożył na ręce Reinharda Heydricha oficjalne zezwolenie na opracowanie tzw. Ostatecznego Rozwiązania Kwestii Żydowskiej, co doprowadziło do zaplanowania i realizacji Holokaustu. W listopadzie 1941 roku, nie przyznając się do winy z powodu niekompetencji (zabójstwo Ernsta Udeta przez presję), zmusił do ponownego otwarcia frontu wschodniego. ## Upadek i koniec władzy 1944 i 1945 roku przyniosły krach militarny III Rzeszy. Göring, widząc zbliżające się klęski, zaczął konsultować się z okolicznością, kiedy mógłby przejąć dowodzenie po Hitlerze (Hitler wcześniej mianował go swoim bezpośrednim następcą). 23 kwietnia 1945, uznając, że Hitler traci kontakt z rzeczywistością w swoim bunkrze, wysłał do niego telegram z prośbą o przekazanie mu pełni władzy nad Rzeszą. Hitler, oburzony, natychmiast kazał pozbawić go wszystkich stanowisk i aresztować go za zdradę stanu. Tym samym upadła mitologia wszechmocnego Marszałka. Został uwięziony przez oddziały SS w Obersalzbergu. 30 kwietnia Hitler popełnił samobójstwo. Zgodnie z rygorystycznym prawem wojennym Rzeszy, wyrok śmierci nad zdrajcą natychmiast stał się obligatoryjny. Jednak dowódca batalionu SS, lojalny wobec starego przywódcy, nie wykonał rozkazu, uwalniając Goeringa 5 maja 1945 z zamku w Mauterndorf, tuż przed nadejściem wojsk alianckich. ## Proces w Norymberdze i śmierć 8 maja 1945 Göring dobrowolnie oddał się w ręce wojsk amerykańskich. Stał przed Międzynarodowym Trybunałem Wojskowym w Norymberdze, gdzie był oskarżony o zbrodnie przeciwko ludzkości, zbrodnie wojenne oraz planowanie agresji wojennej. Eksperci ocenili jego iloraz inteligencji na poziomie 138 – był trzecim najinteligentniejszym oskarżonym na sali. Podczas procesu przyznał się do pomysłów i celów, ale konsekwentnie twierdził, że nie popełnił poważnej zbrodni wojennej i że wszystko robił dla dobra narodu niemieckiego. Ostatni raz spotkał się z żoną i córką tuż po skazaniu, 1 października 1946. Wyrok brzmiał: śmierć przez powieszenie. Gdy przyszła noc 15 października 1945, tuż przed wyjściem do sali gimnastycznej, gdzie miał zostać stracony, Göring wstał, położył palec na cewce z kapsułką cyna, którą z powodzeniem ukrył w szklanej fiolce zamkniętej w jego starej fajce, wypił truciznę i padł martwy. Został spalony, a jego prochy (lub resztki) zostały rozsypane w rzece Isar, aby jego grób nie stał się miejscem pielgrzymek neofaszystów. ## Życie prywatne i rezydencje: Luksus i kicz Życie prywatne Hermanna Göringa stanowiło fascynujący kontrast między brutalnością reżimu a absurdalnym wykwintem. Był protestantem, bardzo inteligentny, o niesamowitej pamięci i charyzmie, a zarazem znany z życzliwości (w stosunku do ludzi z jego otoczenia, ale nie wobec wrogów państwa). Jego siłą napędową była bezgraniczna żądza luksusu, władzy i zbierania. * **Carinhall i żony:** Jego pierwsza żona, szwedzka arystokratka Carin von Kantzow, umarła w 1931 na gruźlicę. Był z nią obsesyjnie związany, do tego stopnia, że w 1934 roku wydał rozkaz przeniesienia jej zwłok z Szwecji do swojej rezydencji Carinhall (nazwanej jej imieniem), gdzie została pochowana w specjalnej kopule. Drugi ślub z aktorką Emmą Sonnemann w 1935 roku był hucznym wydarzeniem, uczestniczyło w nim 30 tysięcy żołnierzy i samoloty. Mieli córkę Eddę (1938-2018). * **Luksus i kolekcje:** Nazywano go „Grubym Hermanem” (tył puchniał z powodu zastoinowości i tabletek odchudzających) lub „Królem Słońcem Trzeciej Rzeszy”. Żył w niewyobrażalnym bogactwie, miłował biżuterię, specjalnie szyte mundury (wymyślił sobie mundur generalny bez spodni, udając że to styl antyczny) oraz obrazy. Jego główną rezydencją był Carinhall z ogromną makietą kolei elektrycznej (prezent od państwowego teatru). * **Kaprysy:** W swoich dworach (m.in. w Romintach i Carinhall) hodował lwy. Zgromadził też całe pokoje wypełnione skradzionymi arcydziełami sztuki (m.in. Rembrandty). ## Dziedzictwo i refleksja Hermann Göring pozostaje groteskową i tragiczną postacią epoki, w której ekstremalny nacjonalizm miesza się z kiczem i bezlitosnością. Z jednej strony był genialnym strategiem politycznym i organizatorem przemysłu, z drugiej – odpowiedzialnym za systemową grabież i zbrodnie przeciwko ludzkości. Jego los uczy o tym, jak łatwo charyzma wojenna i umiejętności negocjacyjne mogą zostać wykorzystane do zniszczenia demokracji i sprowadzenia świata na skraj chaosu. Jego narkotyczne uzależnienie, w połączeniu z niemal totalną korporacyjną bezwzględnością, doprowadziły zarówno Niemcy, jak i samego siebie do nieuniknionej, krwawej przepaści.